Την ενεργοποίηση ενός πολεοδομικού εργαλείου που παρέμενε ουσιαστικά ανενεργό από το 2014 επιχειρεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας μέσω του νομοσχεδίου για την επέκταση των δραστηριοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ. Πρόκειται για τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.), τα οποία τροποποιούνται ώστε να καταστούν λειτουργικά και να αξιοποιηθούν για την αναβίωση εγκαταλελειμμένων και μικρών φθινόντων οικισμών μέσα από οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η παρέμβαση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης της ελληνικής υπαίθρου και της εγκατάλειψης εκατοντάδων οικισμών, αξιοποιώντας το υφιστάμενο οικιστικό απόθεμα σε μια περίοδο κατά την οποία περιορίζεται η εκτός σχεδίου δόμηση και προχωρά η εκπόνηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
Όπως αναφέρεται, στόχος είναι να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για την προσέλκυση κατοίκων και επενδύσεων, την τόνωση της τοπικής οικονομίας και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Ωστόσο, πίσω από την κυβερνητική πρωτοβουλία ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το νέο μοντέλο ανάπτυξης της υπαίθρου.
Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει αποκλειστικά ως εργαλείο αναζωογόνησης των υφιστάμενων οικισμών ή αν στην πράξη θα οδηγήσει σε οργανωμένες πολεοδομικές επεκτάσεις στις όμορες εκτός σχεδίου εκτάσεις.
Βασικό εργαλείο τα Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.
Βασικό εργαλείο του νέου πλαισίου είναι τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.), μέσω των οποίων θα μπορεί να οργανώνεται η αναβίωση εγκαταλελειμμένων και φθινόντων οικισμών, ενώ υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις θα επιτρέπεται και η πολεοδόμηση όμορων εκτός σχεδίου εκτάσεων που συνδέονται λειτουργικά με αυτούς.
Οι προς ανάπτυξη εκτάσεις θα πρέπει να έχουν ελάχιστη επιφάνεια 30 στρεμμάτων, ενώ η συνολική έκταση της παρέμβασης, μαζί με τον υφιστάμενο οικισμό, δεν θα μπορεί να υπερβαίνει τα 200 στρέμματα. Οι νέες αναπτύξεις δεν θα αποτελούν αυτόνομους οικισμούς αλλά θα λειτουργούν ως συνέχεια του υφιστάμενου, εξυπηρετούμενες από κοινές τεχνικές και κοινωνικές υποδομές.
Η λογική του υπουργείου είναι ότι η αναζωογόνηση ενός εγκαταλελειμμένου οικισμού δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στην αποκατάσταση των υφιστάμενων κτισμάτων, αλλά απαιτεί ένα ευρύτερο σχέδιο ανάπτυξης, με νέες υποδομές, δραστηριότητες και οικονομικές δυνατότητες που θα ενισχύσουν τη μόνιμη κατοίκηση και την τοπική οικονομία.
Πώς θα γίνεται η πολεοδόμηση
Οι οργανωμένες αναπτύξεις θα μπορούν να υλοποιούνται από οικοδομικούς συνεταιρισμούς και φορείς ανάπτυξης. Βασική προϋπόθεση είναι η παραχώρηση τουλάχιστον του 50% της πολεοδομούμενης έκτασης σε κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους ή έργα δημόσιου χαρακτήρα. Παράλληλα, προβλέπεται ειδική χρηματική εισφορά, η οποία θα κατευθύνεται αποκλειστικά σε έργα αναβάθμισης των οικισμών, όπως η αποκατάσταση δημόσιων κτιρίων, η κατασκευή υποδομών, η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και η ανάδειξη του φυσικού τοπίου.
Απέναντι στις επιφυλάξεις που διατυπώνονται, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποστηρίζει ότι η ρύθμιση δεν εισάγει ένα γενικευμένο δικαίωμα δημιουργίας νέων οικισμών ούτε χαλαρώνει το καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης. Αντίθετα, επισημαίνει ότι κάθε Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. θα εγκρίνεται αποκλειστικά με Προεδρικό Διάταγμα, μετά από γνωμοδότηση του ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. και πλήρη πολεοδομική, περιβαλλοντική και τεχνική αξιολόγηση, χωρίς να προβλέπεται αυτοδίκαιη δυνατότητα ανάπτυξης.
Στο υπουργείο τονίζουν ακόμη ότι το επίκεντρο της παρέμβασης παραμένει ο υφιστάμενος εγκαταλελειμμένος ή φθίνων οικισμός. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η καταγραφή των δημόσιων χώρων και των ιστορικών ή παραδοσιακών κτισμάτων, η προστασία της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας και η επιβολή ειδικών μορφολογικών κανόνων, ώστε οι νέες αναπτύξεις να λειτουργούν ως μέσο επανενεργοποίησης του οικισμού και όχι ως αυτόνομες οικιστικές επεκτάσεις. Παράλληλα, αποκλείεται η πολεοδόμηση σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, αρχαιολογικούς χώρους, αιγιαλό και παραλία, γη υψηλής παραγωγικότητας και κάθε άλλη προστατευόμενη περιοχή όπου απαγορεύεται η δόμηση, ενώ απαιτούνται γεωλογικές και γεωτεχνικές μελέτες, έλεγχος υδατορεμάτων, τεκμηρίωση της επάρκειας υποδομών και συμβατότητα με τον υπερκείμενο χωροταξικό σχεδιασμό.
Ποιοι οικισμοί εντάσσονται
Στο νέο πλαίσιο μπορούν να υπαχθούν εγκαταλελειμμένοι οικισμοί που είναι προϋφιστάμενοι του 1923 και εμφανίζουν μηδενικό πληθυσμό τόσο στην απογραφή του 1981 όσο και στην απογραφή του 2021. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ένταξης μικρών και φθινόντων οικισμών με μόνιμο πληθυσμό κάτω των 150 κατοίκων, οι οποίοι παρουσιάζουν σημαντική δημογραφική υποχώρηση τις τελευταίες δεκαετίες. Η υπαγωγή δεν θα είναι αυτόματη, καθώς εκτός από τα πληθυσμιακά κριτήρια θα απαιτείται οι οικισμοί να διαθέτουν συνεκτικό πυρήνα, αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον και να πληρούν όλες τις προϋποθέσεις γεωλογικής, περιβαλλοντικής και πολεοδομικής καταλληλότητας που προβλέπει το νέο πλαίσιο.
Οι επιφυλάξεις των επιστημονικών φορέων
Η ρύθμιση έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από επιστημονικούς φορείς, όπως η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) και ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ). Οι δύο φορείς αναγνωρίζουν ότι η εγκατάλειψη της υπαίθρου αποτελεί ένα σοβαρό εθνικό πρόβλημα, εκφράζουν όμως επιφυλάξεις για τον τρόπο με τον οποίο επιχειρείται η αντιμετώπισή του.
Όπως υποστηρίζουν, το κέντρο βάρους της παρέμβασης μετατοπίζεται από την αποκατάσταση και επανάχρηση των υφιστάμενων οικισμών στη δυνατότητα οργανωμένης πολεοδόμησης όμορων εκτός σχεδίου εκτάσεων. Παράλληλα, εκτιμούν ότι τα κριτήρια ένταξης είναι αρκετά ευρεία ώστε να συμπεριλάβουν όχι μόνο πραγματικά εγκαταλελειμμένους οικισμούς αλλά και μικρούς οικισμούς που εξακολουθούν να κατοικούνται ή βρίσκονται σε περιοχές με αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον.
Η ΕΛΛΕΤ επισημαίνει ακόμη ότι, καθώς η πλειονότητα των οικισμών που αφορά η ρύθμιση είναι προϋφιστάμενοι του 1923 και διαθέτουν ήδη δυνατότητα δόμησης εντός των ορίων τους, το ουσιαστικό αποτέλεσμα ενδέχεται να είναι η δημιουργία νέων οργανωμένων οικιστικών αναπτύξεων στις γειτονικές εκτός σχεδίου περιοχές και όχι η αποκατάσταση του ίδιου του ιστορικού οικιστικού πυρήνα.
Διαβάστε ακόμη
Ένα «κλικ» για όλα τα χρέη: Η νέα ψηφιακή πύλη για οφειλές και πληρωμές
Κρατικός «Τειρεσίας»: Ιδού το credit score που βαθμολογούνται πλέον πολίτες και επιχειρήσεις
Καύσωνας και ακριβή ενέργεια κρατούν την κυβέρνηση σε επιφυλακή
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα