Για δεκαετίες, η επιστημονική φαντασία δημιουργεί έναν κόσμο όπου ο ανθρώπινος εγκέφαλος θα μπορούσε να συνδεθεί απευθείας με μηχανές, επαναφέροντας ή ακόμη και ενισχύοντας τις ανθρώπινες δυνατότητες. Από τα νευρωνικά εμφυτεύματα του Star Trek μέχρι τον RoboCop, η ιδέα ότι ο άνθρωπος θα μπορεί να επικοινωνεί με την τεχνολογία μέσω της σκέψης έμοιαζε για χρόνια μακρινό σενάριο. Σήμερα, όμως, αυτή η τεχνολογία αρχίζει να παίρνει πραγματική μορφή.
Ερευνητές και νεοφυείς εταιρείες αναπτύσσουν τις λεγόμενες «διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή» ή αλλιώς BCI, συστήματα που επιτρέπουν στον εγκέφαλο να επικοινωνεί απευθείας με ηλεκτρονικές συσκευές, παρακάμπτοντας το υπόλοιπο σώμα. Ο στόχος είναι να βοηθηθούν άνθρωποι με παράλυση, απώλεια όρασης ή ακοής, νευρολογικές παθήσεις και σοβαρές κινητικές δυσκολίες να ανακτήσουν βασικές λειτουργίες.
Παράλληλα, δισεκατομμυριούχοι, όπως ο Έλον Μασκ και ο Σαμ Άλτμαν επενδύουν επιθετικά στον κλάδο, ποντάροντας ότι κάποια στιγμή τα εγκεφαλικά εμφυτεύματα θα εξελιχθούν σε καθημερινή καταναλωτική τεχνολογία.
Τι είναι οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή
Μια διεπαφή εγκεφάλου-υπολογιστή συνδέει τον εγκέφαλο απευθείας με έναν ηλεκτρονικό μηχανισμό, όπως έναν υπολογιστή. Το σύστημα καταγράφει τη νευρωνική δραστηριότητα, για παράδειγμα τα ηλεκτρικά σήματα που παράγουν οι νευρώνες και τη μετατρέπει σε εντολές που μπορούν να ελέγξουν μηχανές. Με αυτόν τον τρόπο, άνθρωποι που έχουν χάσει την ικανότητα κίνησης ή ομιλίας μπορούν να χειρίζονται εξωτερικές συσκευές μόνο με τη σκέψη τους.
Ορισμένοι ασθενείς έχουν ήδη καταφέρει να μετακινούν έναν δείκτη σε οθόνη υπολογιστή, να χειρίζονται ρομποτικό βραχίονα ή ακόμη και να μετατρέπουν σκέψεις σε κείμενο. Οι τεχνολογίες αυτές θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για ανθρώπους που έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο ή πάσχουν από νευρολογικές ασθένειες όπως η αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση.
Οι διεπαφές δεν περιορίζονται μόνο στον έλεγχο μηχανών. Μπορούν επίσης να μεταφέρουν πληροφορίες στον εγκέφαλο από το εξωτερικό περιβάλλον, βοηθώντας ανθρώπους με προβλήματα όρασης ή ακοής. Ήδη, από τη δεκαετία του 1960 χρησιμοποιούνται κοχλιακά εμφυτεύματα για ανθρώπους με προβλήματα ακοής. Ωστόσο, οι νεότερες τεχνολογίες στοχεύουν σε ακόμη πιο άμεση σύνδεση με τον εγκέφαλο. Παράλληλα, ερευνητές εξετάζουν κατά πόσο τέτοιες συσκευές μπορούν να επηρεάζουν τη νευρωνική δραστηριότητα και να χρησιμοποιηθούν σε νευρολογικές ή ψυχικές διαταραχές.
Πώς λειτουργούν τα εμφυτεύματα
Ορισμένες συσκευές τοποθετούνται μέσα στον εγκέφαλο, άλλες πάνω στον εγκέφαλο αλλά κάτω από το κρανίο, ενώ υπάρχουν και μη επεμβατικές εκδόσεις που φοριούνται εξωτερικά στο κεφάλι. Η βασική διαδικασία περιλαμβάνει τρία στάδια, αρχικά συσκευή καταγράφει τη νευρωνική δραστηριότητα. Τα σήματα μεταφέρονται σε υπολογιστή και μετατρέπονται σε εντολές και τέλος, η σκέψη μετατρέπεται σε πράξη, όπως κίνηση ρομποτικού χεριού ή εμφάνιση λέξεων σε οθόνη. Μερικές εταιρείες αναπτύσσουν τεχνολογίες που χρησιμοποιούν βιολογικά κύτταρα αντί για καλώδια, ενώ άλλες στρέφονται σε υπερήχους αντί ηλεκτρικών σημάτων.
Η Neuralink και το στοίχημα του Έλον Μασκ
Η πιο γνωστή εταιρεία του χώρου είναι η Neuralink, που συνίδρυσε ο Έλον Μασκ το 2016. Η εταιρεία έχει εμφυτεύσει τη συσκευή της σε περισσότερους από 20 ασθενείς, οι οποίοι έχουν καταφέρει να ελέγχουν υπολογιστές, να πλοηγούνται στο διαδίκτυο και να παίζουν παιχνίδια μόνο με τη σκέψη τους.
Η Neuralink σχεδιάζει να επεκτείνει δραστικά τη χρήση της τεχνολογίας της. Σύμφωνα με έγγραφα που επικαλείται το Bloomberg, στόχος είναι να τοποθετούνται περίπου 20.000 εμφυτεύματα ετησίως έως το 2031, με έσοδα που θα ξεπερνούν το ένα δισεκατομμύριο δολάρια τον χρόνο. Η εταιρεία έχει ήδη αντλήσει υπέρογκα ποσά σε χρηματοδότηση, με αποτίμηση που ξεπερνά τα 9,5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ο Σαμ Άλτμαν και οι νέοι ανταγωνιστές
Στον χώρο επενδύει και ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI μέσω της Merge Labs, η οποία ανακοίνωσε χρηματοδότηση 252 εκατομμυρίων δολαρίων. Η εταιρεία εξετάζει τεχνολογίες που δεν απαιτούν εμφύτευση στον εγκέφαλο, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες μελετά ακόμη και γενετική τροποποίηση εγκεφαλικών κυττάρων ώστε να γίνεται ευκολότερη η ανίχνευση και τροποποίηση της δραστηριότητάς τους.
Στις ΗΠΑ δραστηριοποιούνται επίσης οι Blackrock Neurotech, Paradromics, Precision Neuroscience και Synchron. Η Synchron, που υποστηρίζεται από τους Τζεφ Μπέζος και Μπιλ Γκέιτς, αναπτύσσει μια λιγότερο επεμβατική τεχνολογία που εισέρχεται μέσω φλέβας στον εγκέφαλο χωρίς να απαιτείται άνοιγμα κρανίου.
Η Κίνα επιταχύνει
Παρότι οι κινεζικές εταιρείες μπήκαν αργότερα στον χώρο, η ανάπτυξη είναι ταχύτατη. Η StairMed έγινε η πρώτη κινεζική εταιρεία που δοκίμασε επεμβατικό εμφύτευμα σε κλινική δοκιμή, ενώ η NeuroXess παρουσίασε ασύρματη συσκευή με ενσωματωμένη μπαταρία. Οι κινεζικές αρχές στηρίζουν ενεργά τον τομέα μέσω κρατικών πολιτικών και χρηματοδοτήσεων, εντάσσοντας τις διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή στο νέο πενταετές οικονομικό σχέδιο της χώρας.
Οι επενδύσεις στον κλάδο στην Κίνα ξεπέρασαν τα 1,8 δισεκατομμύρια γουάν το 2025, υπερδιπλάσιες σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Παρά την πρόοδο, η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ορισμένες συσκευές εξακολουθούν να λειτουργούν μόνο σε εργαστηριακό περιβάλλον, ενώ άλλες απαιτούν σύνδεση με εξωτερικούς υπολογιστές.
Οι επεμβάσεις στον εγκέφαλο ενέχουν επίσης σοβαρούς κινδύνους, όπως δημιουργία ουλώδους ιστού ή μολύνσεις. Παραμένει άγνωστο για πόσα χρόνια μπορούν να λειτουργούν τα εμφυτεύματα χωρίς αντικατάσταση ή αναβάθμιση. Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και το κόστος. Η Neuralink εκτιμά ότι κάθε επέμβαση μπορεί να αποφέρει περίπου 50.000 δολάρια σε έσοδα, χωρίς να υπολογίζονται τα νοσοκομειακά έξοδα και η συνολική ιατρική φροντίδα.
Αν και οι σημερινές εφαρμογές εστιάζουν κυρίως στην αποκατάσταση λειτουργιών, αρκετές εταιρείες και επενδυτές βλέπουν πολύ πιο μακριά. Το όραμα είναι οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή να ενσωματωθούν σε καθημερινές συσκευές όπως ακουστικά και γυαλιά, αλλάζοντας τον τρόπο επικοινωνίας, ψυχαγωγίας και αλληλεπίδρασης με την τεχνολογία.
Η Neuralink έχει δηλώσει ότι έως το 2030 θέλει να εμφυτεύσει συσκευή ακόμη και σε «απόλυτα υγιείς» ανθρώπους. Σύμφωνα με στελέχη της εταιρείας, στο μέλλον οι χρήστες θα μπορούν να επικοινωνούν με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μόνο με τη σκέψη τους και να λαμβάνουν απαντήσεις μέσω ακουστικών. Κάποιοι οραματίζονται ακόμη και τηλεπαθητική επικοινωνία ή ενίσχυση της μνήμης και της μάθησης, αν και πολλοί επιστήμονες αντιμετωπίζουν τέτοιες προβλέψεις με σκεπτικισμό.
Η προοπτική σύνδεσης εγκεφάλου και μηχανών εγείρει σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας και ηθικής. Ειδικοί προειδοποιούν ότι αν η τεχνολογία διαδοθεί ευρέως, οι ανθρώπινες σκέψεις θα μπορούσαν θεωρητικά να μετατραπούν σε δεδομένα ευάλωτα σε παρακολούθηση, κυβερνοεπιθέσεις ή εκμετάλλευση από εταιρείες και κυβερνήσεις.
Ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ, όπως η Καλιφόρνια και το Κολοράντο, έχουν ήδη θεσπίσει νομοθεσία για την προστασία νευρωνικών δεδομένων. Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι άνθρωποι θα είναι πραγματικά πρόθυμοι να υποβληθούν σε εγχείρηση στον εγκέφαλο για καθημερινές χρήσεις, όπως αποστολή μηνυμάτων ή βιντεοπαιχνίδια. Όμως για πολλούς επενδυτές και τεχνολογικές εταιρείες, το μέλλον των εγκεφαλικών εμφυτευμάτων φαίνεται ήδη να έχει ξεκινήσει.
Διαβάστε ακόμη
Τι σηματοδοτεί για τη Jumbo το νέο μοντέλο ανάπτυξης και η απόβαση στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ
Tι χάνουν τα ελληνικά νοικοκυριά από τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων (πίνακες)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα