Μια συνάντηση που θα μπορούσε να επανακαθορίσει τις παγκόσμιες γεωπολιτικές ισορροπίες βρίσκεται στα σκαριά, καθώς οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας ετοιμάζονται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι, με ανοιχτά μέτωπα από τον πόλεμο στην Ουκρανία και το Ιράν έως τα πυρηνικά όπλα και την τεχνητή νοημοσύνη.
Ωστόσο, πίσω από την προοπτική μιας ιστορικής τριμερούς συνάντησης μεταξύ του Αμερικανού Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, του Κινέζου Προέδρου, Σι Τζινπίνγκ, και του Ρώσου Προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν, κρύβονται διαφορετικές επιδιώξεις, βαθιές διαφωνίες και έντονη ανησυχία μικρότερων χωρών για το ενδεχόμενο μιας νέας «Γιάλτας», όπου οι μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να αποφασίσουν για το μέλλον άλλων κρατών χωρίς τη συμμετοχή τους.
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, η πιθανότητα μιας συνολικής συμφωνίας παραμένει περιορισμένη, παρά τη διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων ημερών.
Η συνάντηση σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί την επόμενη εβδομάδα στην κινεζική πόλη Σενζέν, στο περιθώριο της συνόδου της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε τον σχεδιασμό της τριμερούς συνάντησης, ωστόσο, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, η ατζέντα και η ακριβής μορφή των συνομιλιών δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Τρεις ηγέτες, τρεις διαφορετικές επιδιώξεις
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η συνάντηση αποτελεί μια ευκαιρία να προωθήσει μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία με όρους ευνοϊκούς για τη Μόσχα. Ταυτόχρονα, η παρουσία του στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας θα ενίσχυε τη διεθνή εικόνα της Ρωσίας ως μίας από τις καθοριστικές δυνάμεις του παγκόσμιου συστήματος.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, βλέπει τη συνάντηση ως ευκαιρία για μια σημαντική διπλωματική επιτυχία, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα προσπαθεί να ανακάμψει από τις πρόσφατες εκλογικές απώλειες.
Μια πιθανή πρόοδος προς μια τριμερή συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό επίτευγμα για την αμερικανική προεδρία.
Ωστόσο, για τον Σι Τζινπίνγκ, η προοπτική της συνάντησης δημιουργεί περισσότερα διλήμματα παρά ευκαιρίες.
Ο απρόβλεπτος τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ χειρίζεται τις διεθνείς διαπραγματεύσεις έρχεται σε αντίθεση με την αυστηρά σχεδιασμένη κινεζική διπλωματία. Επιπλέον, το Πεκίνο δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε συνομιλίες που θα μπορούσαν να το υποχρεώσουν να αποδεχθεί περιορισμούς στο πυρηνικό του οπλοστάσιο.
Η Κίνα θεωρεί ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ισότιμη πυρηνική δύναμη με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, καθώς διαθέτει σημαντικά μικρότερο αριθμό πυρηνικών κεφαλών.
Ο Έντγκαρ Κέιγκαν, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου για θέματα Ανατολικής Ασίας, ο οποίος σήμερα εργάζεται στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), εξηγεί ότι μια τέτοια συζήτηση αποτελεί ιδιαίτερα ανεπιθύμητη εξέλιξη για το Πεκίνο.
Κατά την εκτίμησή του, η Κίνα δεν επιθυμεί διαπραγματεύσεις για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων ούτε με την Ουάσιγκτον μόνη της ούτε, πολύ περισσότερο, με τη συμμετοχή της Μόσχας. Μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αποδοχή ότι η Κίνα βρίσκεται πλέον στην ίδια κατηγορία πυρηνικών δυνάμεων και οφείλει να υπόκειται σε αντίστοιχους περιορισμούς.
Ο φόβος μιας νέας «Γιάλτας» και η ανησυχία της Ουκρανίας
Η προοπτική της τριμερούς συνάντησης έχει προκαλέσει συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945, όταν οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης συναντήθηκαν για να καθορίσουν βασικές πτυχές της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής τάξης.
Η ιστορική εκείνη συνάντηση συνδέθηκε με τη διαμόρφωση των μεταπολεμικών ισορροπιών και, στη συλλογική μνήμη πολλών χωρών, με τη χάραξη σφαιρών επιρροής από τις μεγάλες δυνάμεις.
Σήμερα, ο φόβος είναι ότι Ουάσιγκτον, Μόσχα και Πεκίνο θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε ανάλογες διευθετήσεις, παρακάμπτοντας τις χώρες που επηρεάζονται άμεσα από τις αποφάσεις τους.
Η ανησυχία είναι ιδιαίτερα έντονη στην Ουκρανία, αλλά και σε άλλες χώρες, όπως η Ιαπωνία, ενώ αντίστοιχοι προβληματισμοί διατυπώνονται και σε σχέση με την Ταϊβάν.
Ο Ουκρανός Πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έχει ήδη προειδοποιήσει ότι δεν επιθυμεί μια επανάληψη της Γιάλτας, με νέες συμφωνίες για την ανακατανομή της διεθνούς επιρροής.
Αντίθετα, στη Ρωσία, η προοπτική μιας τέτοιας συνάντησης προκαλεί ικανοποίηση σε εθνικιστικούς κύκλους, που θεωρούν ότι μπορεί να προσφέρει στη Μόσχα την αναγνώριση της θέσης της ως παγκόσμιας υπερδύναμης.
Ο Ρώσος εθνικιστής ιδεολόγος Αλεξάντρ Ντούγκιν, μιλώντας στο Radio Sputnik, υποστήριξε ότι η τριμερής συνάντηση θα αποτελούσε συμβολική επιβεβαίωση ενός πολυπολικού κόσμου, στον οποίο η Ρωσία, η Κίνα και η Δύση αναγνωρίζονται ως τα βασικά κέντρα ισχύος.
Για το Πεκίνο, ωστόσο, η σύγκριση με τη Γιάλτα δημιουργεί και μια πρόσθετη διπλωματική δυσκολία. Η Κίνα δεν είχε συμμετάσχει στη διάσκεψη του 1945 και σήμερα επιδιώκει να εμφανίζεται ως υπερασπιστής των συμφερόντων των μικρότερων κρατών, αντί ως δύναμη που αποφασίζει ερήμην τους.
Το πυρηνικό χάσμα που δυσκολεύει τη συμφωνία
Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στις συνομιλίες αφορά στην τεράστια διαφορά μεταξύ των πυρηνικών οπλοστασίων των τριών χωρών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το Reuters, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία διαθέτουν περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές η καθεμία, ενώ η Κίνα περίπου 500, αν και το Πεκίνο επεκτείνει με ταχύ ρυθμό τις δυνατότητές του.
Αυτή η ανισορροπία αποτελεί βασικό επιχείρημα της κινεζικής πλευράς κατά της συμμετοχής σε μια τριμερή συμφωνία περιορισμού των εξοπλισμών.
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ αναγνώρισε ότι δεν αναμένεται να προκύψει συμφωνία για τα πυρηνικά, υποστηρίζοντας, ωστόσο, ότι έχει έρθει η στιγμή η Κίνα να συμμετάσχει ενεργότερα στις σχετικές συζητήσεις.
Η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον επιβεβαίωσε την Παρασκευή ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με τις εμπλεκόμενες πλευρές σχετικά με τη συνάντηση των τριών ηγετών, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Η ρωσική πρεσβεία δεν απάντησε σε αίτημα του Reuters για σχόλιο.
Η Ουκρανία διχάζει Μόσχα και Πεκίνο
Παρά τη στενή συνεργασία που έχουν αναπτύξει τα τελευταία χρόνια η Ρωσία και η Κίνα, οι δύο χώρες προσεγγίζουν διαφορετικά την επικείμενη συνάντηση.
Οι οικονομικές και στρατηγικές τους σχέσεις έχουν ενισχυθεί σημαντικά, με αυξημένες συναλλαγές στον τομέα του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της στρατιωτικής τεχνογνωσίας.
Ωστόσο, αυτή η σύγκλιση δεν σημαίνει ότι οι δύο κυβερνήσεις έχουν κοινές επιδιώξεις σε κάθε διεθνές ζήτημα.
Η Μόσχα επιθυμεί να συζητηθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενώ το Πεκίνο αντιστέκεται στην ένταξή του στην ατζέντα, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τον σχεδιασμό της συνάντησης και Ευρωπαίο διπλωμάτη.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε επίσης ότι ο Τραμπ δεν αναμένεται να θέσει το ουκρανικό ζήτημα στις τριμερείς συνομιλίες, καθώς η συγκεκριμένη συνάντηση δεν θεωρείται το κατάλληλο πλαίσιο για μια τέτοια διαπραγμάτευση.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι οι εμπλεκόμενες πλευρές ανταλλάσσουν προτάσεις για την πιθανή ατζέντα, εκτιμώντας ότι, ανεξάρτητα από την τελική της μορφή, η συνάντηση θα συγκεντρώσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον.
Το διπλωματικό στοίχημα του Τραμπ μετά τις εκλογές
Η επικείμενη συνάντηση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία και για τον Αμερικανό Πρόεδρο, ο οποίος θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα Κογκρέσο ελεγχόμενο από τους Δημοκρατικούς μετά τις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές.
Υπό αυτές τις συνθήκες, μια σημαντική επιτυχία στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής θα μπορούσε να ενισχύσει το πολιτικό του αποτύπωμα.
Είτε πρόκειται για μια συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών είτε για μια συμβολή στον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν, ο Τραμπ αναζητεί μια διπλωματική εξέλιξη που θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της ιστορικής παρακαταθήκης του.
Άλλωστε, κατά τη διάρκεια των σχεδόν έξι ετών που έχει συνολικά βρεθεί στον Λευκό Οίκο, έχει επιδιώξει επανειλημμένα συναντήσεις υψηλού συμβολισμού, όπως εκείνες με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν.
Παρά τη δημοσιότητα που συγκέντρωσαν, οι προηγούμενες αυτές πρωτοβουλίες δεν οδήγησαν σε ουσιαστικές διπλωματικές τομές.
Ο Κερτ Τονγκ, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την Ανατολική Ασία και σήμερα στέλεχος της συμβουλευτικής εταιρείας Asia Group, εκτιμά ότι ο Τραμπ θα επιδιώξει να αξιοποιήσει το ταξίδι στην Κίνα για να επαναβεβαιώσει τη διεθνή ηγετική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών και να προβάλει τις διπλωματικές του ικανότητες.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει εάν η τριμερής συνάντηση θα παράγει απτά αποτελέσματα ή θα περιοριστεί σε μια επίδειξη ισχύος, την ώρα που οι διαφωνίες για την Ουκρανία, το Ιράν και τους πυρηνικούς εξοπλισμούς εξακολουθούν να χωρίζουν τις τρεις μεγάλες δυνάμεις.