Η προσπάθεια κρατικοποίησης των σιδηροδρόμων του Ηνωμένου Βασιλείου λαμβάνει χώρα την ίδια στιγμή που η υπόλοιπη Ευρώπη κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η Ισπανία άνοιξε το δίκτυο υψηλής ταχύτητας στον ιδιωτικό τομέα το 2019, η Flixtrain ανταγωνίζεται τη Deutsche Bahn στη Γερμανία, ενώ δύο ακόμη ανταγωνιστές της SNCF στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας της Γαλλίας στοχεύουν να τεθούν σε λειτουργία έως το 2028. Εν τω μεταξύ, η Virgin Trains σχεδιάζει έναν ανταγωνιστή για τη διαδρομή της Μάγχης, έναντι του γαλλικού κρατικού Eurostar.
Το σχέδιο του Εργατικού Κόμματος είναι να επαναφέρει τις σιδηροδρομικές γραμμές και τα τρένα υπό τον ίδιο φορέα εκμετάλλευσης για πρώτη φορά από τότε που διαχωρίστηκαν και ιδιωτικοποιήθηκαν το 1996.
Οι περιφερειακές συμβάσεις εκμετάλλευσης τρένων θα περάσουν στην κυβέρνηση καθώς λήγουν οι συμβάσεις, αλλά οι εταιρείες που εκμισθώνουν τις μηχανές και τα βαγόνια θα παραμείνουν ιδιωτικές.
Πέρυσι, η λειτουργία των σιδηροδρόμων κόστισε 26 δισεκατομμύρια λίρες (35 δισεκατομμύρια δολάρια). Οι εταιρείες τρένων ανέκτησαν 12,2 δισεκατομμύρια λίρες, κυρίως από εισιτήρια, ενώ οι κρατικές επιδοτήσεις κάλυψαν άλλα 11,9 δισεκατομμύρια λίρες. Το Εργατικό Κόμμα αναμένει να εξοικονομήσει 2,2 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως καταργώντας τα μερίσματα προς τους φορείς εκμετάλλευσης, χρησιμοποιώντας την ισχυρότερη διαπραγματευτική του δύναμη για να διαπραγματευτεί καλύτερες συμφωνίες και τερματίζοντας τις δαπανηρές νομικές μάχες μεταξύ των εταιρειών τρένων και της Network Rail σχετικά με το ποιος πληρώνει για τις καθυστερήσεις ή τις επισκευές.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα επιλέξει να κάνει η κυβέρνηση με τις εξοικονομήσεις και αν μπορεί να επενδύσει στη βελτίωση των υπηρεσιών, διατηρώντας ταυτόχρονα χαμηλές τιμές. Από το 2016, τα εισιτήρια έχουν αυξηθεί κατά 36% — περίπου παράλληλα με τον πληθωρισμό — ενώ 9,2 δισεκατομμύρια λίρες επενδύθηκαν από τον ιδιωτικό τομέα σε σιδηροδρομικές γραμμές, σταθμούς και υλικό, σύμφωνα με την ρυθμιστική αρχή Office of Rail and Road (ORR). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, καταβλήθηκαν 4,2 δισεκατομμύρια λίρες στους μετόχους μέσω μερισμάτων.
Οι τιμές των εισιτηρίων στη Βρετανία είναι από τις πιο ακριβές στην Ευρώπη και η ακρίβεια είναι χειρότερη. Οι επιβάτες των σιδηροδρόμων πλήρωσαν 28% περισσότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο το 2024 και πάνω από 15% περισσότερο από τη Γαλλία και τη Γερμανία, σύμφωνα με το γραφείο δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σουηδία, τα τρένα είναι πιο πιθανό να είναι στην ώρα τους, σύμφωνα με έκθεση του Rail Delivery Group του 2024.
Σχεδόν τα δύο τρίτα των πολιτών υποστηρίζουν την κρατικοποίηση των σιδηροδρόμων, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση της YouGov, αλλά μεγάλο μέρος αυτής της υποστήριξης βασίζεται στη μείωση των ναύλων, όπως έδειξε προηγούμενη έρευνα.
Κατά την παρουσίαση του προϋπολογισμού τον Νοέμβριο, η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς πάγωσε τις τιμές των εισιτηρίων για πρώτη φορά εδώ και τρεις δεκαετίες, προκειμένου να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους διαβίωσης.
Εξαιρουμένης της νέας γραμμής Elizabeth στο Λονδίνο, τα έσοδα από τα εισιτήρια παραμένουν περίπου 16% χαμηλότερα από ό,τι πριν την πανδημία, σύμφωνα με την ORR.
Στη συνέχεια, υπάρχει το ζήτημα του ποιος πρέπει να πληρώσει. Σε τελική ανάλυση, ο σιδηρόδρομος αντιπροσωπεύει μόλις το 2% των μετακινήσεων, το 8% των χιλιομέτρων και το 7% των ωρών ταξιδιού. Η κυβέρνηση, παράλληλα, έχει και άλλα θέματα να εξετάσει, όπως το πώς θα εναρμονιστούν οι μισθολογικές ρυθμίσεις των 14 διαφορετικών σιδηροδρομικών εταιρειών.
Προς το παρόν, η κυβέρνηση τηρεί τις υφιστάμενες συμφωνίες, αλλά θα συνταχθούν νέες συμβάσεις για το προσωπικό των 100.000 ατόμων όταν ψηφιστεί η νομοθεσία.
Τα ιστορικά δεδομένα, πάντως, δεν προμηνύουν κάτι καλό. Οι σιδηρόδρομοι της Βρετανίας κρατικοποιήθηκαν για τελευταία φορά το 1948, έχοντας καταστραφεί από τις γερμανικές βόμβες και την παραμέληση κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Όταν η συντηρητική κυβέρνηση του Τζον Μέιτζορ προχώρησε στην ιδιωτικοποίηση του δικτύου, η British Rail ήταν αντικείμενο γελοιοποίησης, καθώς υπέφερε από έλλειψη επενδύσεων. Οι σιδηροδρομικές υπηρεσίες της Βρετανίας παραμένουν αντικείμενο αστείων στο εξωτερικό, σύμφωνα με το Bloomberg, με τον πρώην Γερμανό καγκελάριο Ολάφ Σολτς να χλευάζει πρόσφατα τις «σπασμένες γραμμές και τα κακά τρένα» του Ηνωμένου Βασιλείου.
Η ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρομικών γραμμών υπό την εισηγμένη στο χρηματιστήριο Railtrack ήταν «τεράστιο λάθος», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Στιβ Νόρις, ο οποίος ηγήθηκε της προσπάθειας ιδιωτικοποίησης του Μέιτζορ ως Yπουργός Mεταφορών. Η τότε κυβέρνηση «υποτίμησε επίσης την έκταση της σύγκρουσης μεταξύ σιδηροδρομικών γραμμών και εταιρειών τρένων», προσέθεσε, με κάθε πρόβλημα να καταλήγει σε δικαστική διαμάχη, καθώς η μία πλευρά προσπαθούσε να ρίξει το φταίξιμο στην άλλη. Η ιδιωτικοποίηση βοήθησε όντως στην αύξηση του αριθμού των επιβατών, όπως ισχυρίστηκα.
Το κύκνειο άσμα της ιδιωτικοποίησης έλαβε χώρα το 2018. Ο κακός συντονισμός μεταξύ της Network Rail και των σιδηροδρομικών εταιρειών σχετικά με τις επισκευές και τις αναβαθμίσεις προκάλεσε εκτεταμένες καθυστερήσεις και προβλήματα χωρητικότητας. Η πανδημία, η οποία περιόρισε δραματικά τον αριθμό των επιβατών και άλλαξε τη συμπεριφορά των μετακινούμενων, ήταν το τελικό χτύπημα. Μια κυβερνητική έρευνα, υπό τους Συντηρητικούς, κατέληξε το 2021 στο συμπέρασμα ότι απαιτείται πλήρης επανεκκίνηση.
Αντανακλώντας την πρόσφατη στροφή στην Ευρώπη προς ενίσχυση του ανταγωνισμού, το Εργατικό Κόμμα θα επιτρέψει την «ανοιχτή πρόσβαση» σε ιδιωτικές εταιρείες, πράγμα που σημαίνει ότι θα μπορούν να ανταγωνίζονται τις γραμμές της νέας οντότητας Great British Railways (GBR). Ωστόσο, αυτές οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν σήμερα μόνο το 0,5% των μετακινήσεων και τρεις πρόσφατες αιτήσεις απορρίφθηκαν από τη ρυθμιστική αρχή.
Διαβάστε ακόμη
Γιατί το σχολείο δεν προετοιμάζει τους μαθητές για το μέλλον
Πλασματικά έτη: Πώς «κλειδώνουν» σύνταξη στα 62 και τι κερδίζουν οι ασφαλισμένοι
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα