Υπό το βάρος έντονης αβεβαιότητας και με εξαιρετικά χαμηλές προσδοκίες προσέρχεται η αγορά στην σημερινή δημοπρασία για τη δέσμευση χωρητικότητας μεταφοράς LNG μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς την Ουκρανία, καθώς κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι δεν έχουν αποκατασταθεί οι συνθήκες που θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν εμπορικό ενδιαφέρον.
Το ενδεχόμενο να επαναληφθεί το αποτέλεσμα του Δεκεμβρίου, όταν στη δημοπρασία δεν προσήλθε κανένας συμμετέχων, παραμένει ισχυρό, σύμφωνα και με την διευθύνουσα σύμβουλο του ΔΕΣΦΑ κ. Μαρία Ρίτα Γκάλη, επαναφέροντας στο προσκήνιο τα βαθύτερα προβλήματα του μεγάλου ενεργειακού εγχειρήματος με τις υπερατλαντικές διαστάσεις.
Οι ΗΠΑ ποντάρουν πολλά στον κάθετο διάδρομο, για να πουλήσουν το αμερικανικό LNG στην Ευρώπη με πύλη εισόδου την Ελλάδα. Στάση που έχει επιβεβαιωθεί από τις συμφωνίες του Νοεμβρίου στην Διάσκεψη PTEC αλλά και από τις τακτικές επισκέψεις κορυφαίων υπουργών της κυβέρνησης Τραμπ αλλά και αμερικανικών παραγόντων όπως επιτετραμμένος του υπουργού ενέργειας Κρις Ράιτ . Ο τελευταίος βρέθηκε τις προηγούμενες μέρες στην Αθήνα με σκοπό να ενημερωθεί για τις εξελίξεις αλλά και να κινητοποιήσει όλους τους πολιτικούς και διπλωματικούς μηχανισμούς ώστε να γίνει ο ενεργειακός διάδρομος ελκυστικός για τους επενδυτές.
Οι δυσκολίες
Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές με γνώση των διαδικασιών, η αποτυχία της προηγούμενης δημοπρασίας στα τέλη του 2025, δεν αποτέλεσε απλώς μια άγονη διαδικασία, αλλά δημιούργησε μια αίσθηση ανασφάλειας στην αγορά, η οποία δεν μπορεί να διορθωθεί άμεσα. Επισημαίνεται ότι αυτό που έχει προκύψει αφορά ολόκληρο το οικοδόμημα του Κάθετου Διαδρόμου και όχι μια επιμέρους τεχνική ή ρυθμιστική παράμετρο. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις ότι η κατάσταση θα μπορούσε να εξομαλυνθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες, πλέον αναγνωρίζεται ότι το πρόβλημα έχει μεγαλύτερο βάθος.
Οι πιέσεις των ΗΠΑ
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η αμερικανική πρωτοβουλία για τη σύγκληση των υπουργών Ενέργειας των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου. Κυβερνητικές πηγές αναγνωρίζουν τη σημασία της πρωτοβουλίας, ωστόσο ξεκαθαρίζουν ότι χωρίς τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μια τέτοια προσπάθεια κινδυνεύει να εξελιχθεί σε αποσπασματική άσκηση πολιτικού συντονισμού χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα για την αγορά. Η θέση που μεταφέρεται είναι ότι μόνο ένα κοινό τραπέζι Ευρώπης–ΗΠΑ, με συμμετοχή και των ρυθμιστικών και χρηματοδοτικών θεσμών όπως το αμερικανικό DFC μπορεί να δώσει καθαρό σήμα για το έργο. Ο τομέας της ενέργειας, εκτιμάται ότι μπορεί να γεφυρώσει το χάσμα που έχει ανοίξει μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής, το οποίο ξεδιπλώθηκε με ένα πολύ σαρκαστικό τρόπο τις προηγούμενες μέρες στο Νταβός.
Παρέμβαση Εξάρχου
Την ίδια στιγμή, παρεμβάσεις από τον επιχειρηματικό κόσμο ενισχύουν την εκτίμηση ότι χωρίς ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη ο Κάθετος Διάδρομος δύσκολα θα καταστεί βιώσιμος. Από το Νταβός, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, υποστήριξε ανοιχτά την Παρασκευή την ανάγκη επιδότησης του νέου κάθετου ενεργειακού άξονα από την Ε.Ε., επισημαίνοντας ότι μόνο έτσι το αμερικανικό LNG μπορεί να καταστεί συγκρίσιμο σε βάθος χρόνου με το ρωσικό φυσικό αέριο. Όπως ανέφερε, απαιτούνται νέες υποδομές, μεταξύ των οποίων και δεύτερο FSRU, και το κόστος αυτό δεν μπορεί να επωμιστεί μόνο η αγορά.
Εκπτώσεις αντί τιμολογίων
Κεντρικό σημείο της ανάλυσης και των «ντεσού» του κάθετου διαδρόμου αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο επιχειρήθηκε να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα του πρότζεκτ μέσω μειώσεων στα τιμολόγια διαμετακόμισης. Οι μειώσεις αυτές, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, παρουσιάστηκαν ως προσωρινές εκπτώσεις και όχι ως μόνιμη ενσωμάτωση στη δομή των τιμολογίων γεγονός που λειτούργησε αποτρεπτικά για τους traders και εξίσου αρνητικά για το νομικό πλαίσιο της Κομισιόν.
Η αγορά, όπως τονίζεται, αποφεύγει να δεσμεύσει χωρητικότητα όταν δεν έχει σαφή εικόνα για το αν οι σημερινοί όροι θα ισχύουν και στο επόμενο διάστημα.
Στο μικροσκόπιο των Βρυξελλών είναι κατά πόσον τα προϊόντα του Κάθετου Άξονα πληρούν τα κριτήρια των ρυθμιστικών κανόνων της ΕΕ, οι οποίοι προβλέπουν ξεχωριστή κατακύρωση δυναμικότητας σε κάθε επιμέρους υποδομή (δηλαδή σε κάθε χώρα που διατρέχει ο κάθετος διάδρομος).
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η ενιαία, οριζόντια δέσμευση χωρητικότητας ενδέχεται να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό. Το θέμα θα συζητηθεί και σήμερα σε επίπεδο ρυθμιστικών αρχών στην Βιέννη με την συμμετοχή και της Ελλάδας κατόπιν πρόσκλησης της γενικής διεύθυνσης ενέργειας και ανταγωνισμού της ΕΕ.
Επιπλέον εμπόδιο για το Vertical Corridor είναι ότι η μεταφορά αερίου βασίζεται κυρίως σε βραχυπρόθεσμα, μηνιαία προϊόντα, τα οποία –ιδίως τον χειμώνα– είναι ακριβά και λειτουργούν ουσιαστικά ως «προϊόντα έκτακτης ανάγκης». Τα προιόντα αυτά (Route 1, Route 2, Route 3) διαφοροποιούνται ως προς το σημείο δέσμευσης χωρητικότητας καθώς το πρώτο αφορά τη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ουκρανία μέσω Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης, το δεύτερο το LNG που εισάγεται μέσω του FSRU Αλεξανδρούπολης και διακινείται στη Βουλγαρία μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB– βασικό τμήμα του Κάθετου Διαδρόμου- και το τρίτο που διασυνδέει τον αγωγό TAP στη Κομοτηνή μέσω του οποίου αζέρικο αέριο εισέρχεται επίσης στον IGB.
Όπως εξήγησε πρόσφατα η κ. Γκάλη, το ευρωπαϊκό σύστημα τιμολόγησης βασίζεται σε πολλαπλασιαστές με αποτέλεσμα όσο μικρότερη είναι η διάρκεια ενός συμβολαίου, τόσο υψηλότερο να είναι και το κόστος του LNG. Το πρόβλημα εντείνεται σε χώρες όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία, όπου οι χειμερινοί πολλαπλασιαστές είναι αυξημένοι για λόγους ασφάλειας εφοδιασμού. Έτσι, οι χρήστες καλούνται να πληρώσουν σημαντικά υψηλότερα τιμολόγια, χωρίς να έχουν καμία διαβεβαίωση ότι το προϊόν θα συνεχίσει να υφίσταται τον επόμενο μήνα.
Οι ανταγωνιστικές υποδομές
Η ψύχραιμη ανάγνωση του θέματος λαμβάνει υπόψη της και τη σκληρή εμπορική πραγματικότητα. Άλλες διαδρομές προς την Ουκρανία, και κυρίως η Πολωνική, έχουν επικρατήσει επειδή είναι εγγύτερες, φθηνότερες και πιο προβλέψιμες, ακόμη κι αν δεν διαθέτουν την ίδια δυναμικότητα με την Ελλάδα. Επιπλέον, η Ουκρανία παραμένει μια κατεστραμμένη χώρα με διαλυμένες υποδομές, κάτι που όπως αναφέρουν παράγοντες της αγοράς δείχνει ότι έχει πολύ σοβαρότερα προβλήματα να ασχοληθεί από την αγορά LNG μέσω του κάθετου διαδρόμου.
Η στρατηγική αποθεμάτων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνουν κυβερνητικές πηγές και στη διάσταση της αποθήκευσης. Όπως επισημαίνεται η συζήτηση για τις ροές φυσικού αερίου είναι ελλιπής χωρίς στρατηγική αποθεμάτων. Αν η Ευρώπη θέλει πραγματικά, έως το 2027, να μην εξαρτάται από το ρωσικό αέριο, τότε οι αποθήκες (και ιδίως οι ουκρανικές) χωρητικότητας 30 bcm, θα πρέπει να είναι γεμάτες. Διαφορετικά, ακόμη και οι πιο φιλόδοξοι διάδρομοι μεταφοράς δεν επαρκούν για να διασφαλίσουν την ενεργειακή ασφάλεια.
Οι υποδομές και το στοίχημα του LNG προς την Ουκρανία
Την εικόνα περιορισμένου εμπορικού ενδιαφέροντος για τον κάθετο διάδρομο επιβεβαιώνει και η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Ρίτα Γκάλη, η οποία υποστηρίζει ότι χωρίς άρση της αβεβαιότητας οι δημοπρασίες χωρητικότητας δύσκολα θα προσελκύσουν συμμετοχές.
Η κ. Γκάλη σκιαγραφεί μια σύνθετη εικόνα όπου τα τεχνικά ζητήματα διασταυρώνονται με σοβαρά ρυθμιστικά εμπόδια.
Όπως επισημαίνει, το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο η υποδομή, αλλά κυρίως η μορφή και η διάρκεια των διαθέσιμων προϊόντων μεταφοράς (Route1,2,3) που δεν επιτρέπουν στους χρήστες της αγοράς να σχεδιάσουν εγκαίρως την εφοδιαστική τους αλυσίδα. «Δεν μπορείς να εξασφαλίσεις χωρητικότητα τη Δευτέρα ή την Τρίτη και να βρεις πλοίο LNG μέσα σε τρεις ημέρες χωρίς προηγούμενο σχεδιασμό», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Το bottleneck Βουλγαρίας–Ρουμανίας
Κομβικό ρόλο στο πρόβλημα παίζει και η περιορισμένη δυναμικότητα (bottleneck) στα σύνορα Βουλγαρίας–Ρουμανίας, η οποία λειτουργεί ως σημείο συμφόρησης. Όπως επισημαίνει η επικεφαλής του ΔΕΣΦΑ, οι διαχειριστές των δύο χωρών είναι επιφυλακτικοί στο να δεσμεύσουν μόνιμα χωρητικότητα για διαμετακόμιση, καθώς πρέπει πρώτα να καλύψουν τις εγχώριες ανάγκες τους, ιδίως ενόψει χειμώνα.
Η εικόνα αυτή αναμένεται να αλλάξει κατά την επόμενη περίοδο. Σύμφωνα με την κ. Γκάλι, η Βουλγαρία υλοποιεί ήδη έργα που περιλαμβάνουν την κατασκευή δύο βρόχων (loops) στον αγωγό με αντιστροφή ροή καθώς μέχρι πρόσφατα εξυπηρετούσαν μόνο ρωσικό αέριο.
Με τα έργα αυτά, η δυναμικότητα στο κρίσιμο σημείο αναμένεται να αυξηθεί από 5 σε 10 δισ. κυβικά μέτρα, εξέλιξη που θα επιτρέψει την προσφορά προϊόντων μεγαλύτερης διάρκειας, ακόμη και ετήσιων, καθιστώντας τον διάδρομο εμπορικά βιώσιμο.
Η θέση της Ελλάδας και τα όρια της εξαγωγικής δυναμικότητας
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η κ. Γκάλη ξεκαθάρισε ότι σε επίπεδο υποδομών ο ΔΕΣΦΑ έχει ουσιαστικά ολοκληρώσει τον σχεδιασμό του. Η σύνδεση Καρπερή–Κομοτηνή ενίσχυσε τη διασύνδεση των διαδρόμων και εξυπηρετεί και τη μονάδα ηλεκτροπαραγωγής της Αλεξανδρούπολης, χωρίς όμως να αυξάνει τη συνολική εξαγωγική δυναμικότητα. Σήμερα, η εξαγωγική δυναμικότητα μέσω των σημείων εξόδου του ΔΕΣΦΑ ανέρχεται σε 8,5 δισ. κυβικά μέτρα, χωρίς να υπολογίζεται ο TAP. Αν συνυπολογιστεί και ο αγωγός TAP, τότε οι συνολικές ροές που διέρχονται και επανεξάγονται μέσω Ελλάδας φθάνουν περίπου τα 14 δισ. κυβικά μέτρα.
Ωστόσο, χωρίς ρωσικό αέριο και με δεδομένες τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς, η πλήρης αξιοποίηση αυτής της δυναμικότητας προϋποθέτει επαρκείς εισαγωγές LNG και πιθανώς νέες υποδομές, όπως ένα επιπλέον FSRU – κάτι που, όπως τόνισε, «είναι απόφαση της αγοράς».
Διαβάστε ακόμη
Υπουργικό συμβούλιο: Κωδικός «καθημερινότητα» και στήριξη στο στεγαστικό
Ο άγνωστος Χ στα αποτελέσματα των τραπεζών
Ελ. Βενιζέλος: Ολο το πλάνο και οι νέες προσθήκες του 2026 στο μεγαλύτερο αεροδρόμιο της χώρας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα