Ένα διαφορετικό μοντέλο κοινωνικής στήριξης αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά, με την κυβέρνηση να ετοιμάζει μια βαθιά αναδιάταξη του συστήματος επιδομάτων μέσα στο 2026. Στόχος δεν είναι απλώς η εξοικονόμηση πόρων, αλλά ο αυστηρότερος έλεγχος, η μεγαλύτερη διαφάνεια και μια πιο «χειρουργική» κατανομή των ενισχύσεων, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των δικαιούχων θα περιοριστεί.
Κεντρικός πυλώνας της μεταρρύθμισης είναι η δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων, ενός ενιαίου ψηφιακού συστήματος που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται περίπου 13 δισ. ευρώ ετησίως σε κοινωνικές παροχές. Παρά το ύψος των δαπανών, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά στην Ευρώπη σε κρίσιμους τομείς, όπως η στήριξη της οικογένειας και των παιδιών, γεγονός που έχει οδηγήσει την κυβέρνηση σε επανεξέταση όχι τόσο του «πόσα», αλλά του «πώς».
Αρχικά, το πολιτικό σχέδιο προέβλεπε αυξήσεις σε βασικά επιδόματα για εκατοντάδες χιλιάδες δικαιούχους. Ωστόσο, στην πορεία ενισχύθηκε η άποψη ότι η κοινωνική πολιτική δεν πρέπει να εξαντλείται μόνο στα επιδόματα, αλλά να συμπληρώνεται από έκτακτες ενισχύσεις όπου χρειάζεται και από φορολογικά εργαλεία που ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα των πιο ευάλωτων. Όπως έχει επισημάνει η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, πρόκειται για μια διαφορετική ιδεολογική προσέγγιση, που αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο επιλογών στα νοικοκυριά.
Σήμερα, οι κοινωνικές δαπάνες αντιστοιχούν περίπου στο 18,5% του ΑΕΠ, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται στις συντάξεις. Η υποστήριξη της οικογένειας και των παιδιών παραμένει συγκριτικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, κυβερνητικά στελέχη επισημαίνουν ότι η επερχόμενη μεταρρύθμιση δεν αποσκοπεί πρωτίστως στην αύξηση των κονδυλίων, αλλά στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η απλή αύξηση δαπανών, χωρίς ενιαίο έλεγχο, οδηγεί σε κατακερματισμό και στρεβλώσεις.
Υπενθυμίζεται ότι τον Σεπτέμβριο του 2024, από το βήμα της ΔΕΘ, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε προαναγγείλει αυξήσεις στο επίδομα παιδιού, στο επίδομα στέγασης και στο ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, μαζί με αυστηρότερα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Τελικά, οι παρεμβάσεις αυτές «πάγωσαν», καθώς κρίθηκε ότι πρέπει να προηγηθεί η λειτουργία του Εθνικού Μητρώου.
Ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος κατευθύνθηκε αλλού: σε φοροαπαλλαγές για οικογένειες με παιδιά από την 1η Ιανουαρίου, στην επιστροφή ενός ενοικίου κάθε Νοέμβριο αντί για αύξηση 16% στο επίδομα στέγασης, καθώς και στη μόνιμη πλέον παροχή των 250 ευρώ προς συνταξιούχους, στην οποία εντάχθηκαν και οι ανασφάλιστοι υπερήλικοι. Στην πράξη, πρόκειται για μια στροφή από τις άμεσες παροχές προς τις έμμεσες ενισχύσεις μέσω φορολογίας και στοχευμένων καταβολών.
Η λογική αυτή θα παραμείνει έως την ενεργοποίηση του Εθνικού Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων, το οποίο, βάσει σχεδιασμού, θα λειτουργήσει πιλοτικά από τον Ιούνιο του 2026. Το μητρώο θα ενσωματωθεί στο gov.gr, θα εποπτεύεται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων και θα διασυνδέεται σε πραγματικό χρόνο με το Taxisnet. Κάθε ΑΦΜ θα αποκτήσει ενιαίο ψηφιακό προφίλ, στο οποίο θα αποτυπώνονται όλες οι παροχές: επιδόματα ΟΠΕΚΑ, ΔΥΠΑ, παιδιού, στέγασης, θέρμανσης, ανεργίας, αναπηρίας, vouchers παιδικών σταθμών και άλλα.
Η νέα αρχιτεκτονική προβλέπει ενιαία εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, υποχρεωτική δήλωση κάθε παροχής εντός πέντε εργάσιμων ημερών, αυτόματες διασταυρώσεις στοιχείων και τακτικούς ελέγχους, ιδίως σε περιπτώσεις πολλαπλών ενισχύσεων. Στην πιλοτική φάση θα ενταχθούν παροχές ΟΠΕΚΑ και ΔΥΠΑ, το επίδομα θέρμανσης και τα vouchers παιδικών σταθμών, ενώ αργότερα θα προστεθούν φοιτητικά, στεγαστικά και αγροτικές ενισχύσεις. Δεν αποκλείονται και συγχωνεύσεις επιδομάτων, όπου διαπιστωθεί ότι καλύπτουν την ίδια ανάγκη.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η αναμόρφωση του ειδικού εποχικού επιδόματος, που αφορά πάνω από 80.000 εργαζόμενους σε τουρισμό, επισιτισμό, οικοδομή και ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη. Τις επόμενες ημέρες αναμένεται παρουσίαση αρχικού σχεδίου από το ΙΟΒΕ προς το υπουργείο Εργασίας. Η κατεύθυνση θα βασίζεται στη λογική του νέου, αναλογικού επιδόματος ανεργίας, η πιλοτική εφαρμογή του οποίου ολοκληρώνεται τον Μάρτιο του 2026.
Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ταχύτερη επιστροφή στην εργασία: περίπου 12.000 άτομα έχουν ήδη λάβει το νέο επίδομα και σχεδόν ένας στους πέντε επανεντάχθηκε στην αγορά, με αποτέλεσμα τη διακοπή της επιδότησης. Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως και η διοικήτρια της ΔΥΠΑ Γιάννα Χορμόβα θα αξιολογήσουν τα αποτελέσματα πριν ληφθούν οριστικές αποφάσεις.
Η γενική κατεύθυνση είναι σαφής: επιδόματα πιο ανταποδοτικά, συνδεδεμένα με εισφορές, χρόνο εργασίας και πραγματικό εργασιακό ιστορικό. Ένα σύστημα λιγότερο γενναιόδωρο οριζόντια, αλλά –σύμφωνα με τον σχεδιασμό– πιο δίκαιο και πιο στοχευμένο.
Διαβάστε ακόμη
Κέβιν Γουόρς: Ποιος είναι ο εκλεκτός του Τραμπ για επικεφαλής της Fed
Αλουμίνιο: Γιατί η Goldman Sachs παραμένει «αρκούδα» – Ο ρόλος της Κίνας και η Ινδονησία (γραφήματα)
Η ιδέα πίσω από το πρώτο ρομπότ που αλλάζει τις χειρουργικές επεμβάσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα