Μια νέα «Γιάλτα», 81 χρόνια μετά τη διάσκεψη που καθόρισε τη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη; Ή μια συνάντηση υψηλού συμβολισμού, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα, αλλά με τη δυνατότητα να επηρεάσει τις γεωπολιτικές ισορροπίες από την Ουκρανία έως την Ταϊβάν και τη Μέση Ανατολή;
Η κινεζική πόλη Σεντζέν ετοιμάζεται να φιλοξενήσει την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου την πρώτη κοινή συνάντηση του Αμερικανού Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, του Κινέζου Προέδρου, Σι Τζινπίνγκ, και του Ρώσου Προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν, στην κορύφωση μιας εβδομάδας έντονης διπλωματικής κινητικότητας στην Ασία.
Η συνάντηση πραγματοποιείται στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC), με τις τρεις μεγάλες δυνάμεις να επιδιώκουν διαφορετικά οφέλη από την κοινή τους παρουσία.
Ορισμένοι αναλυτές έχουν ήδη χαρακτηρίσει το ραντεβού «Γιάλτα 2.0», παραπέμποντας στη διάσκεψη του Φεβρουαρίου 1945 στην Κριμαία, όταν ο Αμερικανός Πρόεδρος, Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Βρετανός πρωθυπουργός, Ουίνστον Τσόρτσιλ, και ο Σοβιετικός ηγέτης, Ιωσήφ Στάλιν, διαμόρφωσαν βασικές πλευρές της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης.
Η ιστορική αναλογία δεν είναι τυχαία. Παρά το γεγονός ότι δεν αναμένονται σημαντικές συμφωνίες, και μόνο η εικόνα των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις στις πρωτεύουσες της Ευρώπης και της Ασίας, ιδιαίτερα σε χώρες που ανησυχούν ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορεί να διαπραγματευθούν ζητήματα ασφάλειας χωρίς τη συμμετοχή τους.
Την ίδια ώρα, η Σεντζέν θα φιλοξενήσει και ξεχωριστή διμερή συνάντηση Τραμπ – Σι, με βασικό αντικείμενο το εμπόριο, τις σπάνιες γαίες και την εύθραυστη οικονομική ανακωχή μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου.
Γιατί η σύνοδος θυμίζει τη Γιάλτα του 1945
Η σύγκριση με τη Γιάλτα αντανακλά κυρίως τον φόβο ότι οι ισχυρότερες δυνάμεις θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να καθορίσουν νέους κανόνες στη διεθνή πολιτική, επηρεάζοντας περιοχές και χώρες που δεν εκπροσωπούνται στις συνομιλίες.
Για τη Ρωσία, μάλιστα, η αναφορά σε μια νέα Γιάλτα συνδέεται άμεσα με τις επιδιώξεις της στην Ευρώπη.
Η Μόσχα έχει εκφράσει την επιθυμία να διαμορφωθεί μια νέα διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας, στην οποία θα αναγνωρίζεται ο ρόλος της ως μεγάλης δύναμης.
Ωστόσο, το Πεκίνο αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη επιφύλαξη τον συγκεκριμένο παραλληλισμό.
Η Κίνα είχε αποκλειστεί από τη διάσκεψη του 1945, παρά τον σημαντικό ρόλο της στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας, και δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως μέρος μιας διαδικασίας διαμοιρασμού σφαιρών επιρροής.
Παράλληλα, η κινεζική ηγεσία θέλει να αποφύγει την άμεση εμπλοκή της στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία και στη σύγκρουση με το Ιράν.
Η σύνοδος θα πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της APEC, της οποίας οι οικονομίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 62% του παγκόσμιου ΑΕΠ και σχεδόν το μισό του διεθνούς εμπορίου.
Κανονικά, οι συζητήσεις θα επικεντρώνονταν στην ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων, στην τεχνητή νοημοσύνη και στην οικονομική συνεργασία. Ωστόσο, η συνάντηση Τραμπ – Σι – Πούτιν αναμένεται να επισκιάσει τις επίσημες εργασίες.
Η τριμερής χωρίς συμφωνημένη ατζέντα
Παρά τη σημασία της συνάντησης, οι τρεις πλευρές έχουν αποφασίσει να μην καταλήξουν εκ των προτέρων σε μια συγκεκριμένη κοινή ατζέντα, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τις προετοιμασίες.
Η επιλογή θεωρείται ασυνήθιστη για τον Σι, ο οποίος προτιμά οι συνομιλίες του με ξένους ηγέτες να είναι προσεκτικά σχεδιασμένες, με σαφές περιεχόμενο και περιορισμένο περιθώριο απρόβλεπτων εξελίξεων.
Η ιδέα της τριμερούς είχε τεθεί δημόσια το προηγούμενο διάστημα τόσο από τον Τραμπ όσο και από τον Πούτιν.
Αρχικά, η Κίνα εμφανιζόταν διστακτική, κυρίως λόγω της απρόβλεπτης συμπεριφοράς των δύο συνομιλητών του Σι και των πολιτικών κινδύνων που συνεπαγόταν μια τόσο υψηλού επιπέδου συνάντηση.
Έπειτα από εβδομάδες διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα, το Πεκίνο αποφάσισε τελικά να προχωρήσει.
Ο Τραμπ σχεδιάζει να θέσει το ζήτημα του ελέγχου και της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων, χωρίς όμως να αναμένεται άμεση συμφωνία.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η επιδίωξη είναι να ανοίξει ένας διάλογος μεταξύ των τριών μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων.
«Πρόκειται για ένα δύσκολο θέμα για την Κίνα, αλλά πιστεύουμε ότι έχει έρθει η ώρα να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το Πεκίνο παραμένει επιφυλακτικό απέναντι σε τριμερείς συμφωνίες πυρηνικού αφοπλισμού, καθώς το πυρηνικό του οπλοστάσιο εξακολουθεί να είναι σημαντικά μικρότερο από εκείνα των ΗΠΑ και της Ρωσίας.
Τι θέλει να κερδίσει ο Σι και τι επιδιώκει ο Πούτιν
Για τον Κινέζο Πρόεδρο, η τριμερής αποτελεί ευκαιρία να αναδείξει τον ρόλο της χώρας του στη διεθνή διπλωματία.
Ο Ντα Γουέι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τσινγκχουά, εκτιμά ότι το Πεκίνο θα επιχειρήσει να προβάλει τη διπλωματική ισχύ της Κίνας και την ικανότητα του Σι να διαχειρίζεται τις σχέσεις μεταξύ των μεγαλύτερων δυνάμεων.
Ωστόσο, δεν αναμένει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία ή για τον πυρηνικό αφοπλισμό.
Αντίθετα, θεωρεί πιθανότερο οι συζητήσεις να επικεντρωθούν σε γενικότερες αρχές για την παγκόσμια σταθερότητα, στο πλαίσιο μιας περισσότερο ενεργητικής κινεζικής εξωτερικής πολιτικής.
Για τη Μόσχα, τα οφέλη είναι διαφορετικά.
Η συμμετοχή του Πούτιν στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας προσφέρει διεθνές κύρος και πολιτική αναγνώριση, ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, διευθυντής του Carnegie Russia Eurasia Center στο Βερολίνο, χαρακτηρίζει τη συνάντηση γεγονός με περιορισμένο πολιτικό κίνδυνο για τη Ρωσία.
Όπως εξηγεί, η παρουσία του Πούτιν στο ανώτατο επίπεδο της διεθνούς διπλωματίας ενισχύει την εικόνα του ως ηγέτη παγκόσμιας εμβέλειας, παρότι η Ρωσία δεν διαθέτει οικονομική ισχύ αντίστοιχη εκείνης των ΗΠΑ και της Κίνας.
Η εξαίρεση, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι το μέγεθος του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου.
Ωστόσο, πρόσωπο με γνώση των θέσεων του Κρεμλίνου εκτιμά ότι η απροθυμία της Κίνας να αναλάβει ουσιαστικό ρόλο στην ειρηνευτική διαδικασία για την Ουκρανία καθιστά απίθανο να υπάρξει εκτενής συζήτηση για το συγκεκριμένο θέμα.
Τραμπ και Σι: Η μάχη για τις σπάνιες γαίες και την εμπορική ανακωχή
Εξίσου σημαντική με την τριμερή αναμένεται να είναι η ξεχωριστή συνάντηση Τραμπ – Σι.
Πρόκειται για την τρίτη συνάντηση των δύο ηγετών μέσα στο 2026, δύο μήνες μετά την επίσκεψη του Σι στον Λευκό Οίκο και έξι μήνες μετά την επίσημη επίσκεψη του Τραμπ στην Κίνα.
Μία ακόμη συνάντηση αναμένεται τον Δεκέμβριο, στο περιθώριο της συνόδου της G20 στο Μαϊάμι.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών της Πέμπτης θα βρεθεί η εφαρμογή της εμπορικής ανακωχής που συμφωνήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 και πρόκειται να λήξει στις 10 Ιανουαρίου 2027.
Η Ουάσιγκτον κατηγορεί το Πεκίνο ότι δεν τηρεί πλήρως τις δεσμεύσεις του, ιδιαίτερα όσον αφορά στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η Κίνα εξάγει μόλις τα δύο τρίτα των ποσοτήτων σπάνιων γαιών που είχε υποσχεθεί.
«Λαμβάνουμε σπάνιες γαίες και παράγωγα προϊόντα από τους Κινέζους, αλλά όχι με τον ρυθμό και στις ποσότητες που θα θέλαμε», ανέφερε Αμερικανός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι αναμένει ο Τραμπ να θέσει το ζήτημα στον Σι.
Το Πεκίνο απορρίπτει επανειλημμένα τις κατηγορίες περί αθέτησης της συμφωνίας.
Η κινεζική πλευρά, πάντως, αποφεύγει να δώσει υπερβολική δημοσιότητα στη διμερή συνάντηση. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης επικεντρώνονται περισσότερο στην APEC και στον ρόλο του Σι ως οικοδεσπότη.
Όπως εξηγεί αναλυτής κινεζικού ερευνητικού ινστιτούτου, η επιδίωξη είναι να μη μονοπωλήσουν οι σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας το ενδιαφέρον, επισκιάζοντας τον πολυμερή χαρακτήρα της συνόδου.
Γιατί δεν θα συζητηθεί το σκάνδαλο της Nvidia
Παρά τη διεθνή δημοσιότητα γύρω από την αποχώρηση του Τζένσεν Χουάνγκ από την ηγεσία της Nvidia, το θέμα δεν αναμένεται να τεθεί στη διμερή συνάντηση Τραμπ – Σι.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι δύο Πρόεδροι δεν σχεδιάζουν να συζητήσουν ούτε την υπόθεση της Nvidia ούτε εκείνη της Άλις Χουάνγκ, της γυναίκας για την οποία οι αμερικανικές αρχές διατυπώνουν υποψίες περί δεσμών με τις κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Η αποκάλυψη της σχέσης της με τον πρώην επικεφαλής της Nvidia είχε προκαλέσει την παραίτησή του την προηγούμενη εβδομάδα.
Κινέζοι αναλυτές εκτιμούν ότι ούτε ο Σι θα επιθυμούσε να ανοίξει το συγκεκριμένο ζήτημα, καθώς στο Πεκίνο επικρατεί ανησυχία ότι η υπόθεση θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω το κλίμα στην Ουάσιγκτον έναντι της Κίνας.
Για τις δύο κυβερνήσεις, η προτεραιότητα φαίνεται να παραμένει η διατήρηση λειτουργικών οικονομικών σχέσεων, παρά τις διαφωνίες για την τεχνολογία και τις εξαγωγές προηγμένων ημιαγωγών.
Η άλλη μεγάλη ένταση στην Ασία: Σι και Τακαΐτσι
Στο περιθώριο της APEC, το ενδιαφέρον στρέφεται και στο ενδεχόμενο συνάντησης του Σι με την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, έπειτα από έναν χρόνο έντονης επιδείνωσης των σχέσεων μεταξύ Τόκιο και Πεκίνου.
Η αντιπαράθεση ξεκίνησε από δηλώσεις της Τακαΐτσι για την Ταϊβάν, οι οποίες προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της Κίνας και οδήγησαν τις δύο χώρες σε παρατεταμένο διπλωματικό αδιέξοδο.
Παρότι δεν αποκλείεται μια συμβολική χειραψία των δύο ηγετών, διπλωματικές πηγές θεωρούν απίθανο να υπάρξουν ουσιαστικές συνομιλίες ή σημαντική πρόοδος.
Καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν φαίνεται διατεθειμένη να εμφανιστεί ότι υποχωρεί.
Τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης έχουν πραγματοποιήσει εκτεταμένη εκστρατεία επικρίσεων κατά της Ιαπωνίδας πρωθυπουργού, παρουσιάζοντάς την ως υποστηρίκτρια μιας επιθετικής και επεκτατικής πολιτικής.
Από την πλευρά της, η Τακαΐτσι έχει ενισχύσει την απήχησή της στο εσωτερικό της Ιαπωνίας μέσα από τη σκληρή στάση που τηρεί απέναντι στο Πεκίνο.
Έτσι, η συνάντηση των δύο ηγετών, εφόσον πραγματοποιηθεί, αναμένεται να έχει περισσότερο εθιμοτυπικό χαρακτήρα, χωρίς να μεταβάλει ουσιαστικά τις σχέσεις των δύο χωρών.
Ο Μαρκ Κάρνεϊ και η προσπάθεια του Καναδά να περιορίσει την εξάρτηση από τις ΗΠΑ
Στην Ασία στρέφεται και ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος πρόκειται να συναντηθεί με τον Σι την Τρίτη.
Η συνάντηση εντάσσεται στη στρατηγική της Οτάβας για αναθέρμανση των σχέσεων με την Κίνα και την Ινδία, αλλά και για ενίσχυση των οικονομικών συνεργασιών στην Ασία, με στόχο τον περιορισμό της υπερβολικής εξάρτησης του Καναδά από το εμπόριο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τον Ιανουάριο, ο Κάρνεϊ έγινε ο πρώτος Καναδός πρωθυπουργός που επισκέφθηκε το Πεκίνο έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία.
Οι διμερείς σχέσεις είχαν επιδεινωθεί δραματικά το 2018, όταν η Κίνα φυλάκισε δύο Καναδούς πολίτες ως αντίδραση στη σύλληψη της οικονομικής διευθύντριας της Huawei, Μενγκ Γουανζού, από τις καναδικές αρχές, έπειτα από αμερικανικό αίτημα έκδοσης.
Στο πλαίσιο της σταδιακής εξομάλυνσης, ο Καναδάς συμφώνησε να επιτρέψει περιορισμένες εισαγωγές κινεζικών ηλεκτρικών αυτοκινήτων με δασμό 6,1%, έναντι 100% προηγουμένως.
Αντίστοιχα, η Κίνα δεσμεύτηκε να άρει εμπόδια στις εισαγωγές καναδικής ελαιοκράμβης, θαλασσινών και ορισμένων αγροτικών προϊόντων.
Η προσέγγιση συνοδεύτηκε από διαδοχικές συναντήσεις αξιωματούχων των δύο χωρών, ενώ τον Νοέμβριο το Πεκίνο προχώρησε στην έκδοση κρατικού πράσινου ομολόγου αξίας 4 δισ. γουάν, περίπου 600 εκατ. δολαρίων, στον Καναδά.
Πρόκειται για την πρώτη αντίστοιχη έκδοση κρατικού ομολόγου σε υπεράκτια γουάν στη Βόρεια Αμερική, εξέλιξη που υπογραμμίζει τη σταδιακή αποκατάσταση των οικονομικών σχέσεων.
Η περιοδεία Τραμπ στη Μανίλα και οι ανησυχίες για την Κίνα
Πριν από τη συνάντηση στη Σεντζέν, ο Τραμπ αναμένεται να φτάσει την Τρίτη στη Μανίλα, όπου θα συμμετάσχει στην ετήσια σύνοδο της Ένωσης Χωρών Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN).
Οι ηγέτες της περιοχής επιδιώκουν να εξασφαλίσουν διαβεβαιώσεις για τη συνέχιση της αμερικανικής παρουσίας στην Ασία, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στο Ιράν και η εμπορική πολιτική του Λευκού Οίκου έχουν δημιουργήσει αβεβαιότητα.
Η Νοτιοανατολική Ασία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις μεταφέρουν μέρος της παραγωγής τους από την Κίνα σε γειτονικές χώρες.
Στο περιθώριο της συνόδου, οι ΗΠΑ και η Ταϊλάνδη αναμένεται να υπογράψουν εμπορική συμφωνία, ενώ ο Τραμπ θα πραγματοποιήσει συναντήσεις με ηγέτες της περιοχής.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις επαφές με τον Πρόεδρο των Φιλιππίνων, Φερδινάνδο Μάρκος Τζούνιορ, καθώς οι δύο χώρες συνδέονται με συνθήκη αμοιβαίας άμυνας.
Η Μανίλα βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες πιέσεις από το Πεκίνο εξαιτίας των ανταγωνιστικών διεκδικήσεων στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Παράλληλα, ο Αμερικανός Πρόεδρος αναμένεται να συναντηθεί με τους ηγέτες της Quad, της ομάδας συνεργασίας ΗΠΑ, Ιαπωνίας, Αυστραλίας και Ινδίας, η οποία έχει ως βασικό αντικείμενο την ασφάλεια στην περιοχή του Ινδοειρηνικού.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η περιοδεία αναμένεται να ολοκληρωθεί με ανακοινώσεις εμπορικών συμφωνιών και στρατηγικών επενδύσεων στους τομείς της αεροπορίας, της άμυνας, της ενέργειας και της τεχνολογίας.
Στόχος της Ουάσιγκτον είναι να ενισχύσει τόσο την οικονομική της παρουσία όσο και τις συνεργασίες ασφαλείας στην περιοχή.
Παράλληλα, υπήρξαν σενάρια για πιθανή συνάντηση του Τραμπ με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, είτε στην Κίνα είτε στις Φιλιππίνες. Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει σχετικός προγραμματισμός.
Η διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων και το πραγματικό διακύβευμα
Παρά την κινητικότητα που καταγράφεται στην Ασία, οι προσδοκίες για ουσιαστικές συμφωνίες παραμένουν συγκρατημένες.
Η τριμερής της Σεντζέν προσφέρει στον Σι την ευκαιρία να αναδείξει την Κίνα ως διπλωματικό κέντρο, στον Πούτιν τη δυνατότητα να ενισχύσει τη διεθνή του αναγνώριση και στον Τραμπ ένα βήμα για να προβάλει την αμερικανική επιρροή σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων.
Ωστόσο, τα μεγάλα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά: η Ουκρανία, η Ταϊβάν, η πυρηνική ασφάλεια, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και ο ανταγωνισμός των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
Η ίδια η απουσία συμφωνημένης ατζέντας δείχνει ότι οι τρεις ηγέτες δεν προσέρχονται με κοινό σχέδιο για την επόμενη ημέρα, αλλά με διαφορετικές προτεραιότητες και επιδιώξεις.
Και ίσως αυτό να είναι το στοιχείο που διαφοροποιεί περισσότερο τη συνάντηση από τη Γιάλτα του 1945.
Τότε, οι ηγέτες των Συμμάχων επιχειρούσαν να καθορίσουν τη μεταπολεμική τάξη, ενώ σήμερα η Ουάσιγκτον, το Πεκίνο και η Μόσχα προσπαθούν να διαχειριστούν έναν κόσμο στον οποίο η διεθνής ισχύς αμφισβητείται και οι παραδοσιακές ισορροπίες μεταβάλλονται.
Το εάν η «Γιάλτα 2.0» θα αποτελέσει αφετηρία μιας νέας διεθνούς συνεννόησης ή θα παραμείνει μια ιστορική φωτογραφία τριών ισχυρών ηγετών θα φανεί από όσα ακολουθήσουν τη συνάντηση της Πέμπτης.
