Κάθε εβδομάδα, περίπου 325 ευρώ κατατίθενται στον τραπεζικό λογαριασμό της Ελίνορ Ο’Ντόνοβαν, χωρίς να συνδέονται με κάποια συγκεκριμένη επαγγελματική δραστηριότητα ή παροχή. Η 27χρονη Ιρλανδή δραστηριοποιείται σε πολλά καλλιτεχνικά πεδία, δημιουργώντας γλυπτά, ταινίες και εικαστικές εγκαταστάσεις.
Ωστόσο, τα χρήματα αυτά δεν προέρχονται από την καλλιτεχνική της εργασία, ούτε αποτελούν επίδομα ή δωρεά από κάποιον ιδιώτη ή φορέα. Όπως επισημαίνει και η Independent, το ποσό καταβάλλεται χωρίς εισοδηματικά κριτήρια και χωρίς καμία απολύτως υποχρέωση ανταπόδοσης. Η Ο’Ντόνοβαν μπορεί να το αξιοποιεί όπως η ίδια επιθυμεί, χωρίς περιορισμούς ή ελέγχους.
Τι είναι το Καθολικό Βασικό Εισόδημα
Αν και μοιάζει σχεδόν απίστευτο, η Ο’Ντόνοβαν είναι μία από τους 2.000 καλλιτέχνες και εργαζόμενους στον πολιτισμό, που συμμετέχουν σε πιλοτικό πρόγραμμα καθολικού βασικού εισοδήματος στην Ιρλανδία. Το 2024, εικαστικοί, μουσικοί, κινηματογραφιστές, συγγραφείς, ηθοποιοί, χορευτές και 13 καλλιτέχνες τσίρκου επιλέχθηκαν τυχαία από την ιρλανδική κυβέρνηση, ανάμεσα σε περισσότερους από 8.000 επιλέξιμους αιτούντες, ώστε να λαμβάνουν το ποσό αυτό κάθε εβδομάδα για τρία χρόνια, χωρίς καμία δέσμευση.
Το ιρλανδικό πρόγραμμα αποτελεί μόνο ένα από τα εκατοντάδες αντίστοιχα πειράματα που υλοποιούνται διεθνώς, στο πλαίσιο της αυξανόμενης συζήτησης γύρω από το καθολικό βασικό εισόδημα (UBI): ένα σταθερό, άνευ όρων χρηματικό ποσό που καταβάλλεται τακτικά σε όλους.
Η Σκωτία και η Ουαλία έχουν δοκιμάσει περιορισμένες εκδοχές, ενώ στη Βρετανία, εφόσον δοθεί το «πράσινο φως», η πρώτη πιλοτική εφαρμογή θα αφορά 30 άτομα στο Τζάροου, στη βορειοανατολική Αγγλία, και στο Ιστ Φίντσλεϊ, στο βόρειο Λονδίνο. Οι συμμετέχοντες θα λαμβάνουν περίπου 1.848 ευρώ (1.600 λίρες) μηνιαίως, προκειμένου να εξεταστούν οι επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία τους, καθώς και στη στάση τους απέναντι στην εργασία.
Γιατί το Καθολικό Βασικό Εισόδημα αναδεικνύεται σε σύγχρονη ανάγκη
Είναι πλέον σαφές ότι ο τρόπος με τον οποίο εργαζόμαστε μεταβάλλεται με ταχύτατους ρυθμούς. Η αυξανόμενη αναγκαιότητα των προγραμμάτων UBI συνδέεται άμεσα με την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην απασχόληση, η οποία δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Τον πρώτο χρόνο μετά την εμφάνιση του ChatGPT, εκτιμάται ότι το 14% των εργαζομένων στις ΗΠΑ έχασαν τη δουλειά τους λόγω αυτοματοποιημένων συστημάτων.
Όπως προειδοποιούν κορυφαίες φωνές της τεχνολογίας, μεταξύ των οποίων και ο Έλον Μασκ, η μεγαλύτερη απειλή της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ένα δυστοπικό σενάριο ρομπότ, αλλά η απώλεια έως και 300 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας παγκοσμίως, σύμφωνα με πρόβλεψη της Goldman Sachs. Ενώ παλαιότερα η αυτοματοποίηση αντικαθιστούσε κυρίως χειρωνακτικές και βαριές εργασίες, πλέον στοχεύει επαγγέλματα της μεσαίας τάξης. Ακόμη και κλάδοι υψηλής εξειδίκευσης και αμοιβών, όπως η νομική, τα χρηματοοικονομικά και η ιατρική, θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι.
Η εμπειρία από άλλες χώρες
Στη Φινλανδία, την περίοδο 2017–2018, άνεργοι πολίτες λάμβαναν περίπου 577 ευρώ τον μήνα, τα οποία συνέχιζαν να καταβάλλονται ακόμη και αν έβρισκαν εργασία. Όσοι συμμετείχαν στο πρόγραμμα εργάστηκαν κατά μέσο όρο 78 ημέρες στο διάστημα Νοεμβρίου 2017 – Οκτωβρίου 2018, έξι ημέρες περισσότερες σε σύγκριση με τους λήπτες επιδόματος ανεργίας.
Αντίστοιχα συμπεράσματα προέκυψαν και στις ΗΠΑ. Η Αλάσκα εφαρμόζει από το 1982 μια μορφή βασικού εισοδήματος, μέσω του Alaska Permanent Fund, το οποίο χρηματοδοτείται από έσοδα πετρελαίου και ορυχείων. Κάθε κάτοικος, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, λαμβάνει ετήσια καταβολή, το ύψος της οποίας εξαρτάται από τις τιμές του πετρελαίου. Το 2021 το ποσό ανερχόταν σε περίπου 953 ευρώ, ενώ πέρυσι εκτοξεύτηκε στα 2.811 ευρώ.
Τα αποτελέσματα των ερευνών
Μελέτη που κάλυψε την περίοδο Φεβρουάριος 2019 – Φεβρουάριος 2020 έδειξε αύξηση της πλήρους απασχόλησης μεταξύ των συμμετεχόντων, καθώς και βελτίωση της οικονομικής, σωματικής και ψυχικής τους υγείας. «Παλαιότερα πλήρωνα λογαριασμούς και δεν ήξερα πώς θα φάω», ανέφερε η συμμετέχουσα και γιαγιά εννέα παιδιών, Λάουρα Πλάμερ. «Τώρα είναι σαν να μπορώ να αναπνεύσω». Η άρση αυτού του άγχους φαίνεται να βελτιώνει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής και να επιτρέπει πιο ψύχραιμες επιλογές.
Το 2020, ο Ιάπωνας δισεκατομμυριούχος Γιούσακου Μαεζάουα ανακοίνωσε μέσω Twitter ότι θα διανείμει 1 δισ. γιεν (περίπου 5,5 εκατ. ευρώ) σε 1.000 τυχαίους ακολούθους του, περιγράφοντας την πρωτοβουλία ως «σοβαρό κοινωνικό πείραμα». Οι πρώτες ενδείξεις έδειξαν ότι οι αποδέκτες ενδιαφέρονταν κατά μέσο όρο 3,9 φορές περισσότερο να ξεκινήσουν νέα επιχείρηση, ενώ παρατηρήθηκε και μείωση των διαζυγίων από 1,5% σε 0,6%.
Η Ο’Ντόνοβαν αντιμετωπίζει την επιχορήγηση ως ευθύνη. Πρόσφατα ανέλαβε γραμματέας της Praxis, της ιρλανδικής ένωσης καλλιτεχνών. «Αφού αυτός ο χρόνος πληρώνεται, αναρωτήθηκα τι μπορώ να κάνω για να στηρίξω και άλλους καλλιτέχνες», εξηγεί. «Αυτά τα πειράματα δείχνουν ότι θα μπορούσαμε να ζούμε με έναν πραγματικά συλλογικό τρόπο».
Διαβάστε ακόμη
Τραμπ: Επιπρόσθετοι δασμοί 25% σε κάθε χώρα που έχει δοσοληψίες με το Ιράν (vid)
Κύπρος: Πολιτικά ερωτηματικά σκιάζουν το τραπεζικό αφήγημα (πίνακας)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα