Η συζήτηση για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία φαίνεται να εξελίσσεται σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Σχέδια που κυκλοφορούν σε άτυπους διαπραγματευτικούς κύκλους, σύμφωνα με την Bild, περιλαμβάνουν ανατροπές στη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ, στο καθεστώς της Μολδαβίας και στην ανάπτυξη ρωσικών εξοπλισμών στη Λευκορωσία.
Ωστόσο, παραμένει κρίσιμη η διάκριση μεταξύ των φερόμενων προτάσεων και των επίσημα επιβεβαιωμένων θέσεων. Δεν είναι σαφές ποια από τα σχέδια υποστηρίζει προσωπικά ο Ρώσος Πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, ενώ το Κρεμλίνο έχει διαψεύσει συγκεκριμένα ότι έθεσε ως όρο την αποχώρηση της Φινλανδίας από τη Συμμαχία.
Το πεδίο των συνομιλιών, επομένως, εμφανίζεται διευρυμένο αλλά συγχρόνως ασαφές. Πίσω από τις επιμέρους προτάσεις διακρίνεται η επιδίωξη της Μόσχας να συνδέσει την κατάληξη του ουκρανικού πολέμου με περιορισμούς στις μελλοντικές στρατιωτικές επιλογές του Κιέβου και με αλλαγές στην ευρωπαϊκή ισορροπία δυνάμεων.
Το εδαφικό παραμένει ο πυρήνας του αδιεξόδου
Η βασική ρωσική επιδίωξη, όπως αποτυπώνεται στις φερόμενες προτάσεις σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα της γερμανικής εφημερίδας, το οποίο επικαλείται το πρακτορείο Anadolu, είναι η διατήρηση όλων των ουκρανικών εδαφών που βρίσκονται υπό κατοχή. Επιπλέον, περιλαμβάνεται η παράδοση των τμημάτων του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ που εξακολουθούν να ελέγχονται από την ουκρανική πλευρά.
Μια τέτοια διευθέτηση θα υπερέβαινε την παγίωση της σημερινής γραμμής του μετώπου. Θα προϋπέθετε εδαφικές παραχωρήσεις από το Κίεβο ακόμη και σε περιοχές όπου οι ρωσικές δυνάμεις δεν έχουν επιβάλει στρατιωτικό έλεγχο.
Παράλληλα, η Μόσχα εμφανίζεται να επιδιώκει μόνιμη στρατιωτική αδέσμευτη στάση της Ουκρανίας, αποκλείοντας την ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Η προοπτική συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε, αντίθετα, να παραμείνει ανοιχτή.
Η διάκριση αυτή διαχωρίζει την οικονομική και θεσμική ευρωπαϊκή πορεία της χώρας από τις εγγυήσεις στρατιωτικής ασφάλειας. Για την ουκρανική πλευρά, όμως, το περιεχόμενο των μεταπολεμικών εγγυήσεων παραμένει καθοριστικό, καθώς μια συμφωνία θα πρέπει να απαντά και στο ενδεχόμενο επανέναρξης των εχθροπραξιών.
Ξένες δυνάμεις και ζώνες διαχωρισμού
Η στάση του Πούτιν απέναντι στην παρουσία ξένων στρατευμάτων αποτελεί ένα ακόμη σοβαρό εμπόδιο. Κατά τη συνάντησή του την Πέμπτη με τους Αμερικανούς απεσταλμένους, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, απέρριψε την ανάπτυξη τέτοιων δυνάμεων στην Ουκρανία μετά από ειρηνευτική συμφωνία.
Η προειδοποίηση ήταν ιδιαίτερα αυστηρή: ευρωπαϊκές δυνάμεις που θα εγκαθίσταντο στο πλαίσιο μεταπολεμικών ρυθμίσεων θα θεωρούνταν «νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι», με τη Μόσχα να απειλεί με άμεση επανάληψη του πολέμου.
Αρνητική εμφανίζεται η ρωσική ηγεσία και απέναντι σε αποστρατιωτικοποιημένες περιοχές ή «γκρίζες ζώνες» μεταξύ των δύο στρατών. Ο Πούτιν επιμένει ότι μοναδική διαχωριστική γραμμή πρέπει να είναι «τα κρατικά σύνορα».
Η διατύπωση αυτή αφήνει ανοιχτό το ζήτημα του ποια σύνορα αναγνωρίζει η Μόσχα ως βάση συμφωνίας. Συνδέεται με την ευρύτερη ρωσική διεκδίκηση πλήρους ελέγχου των περιφερειών Ντονέτσκ, Λουγκάνσκ, Χερσώνας και Ζαπορίζια, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που δεν έχουν καταληφθεί.
Ταυτόχρονα, δεν διαφαίνεται περιθώριο εδαφικών ανταλλαγών. Ο σύμβουλος του Ρώσου Προέδρου, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, έχει απορρίψει αυτή τη δυνατότητα, δηλώνοντας ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να επεκτείνει τη λεγόμενη ζώνη ασφαλείας στις περιφέρειες Σούμι και Χάρκοβο.
Η Βαλτική και η διάψευση για τη Φινλανδία
Πέρα από την Ουκρανία, οι προτάσεις που φέρονται να κοινοποιήθηκαν σε Ευρωπαίους εκπροσώπους στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι περιλαμβάνουν περιορισμούς στη στρατιωτική παρουσία της Συμμαχίας στη Βόρεια Ευρώπη.
Μεταξύ αυτών αναφέρεται η απομάκρυνση όλων των στρατιωτικών βάσεων του ΝΑΤΟ από την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία. Ένας τέτοιος όρος θα μετέφερε τη διαπραγμάτευση από τον τερματισμό ενός πολέμου στις αμυντικές επιλογές κρατών που δεν συμμετέχουν σε αυτόν.
Στο ίδιο πλαίσιο εμφανίστηκε και ο ισχυρισμός ότι η Μόσχα ζητεί από τη Φινλανδία να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ, επιστρέφοντας στο καθεστώς που ίσχυε πριν από την ένταξή της.
Αυτό το σημείο, όμως, διαψεύστηκε ρητά από τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ. Ο ίδιος δήλωσε ότι δεν τέθηκε τέτοιος όρος και ότι το συγκεκριμένο θέμα δεν συζητήθηκε.
Η διάψευση καθιστά αναγκαία την προσεκτική αντιμετώπιση του συνόλου των πληροφοριών. Η κυκλοφορία ενός σχεδίου δεν συνεπάγεται ούτε επίσημη υιοθέτησή του ούτε συμφωνία των πλευρών να το χρησιμοποιήσουν ως διαπραγματευτική βάση.
Λιμάνια, Μολδαβία και πιθανά ανταλλάγματα
Στη Μαύρη Θάλασσα, οι φερόμενοι όροι προβλέπουν αποστρατιωτικοποίηση των λιμανιών της Οδησσού και του Μικολάιβ, ώστε να μη λειτουργούν ως ναυτικές βάσεις. Ξεχωριστές ρυθμίσεις θα διασφάλιζαν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας τόσο εκεί όσο και στη Βαλτική.
Το ζήτημα συνδέει την ασφάλεια με τη λειτουργία κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών. Η πρακτική σημασία μιας τέτοιας συμφωνίας θα εξαρτιόταν από τους μηχανισμούς εφαρμογής και επιτήρησης, καθώς και από το εάν οι δεσμεύσεις θα γίνονταν αποδεκτές από όλα τα εμπλεκόμενα κράτη.
Στη Μολδαβία, το φερόμενο σχέδιο περιλαμβάνει ομοσπονδιακή συγκρότηση με τη συμμετοχή της Γκαγκαουζίας και της αποσχισθείσας Υπερδνειστερίας. Εάν η χώρα εντασσόταν στην ΕΕ, οι δύο περιοχές θα αποκτούσαν δυνατότητα διεξαγωγής δημοψηφισμάτων ανεξαρτησίας.
Ως πιθανά ανταλλάγματα εμφανίζονται η αποχώρηση ρωσικών στρατευμάτων από την Υπερδνειστερία και η απομάκρυνση πυρηνικών όπλων από τη Λευκορωσία. Περιλαμβάνεται επίσης αποχή από την ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων εκεί, με αναφορές στα Iskander και Oreshnik.
Το συνολικό περίγραμμα παραπέμπει σε μια διαπραγμάτευση πολύ μεγαλύτερη από μια εκεχειρία. Εδαφικές αξιώσεις, στρατιωτικοί περιορισμοί και πολιτειακές αλλαγές συνδέονται σε ένα σύνθετο πακέτο, του οποίου όμως η επίσημη αποδοχή από τη ρωσική ηγεσία παραμένει αδιευκρίνιστη.
Η απόσταση από μια εφαρμόσιμη συμφωνία παραμένει μεγάλη, σύμφωνα πάντα με την Bild. Οι αλληλοσυνδεόμενοι όροι πολλαπλασιάζουν τους εμπλεκομένους και τις αναγκαίες συναινέσεις, ενώ οι απειλές επανέναρξης των επιχειρήσεων υπογραμμίζουν πόσο εύθραυστη θα μπορούσε να αποδειχθεί οποιαδήποτε διευθέτηση χωρίς σαφείς, κοινά αποδεκτές εγγυήσεις εφαρμογής.