Το φετινό καλοκαίρι επαναφέρει με τον πιο δραματικό τρόπο στο προσκήνιο τους κινδύνους ηλεκτροπληξίας και πυρκαγιάς που συνδέονται με παλαιές ή προβληματικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, σε μια χώρα όπου το μεγαλύτερο μέρος του κτιριακού αποθέματος έχει κατασκευαστεί πριν από αρκετές δεκαετίες.
Σύμφωνα με το Ελληνικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΕΛΙΤΗΕ), το 85,7% των κατοικιών στην Ελλάδα έχει κατασκευαστεί πριν από το 1990, ενώ το 42,1% πριν από το 1970. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα γερασμένο κτιριακό απόθεμα, μεγάλο μέρος του οποίου διαθέτει ηλεκτρικές εγκαταστάσεις που σχεδιάστηκαν για εντελώς διαφορετικές ανάγκες από τις σημερινές.
Πριν από μερικές δεκαετίες, οι απαιτήσεις ηλεκτρικής κατανάλωσης ενός νοικοκυριού ήταν πολύ μικρότερες. Σήμερα, κλιματιστικά, ηλεκτρικές συσκευές, υπολογιστές, αντλίες θερμότητας και, ολοένα περισσότερο, φορτιστές ηλεκτρικών αυτοκινήτων αυξάνουν σημαντικά τα φορτία που πρέπει να διαχειριστεί μια εγκατάσταση.
Παράλληλα, οι παλαιότερες εγκαταστάσεις ενδέχεται με την πάροδο των ετών να έχουν καταπονηθεί, υποστεί φθορές ή ακόμη και επικίνδυνες παρεμβάσεις.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ακόμη και σε εγκαταστάσεις που φαίνεται να λειτουργούν χωρίς πρόβλημα μπορεί να παρατηρούνται υπερθέρμανση καλωδίων και δυσλειτουργίες ηλεκτρολογικού υλικού, οι οποίες δεν είναι πάντοτε ορατές στον ιδιοκτήτη.
Από την προβληματική γείωση έως το αλουμινόχαρτο στις ασφάλειες
Το ΕΛΙΤΗΕ επισημαίνει επίσης την ύπαρξη κακών πρακτικών που μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο ατυχήματος.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται η αναξιόπιστη γείωση, ιδιαίτερα στην Αττική, εξαιτίας της παλαιότερης πρακτικής χρησιμοποίησης των δικτύων ύδρευσης ως ηλεκτροδίου ή ακόμη και ως αγωγού γείωσης.
Σε άλλες περιπτώσεις εντοπίζονται αυτοσχέδιες και εξαιρετικά επικίνδυνες επεμβάσεις στους ηλεκτρικούς πίνακες, ακόμη και χρήση αλουμινόχαρτου στις ασφάλειες τήξεως.
Παρότι η νομοθεσία προβλέπει τακτικούς επανελέγχους των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι η έλλειψη κουλτούρας πρόληψης εξακολουθεί να προκαλεί ζημιές στην υγεία, τη ζωή και την περιουσία των πολιτών, οι οποίες θα μπορούσαν σε πολλές περιπτώσεις να είχαν αποφευχθεί.
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΤΗΕ, Βασίλης Χατζίκος, τονίζει ότι ζητούμενο είναι τόσο η εφαρμογή του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου όσο και η παροχή κινήτρων στους ιδιοκτήτες για την αναβάθμιση των εγκαταστάσεών τους.
«Στο ΕΛΙΤΗΕ εργαζόμαστε συστηματικά ώστε να περιοριστούν και, όπου είναι εφικτό, να εξαλειφθούν οι πυρκαγιές και οι ηλεκτροπληξίες από ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Αρκεί να εφαρμοστεί το ισχύον νομικό πλαίσιο και παράλληλα να δοθούν ουσιαστικά κίνητρα στους ιδιοκτήτες ακινήτων μέσω των προγραμμάτων για την αναβάθμισή τους, ώστε να επενδύσουν στην πρόληψη μέσω ελέγχων και ανακαινίσεων», αναφέρει.
Όπως προσθέτει, «δεν μπορούμε να μιλάμε για μια ανθεκτική Ελλάδα, αν ο έλεγχος και η βελτίωση της ηλεκτρικής ασφάλειας δεν γίνουν αναπόσπαστο μέρος των εθνικών πολιτικών για την ενεργειακή αναβάθμιση, την ηλεκτροκίνηση και την ανακαίνιση των παλαιών κτιρίων».
Πότε είναι υποχρεωτικός ο έλεγχος
Από το 2021 το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τακτικό επανέλεγχο των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, με τη συχνότητά του να διαφοροποιείται ανάλογα με τη χρήση του ακινήτου.
Στις κατοικίες, που εντάσσονται στην κατηγορία Α, ο επανέλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται τουλάχιστον κάθε 10 χρόνια. Για τους επαγγελματικούς χώρους της κατηγορίας Β προβλέπεται επανέλεγχος τουλάχιστον κάθε πέντε χρόνια, ενώ για χώρους συνάθροισης κοινού και υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις της κατηγορίας Γ τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια.
Προβλέπεται επίσης έκτακτος έλεγχος για ηλεκτρικές εγκαταστάσεις όλων των κατηγοριών εφόσον πραγματοποιηθεί τροποποίηση στον ηλεκτρικό πίνακα. Για τις κατηγορίες Β και Γ προβλέπεται έκτακτος έλεγχος και σε περίπτωση μεταβίβασης ή αλλαγής χρήσης.
Μετά τον έλεγχο πρέπει να συντάσσεται Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), με την οποία πιστοποιείται ότι η εγκατάσταση είναι ασφαλής. Η ΥΔΕ υποβάλλεται στο μητρώο ηλεκτρικών εγκαταστάσεων που τηρεί ο ΔΕΔΔΗΕ.
Τι προτείνει το ΕΛΙΤΗΕ
Το Ινστιτούτο ζητεί τη διοργάνωση συστηματικής ενημερωτικής καμπάνιας προς τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τόσο για την υποχρεωτικότητα των ελέγχων και τη σωστή έκδοση της ΥΔΕ όσο και για τα οφέλη που έχει η πρόληψη για την ανθρώπινη ζωή και την προστασία της περιουσίας.
Παράλληλα, προτείνει τα μελλοντικά προγράμματα επιδότησης για την αναβάθμιση των κτιρίων να εντάξουν πιο ουσιαστικά την ηλεκτρική ασφάλεια στις επιλέξιμες ή υποχρεωτικές παρεμβάσεις.
Σήμερα, όπως επισημαίνει, το πρόγραμμα «Κινούμαι Ηλεκτρικά» επιδοτεί την εγκατάσταση έξυπνου φορτιστή, αλλά όχι την πιθανή αναβάθμιση της υπάρχουσας ηλεκτρικής εγκατάστασης που απαιτείται για να μπορεί να τον υποστηρίξει με ασφάλεια.
Αντίστοιχα, το «Εξοικονομώ» επικεντρώνεται στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών χωρίς να θέτει ως προϋπόθεση τον συνολικό έλεγχο της ηλεκτρικής εγκατάστασης.
Τα προγράμματα ανακαίνισης μπορούν να χρηματοδοτήσουν ηλεκτρολογικές εργασίες εφόσον τις επιλέξει ο ιδιοκτήτης, χωρίς όμως να επιβάλλουν συστηματική αξιολόγηση της ηλεκτρικής ασφάλειας του ακινήτου.
Έτσι, σύμφωνα με το ΕΛΙΤΗΕ, υπάρχει ο κίνδυνος οι ανακαινίσεις να επικεντρώνονται στις περισσότερο ορατές παρεμβάσεις ενός ακινήτου, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις υποδομές που καλούνται να υποστηρίξουν με ασφάλεια τις αυξημένες ενεργειακές ανάγκες ενός σύγχρονου νοικοκυριού.
Το ΕΛΙΤΗΕ ιδρύθηκε το 2023 ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός με αντικείμενο την τεχνολογική καινοτομία για ασφαλείς ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Στόχος του είναι να λειτουργήσει ως κέντρο αναφοράς για την έρευνα, την εκπαίδευση και την καινοτομία στον συγκεκριμένο τομέα, προωθώντας δράσεις ενημέρωσης και κατάρτισης και συνεργαζόμενο με θεσμικούς και ρυθμιστικούς φορείς.