Στις 7 Οκτωβρίου 2023, η Χαμάς και άλλες παλαιστινιακές ένοπλες οργανώσεις εξαπέλυσαν τη φονικότερη επίθεση στην ιστορία του Ισραήλ. Περισσότεροι από 1.200 Ισραηλινοί και ξένοι υπήκοοι σκοτώθηκαν, ενώ 251 άνθρωποι απήχθησαν και μεταφέρθηκαν στη Γάζα ως όμηροι. Τρία χρόνια αργότερα, οι συνέπειες εκείνης της ημέρας εξακολουθούν να καθορίζουν όχι μόνο τις σχέσεις Ισραήλ και Παλαιστινίων, αλλά ολόκληρη τη γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Ακολούθησαν δύο χρόνια καταστροφικού πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας, με τεράστιες απώλειες αμάχων, μαζικό εκτοπισμό και εκτεταμένη καταστροφή υποδομών. Μεγάλο μέρος της περιοχής παραμένει σήμερα σε ερείπια, ενώ περισσότεροι από δύο εκατομμύρια κάτοικοι εξακολουθούν να ζουν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι, παρά την περσινή εκεχειρία, δεν έχουν ακόμη εξασφαλιστεί επαρκής ανθρωπιστική βοήθεια, ασφάλεια και μια αξιόπιστη πορεία προς την ανάκαμψη και την ειρήνη.
Παράλληλα, η διεθνής συζήτηση για τη διεξαγωγή του πολέμου παραμένει εξαιρετικά φορτισμένη. Επιτροπή έρευνας του ΟΗΕ, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μελετητές της γενοκτονίας έχουν χαρακτηρίσει τις ισραηλινές ενέργειες στη Γάζα γενοκτονία, θέση την οποία το Ισραήλ απορρίπτει.
Τι πέτυχε η εκεχειρία και πού κόλλησε το σχέδιο Τραμπ
Η εφαρμογή της πρώτης φάσης του σχεδίου 20 σημείων του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έφερε ορισμένα απτά αποτελέσματα. Η εκεχειρία τέθηκε σε εφαρμογή τον Οκτώβριο του 2025, οι όμηροι απελευθερώθηκαν στο πλαίσιο ανταλλαγών με Παλαιστινίους κρατουμένους και αυξήθηκε η ροή ανθρωπιστικής βοήθειας. Ωστόσο, σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, τα δυσκολότερα κεφάλαια της συμφωνίας παραμένουν ανοικτά.
Η Χαμάς δεν έχει αφοπλιστεί, η πλήρης αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων δεν έχει πραγματοποιηθεί και η προβλεπόμενη Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης δεν έχει αναπτυχθεί. Το ίδιο ισχύει για τη νέα παλαιστινιακή διοίκηση που προβλεπόταν να αναλάβει τη διακυβέρνηση της Γάζας. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, περισσότεροι από 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί μετά την εκεχειρία, ενώ το Ισραήλ εξακολουθεί να ελέγχει μεγάλο τμήμα της Λωρίδας.
Στην καρδιά του αδιεξόδου βρίσκεται ο αφοπλισμός της Χαμάς. Το Ισραήλ συνδέει την περαιτέρω αποχώρηση και την ανοικοδόμηση με την παράδοση των όπλων της οργάνωσης, ενώ οι όροι και η διαδικασία αφοπλισμού εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαφωνίας.
Η ανοικοδόμηση των 71,4 δισ. δολαρίων
Η κλίμακα της καταστροφής αποτυπώνεται στους αριθμούς. Το αμερικανικής υποστήριξης Συμβούλιο Ειρήνης παρουσίασε τον Σεπτέμβριο ένα εξάμηνο σχέδιο 2,45 δισ. δολαρίων, που περιλαμβάνει 66 προγράμματα για υποδομές, υγεία, εκπαίδευση και οικονομική ανάκαμψη.
Το ποσό, όμως, αποτελεί μόνο την αρχή. Η φυσική καταστροφή στη Γάζα εκτιμάται σε περίπου 35,2 δισ. δολάρια, ενώ για την πλήρη ανάκαμψη και ανοικοδόμηση σε ορίζοντα δεκαετίας υπολογίζεται ότι θα απαιτηθούν περίπου 71,4 δισ. δολάρια.
Η ουσιαστική ανοικοδόμηση παραμένει περιορισμένη. Οι πολιτικές και στρατιωτικές προϋποθέσεις του σχεδίου δεν έχουν εκπληρωθεί και εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να βρίσκονται σε κατεστραμμένα κτίρια ή προσωρινά καταλύματα.
Η Γάζα έχασε τα πρωτοσέλιδα
Ένας ακόμη παράγοντας έχει αλλάξει αισθητά μέσα στον τελευταίο χρόνο: η παγκόσμια προσοχή έχει μετατοπιστεί.
Η αποκλιμάκωση των μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεων στη Γάζα περιόρισε σταδιακά την παρουσία του πολέμου στα διεθνή πρωτοσέλιδα. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν και η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ απορρόφησαν μεγάλο μέρος της διεθνούς πολιτικής και οικονομικής προσοχής.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Γάζα εξαφανίστηκε από τη δημόσια συζήτηση. Το διεθνές κίνημα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους παραμένει ενεργό, ενώ το ζήτημα εξακολουθεί να απασχολεί κυβερνήσεις, κοινοβούλια, διεθνείς οργανισμούς και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η διαφορά είναι ότι η πίεση που είχε δημιουργηθεί στην κορύφωση του πολέμου αποδείχθηκε δυσκολότερο να διατηρηθεί όταν η σύγκρουση πέρασε σε μια λιγότερο ορατή, αλλά όχι ειρηνική, φάση.
Νέο μέτωπο πίεσης στη Δυτική Όχθη
Την ίδια στιγμή, το ενδιαφέρον μεταφέρεται όλο και περισσότερο στη Δυτική Όχθη, όπου η βία των εποίκων και η επέκταση των ισραηλινών οικισμών έχουν εντείνει τις διεθνείς αντιδράσεις.
Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προχωρήσει σε περιορισμούς στο εμπόριο με τους οικισμούς. Η άμεση οικονομική επίπτωση τέτοιων μέτρων είναι περιορισμένη, καθώς οι εξαγωγές των οικισμών αποτελούν μικρό μέρος του συνολικού εμπορίου του Ισραήλ. Η πολιτική τους σημασία, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη: αποτελούν ένδειξη της αυξανόμενης πίεσης που ασκείται στην ισραηλινή πολιτική για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν αυτή η πίεση μπορεί πράγματι να αλλάξει τους πολιτικούς συσχετισμούς ή εάν, αντίθετα, ενισχύει το αίσθημα εξωτερικής απειλής που έχει εδραιωθεί σε σημαντικό μέρος της ισραηλινής κοινωνίας μετά την 7η Οκτωβρίου.
Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Ισραήλ οδηγείται στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου 2026 για την εκλογή της νέας Κνέσετ. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις καταγράφουν μια κατακερματισμένη πολιτική εικόνα, με το Λικούντ του Μπέντζαμιν Νετανιάχου και το Yashar του πρώην αρχηγού των IDF Γκάντι Άιζενκοτ να κινούνται κοντά στην κορυφή. Οι διαθέσιμες μετρήσεις διαφέρουν αισθητά μεταξύ τους, ενώ το κρίσιμο ζήτημα θα είναι η δυνατότητα σχηματισμού συνασπισμού 61 εδρών στη Βουλή των 120 μελών.
Μια αλλαγή κυβέρνησης θα μπορούσε να επηρεάσει την πολιτική απέναντι στη βία των εποίκων, τη συνεργασία με το Συμβούλιο Ειρήνης και τη διερεύνηση των γεγονότων της 7ης Οκτωβρίου. Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, αυτομάτως ριζική αλλαγή στο Παλαιστινιακό.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη διεθνή κοινότητα. Μια πιο μετριοπαθής σε ύφος ισραηλινή κυβέρνηση θα μπορούσε να περιορίσει τη διεθνή κατακραυγή χωρίς απαραίτητα να επιλύσει τα βαθύτερα ζητήματα που αφορούν στη Γάζα, στη Δυτική Όχθη και στην προοπτική παλαιστινιακού κράτους.
Ο παράγοντας ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία
Όποια κυβέρνηση κι αν προκύψει από τις κάλπες, η Ουάσιγκτον θα εξακολουθήσει να διαθέτει τον ισχυρότερο εξωτερικό μοχλό επιρροής στο Ισραήλ.
Παράλληλα, ένα από τα σημαντικότερα διπλωματικά κίνητρα για το Ισραήλ παραμένει η πιθανότητα εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία και, μέσω αυτής, μιας ευρύτερης προσέγγισης με τον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο. Το Ριάντ, ωστόσο, έχει συνδέσει μια τέτοια εξέλιξη με μια αξιόπιστη πορεία προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση.
Υπάρχει όμως και ένας παράγοντας που δεν αποτυπώνεται εύκολα στις διπλωματικές συμφωνίες: η ανάγκη της ισραηλινής κοινωνίας για ασφάλεια μετά το τραύμα της 7ης Οκτωβρίου. Είναι ένας παράγοντας που αναμένεται να επηρεάσει τόσο την ψήφο όσο και τα περιθώρια κινήσεων της επόμενης κυβέρνησης.
Τρία χρόνια μετά την επίθεση της Χαμάς και έναν χρόνο μετά την εκεχειρία, η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια παράδοξη κατάσταση. Τα όπλα στη Γάζα έχουν σε μεγάλο βαθμό σιγήσει σε σχέση με την κορύφωση του πολέμου, αλλά η ειρήνη δεν έχει έρθει. Η ανοικοδόμηση καθυστερεί, οι πολιτικές εκκρεμότητες παραμένουν και η κρίση στη Δυτική Όχθη βαθαίνει.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν η διεθνής κοινότητα μπορεί να αντιδράσει όταν η βία βρίσκεται στην κορύφωσή της. Είναι αν μπορεί να διατηρήσει την πολιτική πίεση όταν οι κάμερες απομακρύνονται – ακριβώς στη φάση κατά την οποία κρίνονται οι προϋποθέσεις μιας πιο μόνιμης ειρήνης.
Διαβάστε ακόμη
“Εγωτίτιδα”: Η νέα ελληνική ασθένεια
10 μεγάλοι Ελληνες αρχιτέκτονες της σύγχρονης ιστορίας
Παράνομος τζόγος: Σφίγγει ο κλοιός σε social media – influencers, «κόφτης» σε πληρωμές και αναλήψεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ