Τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή χαράς, πέρα από οποιαδήποτε θρησκειολογική προσέγγιση. Ακόμα και κάποιος που δεν πιστεύει σε Άστρο πάνω από Βηθλεέμ, Τρεις Μάγους με Τα Δώρα και φάτνη, αυτές τις ημέρες μπορεί να κάνει τη δική του αντιστοίχιση και αντικατάσταση με τη γέννηση του νέου, της ελπίδας. Τα φετινά Χριστούγεννα, όμως, δεν έχουν καμία σχέση με ό,τι έχουμε ζήσει μέχρι σήμερα. Αυτές τις γιορτές θα τις θυμόμαστε…
Φέτος τα Χριστούγεννα είναι «εξ αποστάσεως», το «από κοντά» βλάπτει σοβαρά την υγεία, ήρθαν οι γιορτές χωρίς χωριό, από μακριά, μένοντας κλειδωμένοι στις πόλεις, με «χριστουγεννιάτικες online εκδηλώσεις». Στο κλεινόν άστυ οι στολισμοί στους δρόμους μοιάζουν θαμποί, τα φώτα που αναβοσβήνουν στα μπαλκόνια λες και μετρούν τον χρόνο, τα λεπτά, εδώ μετράμε νεκρούς κάθε ημέρα – στην Ευρώπη κάθε 17 δευτερόλεπτα πεθαίνει ένας άνθρωπος από τον κορωνοϊό. Οι νεκροί, όμως, δεν είναι νούμερα, δεν αποτελούν μέρος μιας θλιβερής στατιστικής, είναι αριθμοί που μας πονάνε αφού αφορούν τους δικούς μας ανθρώπους, είναι ο εφιάλτης των ημερών μας που παρακολουθούμε με ανοιχτά μάτια, είναι το «χτικιό» του καιρού μας.
Ο Αλμπέρ Καμύ έγραψε στην «Πανούκλα», το 1947, ότι οι άνθρωποι -αποκλεισμένοι από τον έξω κόσμο, αποχωρισμένοι από τα αγαπημένα τους πρόσωπα- νιώθουν ότι έχουν καταδικαστεί σε μια ιδιότυπη εξορία γιατί πρόκειται για μια εξορία στον ίδιο τους τον τόπο.
«… ήταν το αίσθημα της εξορίας αυτό το κενό που είχαμε μέσα μας, αυτή η ειδική συγκίνηση, ο παράλογος πόθος να ξαναγυρίζεις στα παλιά ή να επισπεύδεις τον χρόνο, αυτά τα πύρινα βέλη της μνήμης … και τότε βλέπαμε πως ο χωρισμός ήταν προορισμένος να διαρκέσει κι έπρεπε να συμφιλιωθούμε με τον χρόνο. Ξαναβρισκόμαστε έτσι στη θέση των φυλακισμένων, καταφεύγαμε στο παρελθόν, κι αν κάποιοι από μας έμπαιναν στον πειρασμό να ζήσουν στο μέλλον, δεν αργούσαν να προσγειωθούν απότομα, κουβαλώντας όλες τις πληγές που σε φορτώνει η φαντασία όταν την εμπιστεύεσαι…».
Τα φετινά Χριστούγεννα δεν έχουν χαρά, δεν έχουν ξενύχτια σε ρεβεγιόν, ξημερώματα με δίπλες και καρύδια -πιάνει- για να στρώσει το στομάχι από το ποτό, έχουν πληγές. Φέτος οι γιορτινές ημέρες έχουν υπερβολικά πολύ κόσμο στους δρόμους ντυμένο με αγωνία και απόγνωση, όπως τους σκιαγραφούσε τότε και ο Καμύ, στο ίδιο βιβλίο: «Τους έβλεπες, πια, να διασχίζουν βιαστικοί τους δρόμους, γερμένοι μπροστά, φράζοντας μ’ ένα μαντίλι ή με το χέρι τους το στόμα». Τώρα, είναι η μάσκα κατά του κορωνοϊού σε σφραγισμένα χείλια, ενώ αναζητείται η χαρά και το πνεύμα των Χριστουγέννων, όπως παλιά, στις αλλοτινές μας εποχές. Τότε που τα θεωρούσαμε όλα δεδομένα, βγάζοντας υποσυνείδητα τη γλώσσα με αυθάδεια μπροστά στην ίδια τη ζωή, λες και είναι σίγουρο πως όλα θα πάνε καλά, πως δεν κινδυνεύουμε από τίποτα. Και ήρθε φέτος τα Χριστούγεννα η πανδημία και το πάλαι ποτέ -προαιώνιο- δίλημμα «κουραμπιές ή μελομακάρονο;» μεταβλήθηκε σε «ζωή ή θάνατος;», κερνώντας όχι άχνη πασπαλισμένη ή σιρόπι για το μέλωμα, αλλά δυστυχία. «Οι δυστυχίες, στην πραγματικότητα, είναι μια κοινή υπόθεση, αλλά δύσκολα τις πιστεύει κανείς όταν του πέσουν στο κεφάλι», γράφτηκε στην «Πανούκλα» και ενώ υπήρξαν στον κόσμο τόσες πανούκλες, όσοι και οι πόλεμοι. Και παρ’ όλα αυτά οι πανούκλες και οι πόλεμοι πάντα βρίσκουν τους ανθρώπους το ίδιο απροετοίμαστους, με τα χέρια κάτω. Όπως εμάς, φέτος.
Ναι, τα φετινά Χριστούγεννα κατέρριψαν ό,τι στέρεο θεωρούσαμε πως έχουμε, φέτος αντιληφθήκαμε πιο έντονα ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο, τίποτα δεν είναι το ίδιο, αναθεωρώντας τις ακλόνητες βεβαιότητές μας, μένοντας με την πιο αδιάσειστη αλήθεια: «Ας είμαστε καλά και όλα θα τα αντιμετωπίσουμε, θα πάμε παρακάτω». Γι’ αυτό, λοιπόν, δεν πρέπει να ξεχάσουμε τις φετινές «γιορτές» – φυσικά εντός εισαγωγικών: για όλα τα σκληρά διδάγματά τους.
Όπως έγραφα στην αρχή του κειμένου, τα Χριστούγεννα έχουν περάσει στο συλλογικό υποσυνείδητο ως η γιορτή που σηματοδοτεί την έλευση του νέου, της ελπίδας. Φέτος, λοιπόν, ας ευχηθούμε πως του χρόνου θα μπορέσουμε να γιορτάσουμε με τους δικούς μας, με όσους θέλουμε, σε τραπέζια και τσιμπούσια, αφού το εμβόλιο δίνει ελπίδα για το παρακάτω στις ζωές μας. Άλλωστε, είπαμε, η δυστυχία δεν είναι στα μέτρα του ανθρώπου, ο οποίος μπορεί και φέτος, όμως, να νιώσει τον συμβολισμό των Χριστουγέννων, πως «κάτι νέο γεννήθηκε», σαν ανάσα για την ανθρωπότητα, το υγρό σε ένα μπουκαλάκι, σε μια δόση, που θα μας σώσει. Φέτος κλαίμε για τους ανθρώπους που χάσαμε, του χρόνου ας γελάμε μέχρι δακρύων με τους ανθρώπους μας, χτίζοντας τη ζήση μας από την αρχή, πάνω στα ερείπια. Αλλωστε και ο Καμύ είχε γράψει μια ατάκα, σαν ευχή: «Να ζεις μέχρι δακρύων».
Χρόνια καλά να έρθουν, με δάκρυα μόνο από χαρά. Και αυτή είναι η πιο αληθινή ευχή που έχω για τα Χριστούγεννα 2020…