Σε μια ημέρα του Οκτωβρίου, σε μικρή απόσταση με τα πόδια από το πάρκο Parque del Oeste της Μαδρίτης, μέλη καθολικών ταγμάτων από όλη την Ισπανία συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα συνεδριάσεων του Θεολογικού Ινστιτούτου Θρησκευτικής Ζωής. Κάποιοι φορούσαν ράσα, άλλοι κληρικούς γιακάδες ή απλά ρούχα με σταυρούς στο λαιμό. Μαζί τους βρίσκονταν και οικονομικοί σύμβουλοι, καθώς και τραπεζίτες. Η συνάντηση είχε τη μορφή ημερήσιου σεμιναρίου, το οποίο διοργάνωσαν μια εθνική θρησκευτική οργάνωση και η ισπανική εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων Ibergestion.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας από καλόγριες και μοναχούς μέχρι ειδικούς στα χρηματοοικονομικά, συμμετείχαν σε συζητήσεις γύρω από τις γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες του λεγόμενου «Τραμπ 2.0», την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης, το μέλλον της δημοκρατίας, καθώς και τα ηθικά όρια της τεχνολογικής προόδου. Τα θέματα αυτά, αν και δεν συζητούνται συχνά μέσα σε μοναστήρια και θρησκευτικές κοινότητες, επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί της Εκκλησίας διαχειρίζονται τα οικονομικά τους.
Η εκδήλωση έδειξε καθαρά την προσπάθεια των καθολικών ταγμάτων στην Ισπανία να διαχειρίζονται τα οικονομικά τους με πιο επαγγελματικό τρόπο, σε μια περίοδο όπου ο αριθμός των πιστών στην Ευρώπη μειώνεται. Παρότι πολλές από τις περίπου 70 επισκοπές και τις εκατοντάδες ενορίες της χώρας διαθέτουν ακίνητη περιουσία μεγάλης αξίας σε κεντρικά σημεία των πόλεων, μέχρι πρόσφατα δεν την αξιοποιούσαν ως επένδυση, αλλά βασίζονταν κυρίως σε εθελοντικές δωρεές και σε έναν φορολογικό μηχανισμό που επιτρέπει στους πολίτες να κατευθύνουν το 0,7% του φόρου εισοδήματός τους στην Εκκλησία.
Σήμερα, όμως, με τη μείωση των δωρεών και των ιερατικών κλήσεων, τη γήρανση των θρησκευτικών κοινοτήτων και την αύξηση του κόστους συντήρησης της περιουσίας τους, οι οικονομικά υπεύθυνοι των καθολικών οργανώσεων αναγκάζονται να αξιοποιήσουν πιο ενεργά τα περιουσιακά τους στοιχεία. Έτσι, έχει αναπτυχθεί σταδιακά ένα δίκτυο επενδυτικών κεφαλαίων και συμβούλων με θρησκευτικό προσανατολισμό, που τους υποστηρίζουν σε αυτή τη μετάβαση.
Όσον αφορά τη χρηματοοικονομική διαχείριση, οι θρησκευτικοί οργανισμοί δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.
Ο Γκιγιέρμο Βανρέλ είναι υπεύθυνος οικονομικών και διοίκησης σε μια μεσαίου μεγέθους επισκοπή στα ανατολικά της Ισπανίας. Θυμάται πόσο έκπληκτος έμεινε πριν από 12 χρόνια, όταν, την πρώτη του μέρα στη θέση αυτή, μπήκε στο γραφείο του και είδε μια γραφομηχανή.
«Δεν είχα δει γραφομηχανή από τότε που ήμουν παιδί», είπε ο Βανρέλ με ένα χαμόγελο, σημειώνοντας ότι χρησιμοποιούνταν για την έκδοση αποδείξεων. «Ήταν σχεδόν σαν αντικείμενο άλλης εποχής».
Παράλληλα, χρειάστηκε να διαχειριστεί ένα οικονομικό χαρτοφυλάκιο που επίσης έμοιαζε ξεπερασμένο, καθώς αποτελούνταν κυρίως από απλές προθεσμιακές καταθέσεις και από επενδυτικά προϊόντα περιορισμένης ευελιξίας που προσέφεραν οι ίδιες οι τράπεζες. Ο Βανρέλ έχει αφιερώσει πάνω από μία δεκαετία στην οργάνωση και τυποποίηση των λογιστικών διαδικασιών της επισκοπής, καθώς και στη σταδιακή στροφή προς πιο αποδοτικές επενδύσεις, τις οποίες παρακολουθεί στενά μέσα από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις απότομες διακυμάνσεις.
Η ανάγκη εκσυγχρονισμού δεν είναι, ωστόσο, ο μόνος λόγος που η οικονομική διαχείριση της Εκκλησίας παραμένει πολύπλοκη, σύμφωνα με το Bloomberg. Ενώ οι μικρότερες ενορίες διαθέτουν περιορισμένους πόρους, τα μεγαλύτερα εκκλησιαστικά ιδρύματα μπορούν να διαχειρίζονται σημαντικά χαρτοφυλάκια που εκτείνονται σε πολλές χώρες και φτάνουν σε αξία εκατοντάδες εκατομμύρια. Επιπλέον, τα θρησκευτικά τάγματα λειτουργούν ταυτόχρονα μέσα σε δύο πλαίσια — το εκκλησιαστικό και το πολιτειακό — και όταν διαχειρίζονται σχολεία ή ακίνητα, οφείλουν να συμμορφώνονται με την εργατική νομοθεσία και τους κανονισμούς ασφάλειας κάθε χώρας όπου δραστηριοποιούνται.
Αυτές οι προκλήσεις εξηγούν, σε μεγάλο βαθμό, γιατί η CaixaBank και το Universidad Pontificia Comillas της Μαδρίτης ξεκίνησαν πριν από πέντε χρόνια το πρώτο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ισπανία που στοχεύει στην εκπαίδευση στελεχών ενοριών, οικονομικών υπευθύνων επισκοπών και διαχειριστών εκκλησιαστικών ιδρυμάτων στη διαχείριση εκκλησιαστικής περιουσίας.
Ο Χαϊμέ Ντε Λα Μορένα, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην AFI Inversiones Globales, μια συμβουλευτική εταιρεία που διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία για μεγάλους θρησκευτικούς οργανισμούς, ανέφερε ότι τα χαρτοφυλάκια που αναλαμβάνουν είναι συχνά «ακατάστατα» και ότι οι πελάτες δεν έχουν πάντα ξεκάθαρη εικόνα για το σύνολο των περιουσιακών τους στοιχείων. Όπως πρόσθεσε, «η συνεργασία με θρησκευτικούς φορείς απαιτεί συνήθως χρόνο, καθώς πρόκειται για ιδιαίτερα συντηρητικούς πελάτες ως προς τις οικονομικές αποφάσεις, με πολύ μακροπρόθεσμο ορίζοντα». Ο ίδιος ανέφερε ως παράδειγμα μια μεγάλη εκκλησιαστική κοινότητα που συνεργάζεται με την εταιρεία εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο και βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία σταδιακής ένταξης των περιουσιακών της στοιχείων στο νέο σύστημα διαχείρισης.
Οι σύμβουλοι παρέχουν επίσης υποστήριξη σε θρησκευτικά τάγματα που δυσκολεύονται να συντηρήσουν ακριβά περιουσιακά στοιχεία, όπως εκκλησίες, σχολεία και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Μία τέτοια περίπτωση αφορά τους ιδιοκτήτες του Hospital La Milagrosa στη Μαδρίτη. Όταν το κόστος ανακαίνισης και εκσυγχρονισμού του νοσοκομείου κατέστη δυσβάσταχτο, το θρησκευτικό τάγμα που το διαχειριζόταν απευθύνθηκε στη συμβουλευτική εταιρεία iCapital για να το υποστηρίξει στη διαδικασία συμφωνίας πώλησης του κτιρίου και της λειτουργίας του στον όμιλο Vithas, που δραστηριοποιείται στον τομέα των ιδιωτικών νοσοκομείων. Η μονή διατηρεί την ιδιοκτησία του ακινήτου, ενώ η Vithas έχει δεσμευτεί να επενδύσει 30 εκατομμύρια ευρώ για την πλήρη ανακαίνιση του νοσοκομείου, το οποίο μετονομάστηκε σε Hospital Universitario Vithas Madrid La Milagrosa.
Καθώς η ανάγκη για μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία οδηγεί σε πιο ενεργή συμμετοχή στις επενδύσεις, η ηγεσία της Εκκλησίας έχει παρέμβει εκδίδοντας σχετικές οδηγίες. Το 2022, μετά από μια σειρά οικονομικών σκανδάλων, η Ποντιφική Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών του Βατικανού δημοσίευσε ένα έγγραφο 45 σελίδων με αρχές για επενδύσεις που βασίζονται στην καθολική κοινωνική διδασκαλία. Το έγγραφο, με τίτλο «Mensuram Bonam» ( που σημαίνει «σωστή μέτρηση»), αποθαρρύνει επενδύσεις σε τομείς όπως τα όπλα και η αντισύλληψη, ενώ ενθαρρύνει επενδύσεις σε επιχειρήσεις που συνδέονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη βιωσιμότητα και τον κοινωνικό αντίκτυπο. Οι επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία αποκλείονται, ενώ ενισχύονται οι στρατηγικές ESG.
Για πολλά θρησκευτικά τάγματα, αυτή η εξέλιξη βοήθησε να μειωθεί η παραδοσιακή επιφυλακτικότητα απέναντι στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Όπως ανέφερε η Μαρία Κανέλ, που επιβλέπει τα οικονομικά των Religiosas de la Pureza de María, ενός μικρού τάγματος με έδρα βόρεια της Βαρκελώνης, «παλαιότερα υπήρχε έντονος φόβος για τις επενδύσεις, κάτι που πλέον έχει σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει».
Οι καθολικοί επενδυτές έχουν ορισμένα κοινά στοιχεία με όσους ακολουθούν κριτήρια ESG, όμως τα δικά τους κριτήρια είναι συνήθως πιο συγκεκριμένα και λιγότερο ευέλικτα, καθώς βασίζονται στη δογματική διδασκαλία και όχι σε γενικές κατευθυντήριες αρχές. Αυτό καθιστά τον προσεκτικό έλεγχο ακόμη πιο απαραίτητο.
Η Κανέλ θυμήθηκε μια περίπτωση όπου ένας σύμβουλος προσπάθησε να της προτείνει ένα αμοιβαίο κεφάλαιο, διαβεβαιώνοντάς την ότι τα χαρτοφυλάκιά του ήταν πλήρως ευθυγραμμισμένα με την κοινωνική διδασκαλία της Εκκλησίας. Όπως της είπε, όλα είχαν εξεταστεί διεξοδικά και είχαν χαρακτηριστεί «καθολικά». Όταν όμως τον πίεσε για περισσότερες λεπτομέρειες, αποκαλύφθηκε ότι το αμοιβαίο κεφάλαιο περιλάμβανε επενδύσεις σε εταιρείες όπλων, οι οποίες είχαν παρουσιαστεί ως «αμυντικές». Η Κανέλ αρνήθηκε να επενδύσει.
Τέτοιες περιπτώσεις δεν είναι σπάνιες, σύμφωνα με τον Γκιγιέρμο Σάντος Αραμπούρο, εταίρο της συμβουλευτικής εταιρείας iCapital, η οποία παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες σε 65 θρησκευτικά ιδρύματα με μεσαίου μεγέθους χαρτοφυλάκια, της τάξης των 12 έως 15 εκατομμυρίων ευρώ. Όπως σημειώνει, οι τράπεζες συχνά προωθούν σε θρησκευτικούς φορείς επενδυτικά προϊόντα που συνδέονται με τις δικές τους δραστηριότητες, τα οποία ενίοτε συνοδεύονται από υψηλές προμήθειες ή δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις καθολικές αξίες.
«Υπάρχει ένας σύμβουλος με τον οποίο συνεργαζόμαστε αυτή την περίοδο, ο οποίος συχνά γελά όταν με ακούει να λέω ότι «τα θέλω όλα». Θέλω τόσο την ηθική διάσταση όσο και την απόδοση. Θέλω και κερδοφορία», ανέφερε η Κανέλ, διευκρινίζοντας ότι, στην πράξη, η ηθική διάσταση παραμένει πάντα η βασική προτεραιότητα και δεν τίθεται υπό διαπραγμάτευση.
Αυτό έχει οδηγήσει στη δημιουργία επενδυτικών αμοιβαίων κεφαλαίων που ενσωματώνουν ρητά ηθικές αρχές και βασίζονται στην κοινωνική διδασκαλία της Καθολικής Εκκλησίας. Σύμφωνα με τον Ντε Λα Μορένα, σήμερα λειτουργούν περίπου 12 τέτοια αμοιβαία κεφάλαια στην Ισπανία, με συνολική αξία περίπου 650 εκατομμυρίων ευρώ. Τα κεφάλαια αυτά διαχειρίζονται κυρίως από διαχειριστές που συνδέονται με μεγάλους τραπεζικούς ομίλους, όπως η Banco Santander, η Banco de Sabadell και η Ibercaja Banco, αν και υπάρχουν και ανεξάρτητοι διαχειριστές.
Τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους, η Τράπεζα του Βατικανού, σε συνεργασία με τη Morningstar, παρουσίασε δύο δείκτες μετοχών συμβατούς με τις καθολικές αρχές, στους οποίους περιλαμβάνονται εταιρείες όπως η Deutsche Telekom, η ASML και η Hermès στον ευρωπαϊκό δείκτη, καθώς και η Tesla, η Apple και η Nvidia στον αμερικανικό δείκτη.
Καθώς ο χρηματοοικονομικός κλάδος προσαρμόζεται για να εξυπηρετήσει αυτό το νέο είδος πελατών, στο εσωτερικό των θρησκευτικών οργανισμών οι αποφάσεις παραμένουν σκόπιμα αργές και απαιτούν τη συμμετοχή πολλών πλευρών. Όταν η Κανέλ χρειάζεται να αποφασίσει για το χαρτοφυλάκιο ακινήτων της ενορίας της, πρέπει να απευθυνθεί στην ανώτερη διοίκηση, αλλά και να λάβει υπόψη τις τοπικές κοινότητες και τις οκτώ χώρες όπου δραστηριοποιείται το τάγμα.
«Δεν είναι σωστό, για παράδειγμα, ένα σχολείο να προχωρά σε μεγάλα έργα, ενώ ένα άλλο δεν μπορεί καν να πληρώσει τους μισθούς του προσωπικού του», ανέφερε η Κανέλ.
Παρόλα αυτά, η ίδια αναγνωρίζει την πρόοδο που έχει σημειωθεί. Στο γραφείο της δείχνει ένα ντουλάπι γεμάτο παλιά λογιστικά βιβλία που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα, όταν οι αδελφές κατέγραφαν κάθε συναλλαγή στο χέρι, με πένα.
«Όταν τα κοιτάζω αυτά τα βιβλία, εκπλήσσομαι», είπε. «Τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα σήμερα».
Διαβάστε ακόμη
Το νέο κόλπο με τα αδήλωτα POS από Βουλγαρία – Συναγερμός στην ΑΑΔΕ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα