Αντιμέτωποι με αναδρομική φορολόγηση μπορεί να βρεθούν όσοι έχουν ενταχθεί στο ευνοϊκό καθεστώς του Brain Gain, αλλά αποχωρήσουν από την Ελλάδα προτού συμπληρώσουν δύο χρόνια παραμονής στη χώρα. Το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που εγκρίθηκε από τη Βουλή, ξεκαθαρίζει τις περιπτώσεις στις οποίες διακόπτεται η φορολογική απαλλαγή 50%, είτε λόγω αλλαγής στην επαγγελματική κατάσταση είτε εξαιτίας μεταφοράς της φορολογικής κατοικίας στο εξωτερικό.
Οι παρεμβάσεις δεν μεταβάλλουν τον βασικό κορμό του προγράμματος, το οποίο παρέχει μείωση κατά 50% του φορολογητέου εισοδήματος για επτά χρόνια σε μισθωτούς και ελεύθερους επαγγελματίες που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα. Καθορίζουν, ωστόσο, με μεγαλύτερη ακρίβεια πότε παύει να ισχύει το ευεργέτημα και από ποια χρονική στιγμή επέρχονται οι φορολογικές συνέπειες.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά όσους δεν εκπληρώνουν τη δέσμευση παραμονής στην Ελλάδα για τουλάχιστον δύο έτη. Στην περίπτωση αυτή, η απαλλαγή ακυρώνεται αναδρομικά από το πρώτο έτος ένταξης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην επιβολή πρόσθετων φόρων για εισοδήματα τα οποία είχαν αρχικά απαλλαγεί.
Παράλληλα, το ίδιο νομοσχέδιο εισάγει αυτοτελή φορολόγηση 15% για συντάξεις που προέρχονται από ορισμένους διεθνείς οργανισμούς και καταβάλλονται σε πρόσωπα με φορολογική κατοικία στην Ελλάδα.
Ποιοι δικαιούνται το φορολογικό μπόνους του Brain Gain
Το ειδικό φορολογικό καθεστώς απευθύνεται τόσο σε Έλληνες που αποφασίζουν να επιστρέψουν από το εξωτερικό όσο και σε αλλοδαπούς που επιλέγουν να εγκατασταθούν στη χώρα για επαγγελματικούς λόγους.
Οι δικαιούχοι εξασφαλίζουν απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για το 50% των αποδοχών ή των κερδών που αποκτούν στην Ελλάδα, με διάρκεια ισχύος επτά φορολογικών ετών.
Για την υπαγωγή στο πρόγραμμα πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια. Μεταξύ άλλων, ο ενδιαφερόμενος δεν θα πρέπει να είχε τη φορολογική του κατοικία στην Ελλάδα κατά τα πέντε από τα έξι χρόνια που προηγήθηκαν της μεταφοράς. Επιπλέον, οφείλει να πληροί τις προϋποθέσεις απασχόλησης ή άσκησης ατομικής επιχειρηματικής δραστηριότητας στη χώρα και να δηλώσει ότι προτίθεται να παραμείνει στην ελληνική επικράτεια για τουλάχιστον μία διετία.
Η συγκεκριμένη δέσμευση δεν θεσπίζεται για πρώτη φορά. Υπήρχε ήδη στο ισχύον πλαίσιο, όμως οι νέες διατάξεις εξειδικεύουν τις συνέπειες για όσους δεν την τηρήσουν, καθώς και για εκείνους που στην πορεία παύουν να καλύπτουν τις υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Οι τρεις περιπτώσεις στις οποίες χάνεται η απαλλαγή
Το νέο πλαίσιο αποσαφηνίζει τρία διαφορετικά ενδεχόμενα που μπορούν να οδηγήσουν στην απώλεια του φορολογικού πλεονεκτήματος.
1. Αναχώρηση από την Ελλάδα πριν συμπληρωθούν δύο χρόνια
Εάν ο φορολογούμενος αποχωρήσει από τη χώρα χωρίς να έχει εκπληρώσει την υποχρέωση της διετούς παραμονής, η φορολογική απαλλαγή ανακαλείται αναδρομικά από το πρώτο έτος υπαγωγής στο καθεστώς.
Αυτό σημαίνει ότι το τμήμα του εισοδήματος που είχε εξαιρεθεί από τη φορολογία, δηλαδή το 50%, μπορεί να φορολογηθεί εκ των υστέρων. Κατά συνέπεια, ο δικαιούχος ενδέχεται να κληθεί να καταβάλει επιπλέον φόρο για προηγούμενα φορολογικά έτη.
2. Λήξη ή διακοπή της εργασιακής σχέσης
Διαφορετική αντιμετώπιση προβλέπεται όταν κάποιος σταματήσει να εργάζεται στην Ελλάδα και, ως αποτέλεσμα, πάψει να πληροί τη σχετική προϋπόθεση του προγράμματος.
Σε αυτή την περίπτωση, η διακοπή της απαλλαγής συνδέεται με την ημερομηνία λήξης της εργασιακής σχέσης και όχι αυτομάτως με την έναρξη του φορολογικού έτους.
Ωστόσο, η απώλεια της εργασίας δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά και οριστικό αποκλεισμό από το ευνοϊκό καθεστώς.
Η ισχύουσα νομοθεσία επιτρέπει τη συνέχιση της υπαγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι ο φορολογούμενος θα βρει νέα εργασία ή θα ξεκινήσει ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα μέσα σε διάστημα δώδεκα μηνών, εξακολουθώντας να πληροί τα απαιτούμενα κριτήρια.
3. Μεταφορά της φορολογικής κατοικίας στο εξωτερικό
Όταν ο δικαιούχος διακόπτει την επαγγελματική του δραστηριότητα στην Ελλάδα και ταυτόχρονα μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία σε άλλη χώρα, παύει να δικαιούται το φορολογικό μπόνους.
Στην περίπτωση αυτή, η απώλεια της απαλλαγής επέρχεται από το φορολογικό έτος κατά το οποίο πραγματοποιείται η μεταφορά της φορολογικής κατοικίας εκτός Ελλάδας.
Από πότε εφαρμόζονται οι νέες ρυθμίσεις
Οι διατάξεις δεν έχουν όλες την ίδια χρονική αφετηρία εφαρμογής. Η πρόβλεψη για αναδρομική ακύρωση της φοροαπαλλαγής λόγω μη συμπλήρωσης της διετούς παραμονής τίθεται σε εφαρμογή από το φορολογικό έτος 2026.
Αντίθετα, οι ρυθμίσεις που αφορούν την παύση της εργασιακής σχέσης και τη μεταφορά της φορολογικής κατοικίας στο εξωτερικό εφαρμόζονται από το φορολογικό έτος 2021 και εφεξής.
Με τον τρόπο αυτό αποσαφηνίζεται το χρονικό σημείο από το οποίο οι φορολογούμενοι χάνουν το δικαίωμα αξιοποίησης του ειδικού καθεστώτος, ανάλογα με τον λόγο για τον οποίο δεν πληρούν πλέον τις σχετικές προϋποθέσεις.
Αυτοτελής φόρος 15% για συντάξεις διεθνών οργανισμών
Ξεχωριστή παρέμβαση του νομοσχεδίου αφορά τη φορολογική μεταχείριση συντάξεων που χορηγούνται από συγκεκριμένους διεθνείς οργανισμούς.
Από το φορολογικό έτος 2027, οι συγκεκριμένες συνταξιοδοτικές παροχές θα υπόκεινται σε αυτοτελή φορολόγηση με ενιαίο συντελεστή 15%, χωρίς διαφοροποίηση ανάλογα με το ύψος του εισοδήματος.
Η ρύθμιση καλύπτει πρώην εργαζομένους διεθνών οργανισμών οι οποίοι, μετά τη συνταξιοδότησή τους, έχουν εγκαταστήσει τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα. Η υπηκοότητα του συνταξιούχου δεν επηρεάζει την εφαρμογή του μέτρου.
Βασική προϋπόθεση είναι η σύνταξη να προέρχεται από διεθνή οργανισμό αναγνωρισμένο από την Ελλάδα, στον οποίο η χώρα συμμετέχει βάσει συμφωνίας που έχει κυρωθεί με νόμο.
Αντίθετα, το ειδικό καθεστώς δεν επεκτείνεται στις συνήθεις συντάξεις που καταβάλλονται από ασφαλιστικούς φορείς άλλων χωρών.
Ο φόρος 15% υπολογίζεται αυτοτελώς επί του συγκεκριμένου συνταξιοδοτικού εισοδήματος και η καταβολή του εξαντλεί τη σχετική φορολογική υποχρέωση. Ενδεικτικά, για ετήσια σύνταξη 30.000 ευρώ, ο αναλογών φόρος θα διαμορφώνεται σε 4.500 ευρώ. Αντίστοιχα, ένας συνταξιούχος διεθνούς οργανισμού που λαμβάνει 50.000 ευρώ ετησίως θα επιβαρύνεται με φόρο 7.500 ευρώ.