Περισσότερους από οκτώ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, τα πετρελαιοφόρα εξακολουθούν να αποτελούν στόχο επιθέσεων κοντά στα Στενά του Ορμούζ, με τις εικόνες καπνού από φλεγόμενα πλοία να υπενθυμίζουν καθημερινά τους κινδύνους για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία. Ωστόσο, η εικόνα στην αγορά πετρελαίου είναι πολύ διαφορετική από εκείνη που θα περίμενε κανείς εν μέσω μιας τόσο σοβαρής γεωπολιτικής κρίσης: το διαθέσιμο αργό όχι μόνο επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης, αλλά αρχίζει να δημιουργεί συνθήκες υπερπροσφοράς.
Η ενίσχυση της παραγωγής από τις χώρες του Περσικού Κόλπου, σε συνδυασμό με τα ιστορικά υψηλά στις ΗΠΑ και άλλες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες, έχει μεταβάλει τις ισορροπίες, ασκώντας έντονες πιέσεις στις τιμές. Παράλληλα, η μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης εξαιτίας του πολέμου επιταχύνει την αναπροσαρμογή της αγοράς.
Σύμφωνα με το Bloomberg, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου βρέθηκαν κάποια στιγμή αυτή την εβδομάδα να καταγράφουν πτώση σχεδόν 25% σε σχέση με την αρχή του μήνα, περιορίζοντας τις πληθωριστικές ανησυχίες και προσφέροντας ανάσα στην παγκόσμια οικονομία. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η υποχώρηση στις τιμές των φυσικών φορτίων, καθώς οι παραγωγοί ανταγωνίζονται για την εξασφάλιση αγοραστών και το κόστος μεταφοράς αρχίζει να αποκλιμακώνεται.
Η Σαουδική Αραβία αυξάνει την παραγωγή – Περισσότερο πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο
Καθοριστικό ρόλο στην ανάκαμψη της προσφοράς διαδραματίζει η Σαουδική Αραβία, η μεγαλύτερη παραγωγός του OPEC, η οποία ανακοίνωσε ότι τον Οκτώβριο άντλησε 10,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Πρόκειται για επίπεδο που έχει καταγραφεί μόλις μία ακόμη φορά από το 2022.
Σημαντικές αυξήσεις στην παραγωγή ανακοίνωσαν επίσης το Ιράκ και το Κουβέιτ, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν υπόκεινται πλέον σε ποσοστώσεις του OPEC, γεγονός που τους επιτρέπει να αντλούν πετρέλαιο χωρίς τους προηγούμενους περιορισμούς.
Παρά τις αλλεπάλληλες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια, οι εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με την TankerTrackers.com, οι αποστολές παρουσίασαν μικρή κάμψη αυτή την εβδομάδα, χωρίς όμως να διαταραχθεί ουσιαστικά η συνολική ροή.
Η ανθεκτικότητα της ναυτιλιακής δραστηριότητας έχει επιτρέψει στις εξαγωγές πετρελαίου της Μέσης Ανατολής να προσεγγίσουν τα προπολεμικά επίπεδα, συμβάλλοντας στην υποχώρηση του Brent κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι κάποια στιγμή μέσα στην εβδομάδα.
«Για εμάς, τις εθνικές ναυτιλιακές εταιρείες, δεν υπάρχει άλλη επιλογή», δήλωσε σε συνέδριο στο Ντουμπάι ο Χαλίντ Αλχαμάντ, επικεφαλής διαχείρισης πλοίων της σαουδαραβικής Bahri. «Πρέπει να συνεχίσουμε να περνάμε από τα Στενά του Ορμούζ. Πρέπει να διατηρήσουμε τη ροή της ενέργειας».
Από τον φόβο για πετρέλαιο στα 200 δολάρια στην υπερπροσφορά
Η σημερινή κατάσταση απέχει αισθητά από τα εφιαλτικά σενάρια που επικρατούσαν στην αρχή του πολέμου. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ, με αναλυτές να προειδοποιούν ότι ένα ενδεχόμενο κλείσιμό τους θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι.
Σήμερα, στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας εμφανίζονται αισθητά πιο καθησυχαστικά. Στο συνέδριο Adipec, τη μεγαλύτερη διοργάνωση του ενεργειακού κλάδου στη Μέση Ανατολή, επικράτησε η εκτίμηση ότι η παγκόσμια αγορά εισέρχεται στο 2027 με επαρκή αποθέματα και ισχυρή προσφορά.
Αυτό δημιουργεί προϋποθέσεις για περαιτέρω πτώση των τιμών, η οποία θα μπορούσε να διευκολύνει τις προσπάθειες περιορισμού του πληθωρισμού. Ωστόσο, η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων που εξαντλήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου ενδέχεται να συγκρατήσει την υποχώρηση.
Ρεκόρ παραγωγής στις ΗΠΑ – Τι διαπιστώνει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας
Η ανάκαμψη δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, η ενίσχυση της παραγωγής σε άλλες περιοχές έχει δημιουργήσει ένα πρόσθετο δίχτυ προστασίας για την παγκόσμια αγορά.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η εβδομαδιαία παραγωγή αργού ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 14 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ η Βραζιλία και η Γουιάνα κατέγραψαν επίσης ιστορικά υψηλά.
Η μεταβολή αποτυπώθηκε στην τελευταία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), ο οποίος ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου υπερβαίνει τη ζήτηση.
Ο Οργανισμός επισήμανε ότι η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τη μεγάλη πτώση των τιμών στην αγορά φυσικών φορτίων, υποδηλώνει πως η αγορά εμφανίζει τα πρώτα, έστω και διστακτικά, σημάδια εξισορρόπησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πιέσεις έχουν εξαφανιστεί. Οι τιμές των καυσίμων εξακολουθούν να βρίσκονται σε πολύ υψηλότερα επίπεδα από εκείνες του αργού. Ενδεικτικά, το ντίζελ στην Ευρώπη διαπραγματεύεται κοντά στα 170 δολάρια το βαρέλι.
Αντίστοιχα, το κόστος μεταφοράς πετρελαίου παραμένει ιστορικά υψηλό. Η μεταφορά αμερικανικού αργού προς την Ασία επιβαρύνει την τιμή του κατά περίπου 20%, ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Παρά ταύτα, η κατάσταση έχει βελτιωθεί αισθητά σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα. Οι ναύλοι έχουν υποχωρήσει από τα ακραία επίπεδα που είχαν καταγράψει, ενώ οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ μειώθηκαν κάτω από τα 4 δολάρια ανά γαλόνι για πρώτη φορά από τον Ιούλιο, σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Αυτοκινήτου (AAA).
«Η επιστροφή της προσφοράς από τον Περσικό Κόλπο έχει πιέσει τις τιμές προς τα κάτω, σε συνδυασμό με την αποκλιμάκωση της φούσκας στους ναύλους», ανέφερε ο Σάσα Φος, αναλυτής της CSC Commodities του ομίλου Marex.
Όπως προειδοποίησε, πάντως, παρά τη βελτίωση των συνθηκών, ο Οκτώβριος ήταν ο μήνας με τα περισσότερα περιστατικά που αφορούσαν σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που καταδεικνύει ότι οι κίνδυνοι παραμένουν.
Ο πόλεμος έχει αφαιρέσει 3 εκατομμύρια βαρέλια από την ημερήσια ζήτηση
Πίσω από την εξισορρόπηση της αγοράς βρίσκεται και μια λιγότερο θετική εξέλιξη: η σημαντική καταστροφή της ζήτησης που έχει προκαλέσει ο πόλεμος.
Η Vitol, ο μεγαλύτερος ανεξάρτητος εμπορικός οίκος πετρελαίου στον κόσμο, εκτιμά ότι η σύγκρουση με το Ιράν έχει περιορίσει την παγκόσμια κατανάλωση κατά περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Παρόμοιες εκτιμήσεις έχουν διατυπώσει και άλλοι μεγάλοι εμπορικοί οίκοι.
Η υποχώρηση είναι εμφανής σε όλες τις μεγάλες αγορές. Στην Κίνα, οι εισαγωγές αργού μειώθηκαν τον Οκτώβριο κατά περίπου 15% σε ετήσια βάση, στα 9,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Στην Ευρώπη, αρκετές χώρες έχουν αναφέρει διψήφιες ποσοστιαίες μειώσεις στην κατανάλωση ντίζελ, ενώ στις ΗΠΑ η ζήτηση βενζίνης κινήθηκε οριακά χαμηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα ακόμη και κατά την περίοδο αιχμής των θερινών οδικών μετακινήσεων.
Με άλλα λόγια, η αγορά εμφανίζεται περισσότερο ισορροπημένη όχι μόνο επειδή οι παραγωγοί κατάφεραν να αυξήσουν την προσφορά, αλλά και επειδή η πολεμική σύγκρουση έχει περιορίσει την κατανάλωση καυσίμων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πώς τα τάνκερ παρακάμπτουν τους κινδύνους στα Στενά του Ορμούζ
Ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας είναι η προσαρμογή των θαλάσσιων μεταφορών στις συνθήκες πολέμου.
Από το καλοκαίρι έχει ενισχυθεί σημαντικά η πρακτική μεταφόρτωσης πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν, λίγο έξω από τα Στενά του Ορμούζ.
Το σύστημα αυτό επιτρέπει στους εμπόρους να μεταφέρουν φορτία σε διαφορετικά δεξαμενόπλοια, δημιουργώντας μια εναλλακτική αλυσίδα ναυτιλιακής τροφοδοσίας, η οποία περιορίζει τις επιπτώσεις των επιθέσεων στις συνολικές εξαγωγές.
Δορυφορικές εικόνες Sentinel-2 δείχνουν ότι περίπου 13 ζεύγη μεγάλων δεξαμενόπλοιων βρίσκονται ταυτόχρονα δίπλα το ένα στο άλλο στις περιοχές ανοιχτά της Φουτζάιρα και του Σοχάρ, σύμφωνα με κυλιόμενο μέσο όρο 14 ημερών.
Οι νέες αυτές πρακτικές έχουν συμβάλει στην ανάκαμψη των εξαγωγών, αλλά και στη δημιουργία σημαντικών ποσοτήτων διαθέσιμου πετρελαίου που αναζητούν αγοραστές.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία του Άμπου Ντάμπι, ADNOC, προχώρησε αυτή την εβδομάδα σε μεγάλη μείωση της τιμής του βασικού τύπου αργού που διαθέτει, προκειμένου να προσελκύσει πελάτες.
Ανάλογες μειώσεις ανακοίνωσε και η Σαουδική Αραβία, η οποία πλέον διαθέτει μικρότερες ποσότητες μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων σε σχέση με την προπολεμική περίοδο, στρεφόμενη περισσότερο σε μεμονωμένες πωλήσεις.
Η επιθετικότερη τιμολογιακή πολιτική των παραγωγών αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της αφθονίας πετρελαίου που καταλήγει στην αγορά παρά τη συνεχιζόμενη αστάθεια.
Ο κίνδυνος νέας ανατροπής παραμένει
Η ανάκαμψη της προσφοράς, ωστόσο, εξακολουθεί να στηρίζεται σε εύθραυστες ισορροπίες. Μόνο αυτόν τον μήνα, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια έχουν προκαλέσει τον θάνατο τουλάχιστον ενός ναυτικού, ενώ πετρέλαιο που διέρρευσε από χτυπημένα πλοία έχει αρχίσει να ξεβράζεται στις ακτές της περιοχής.
Παράλληλα, ιρανικά μέσα ενημέρωσης κάνουν λόγο για επιθέσεις σε συστήματα ναυσιπλοΐας κοντά στα Στενά του Ορμούζ, εντείνοντας την αβεβαιότητα για την ασφάλεια των διελεύσεων.
«Οι εναλλακτικές διαδρομές και το σύστημα μεταφόρτωσης έχουν καταφέρει να αποτρέψουν την εκτίναξη των τιμών», σημείωσε ο Τζον Κίλνταφ, εταίρος της Again Capital.
Ωστόσο, όπως προειδοποίησε, το βασικό ερώτημα είναι πόσο μπορεί να διατηρηθεί αυτή η κατάσταση. Οι ιρανικές επιθέσεις είχαν περιοριστεί για ένα διάστημα, αλλά πρόσφατα έχουν ενταθεί ξανά, αναζωπυρώνοντας τους φόβους ότι η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο.
Έτσι, ενώ η παγκόσμια αγορά πετρελαίου οδεύει προς το 2027 με αυξημένη προσφορά και χαμηλότερες τιμές, η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας αβεβαιότητας, ικανός να ανατρέψει γρήγορα τη σημερινή εικόνα.