Ενεργειακή κρίση: Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δοκιμάζει τα οικονομικά στην Ευρώπη

Η νέα άνοδος των τιμών ενέργειας που πυροδότησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή βρίσκει την Ευρώπη σε μια πολύ διαφορετική οικονομική κατάσταση σε σχέση με την προηγούμενη μεγάλη ενεργειακή κρίση. Αν το 2022 οι κυβερνήσεις της ηπείρου αντέδρασαν με μαζικά πακέτα στήριξης εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από την εκτίναξη των τιμών, σήμερα οι δυνατότητες παρέμβασης είναι σαφώς περιορισμένες.

Η πανδημία, η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η γενικότερη επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας έχουν επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια οικονομικά των περισσότερων κρατών. Ως αποτέλεσμα, οι κυβερνήσεις εμφανίζονται πλέον πολύ πιο προσεκτικές όταν εξετάζουν μέτρα στήριξης, καθώς το δημοσιονομικό περιθώριο είναι στενότερο και το κόστος δανεισμού υψηλότερο.

Πιο συγκρατημένες αντιδράσεις

Παρά τη νέα ενεργειακή πίεση, οι πρώτες κινήσεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων δείχνουν μια σαφή αλλαγή στρατηγικής. Σε αντίθεση με την περίοδο 2022-2023, όταν τα κράτη προχώρησαν σε γενικευμένες επιδοτήσεις και παρεμβάσεις στις αγορές ενέργειας, σήμερα οι παρεμβάσεις είναι πιο περιορισμένες και στοχευμένες.
Σε επίπεδο διεθνών ενεργειακών μηχανισμών, οι χώρες που συμμετέχουν στον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας συμφώνησαν σε μια μεγάλη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, με στόχο να περιοριστεί η ένταση στις αγορές και να αποφευχθούν ακραίες αυξήσεις στις τιμές.
Παράλληλα, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν μέτρα που επιδιώκουν να μειώσουν το κόστος για τους καταναλωτές χωρίς όμως να επιβαρύνουν υπερβολικά τους κρατικούς προϋπολογισμούς – μια εξαιρετικά δύσκολη άσκηση. Σε αυτό το πλαίσιο έχουν εμφανιστεί παρεμβάσεις όπως περιορισμοί στα περιθώρια κέρδους, εκπτώσεις στις τιμές καυσίμων ή πλαφόν σε ορισμένες αγορές ενέργειας.

Η προσέγγιση αυτή δείχνει ότι η Ευρώπη επιδιώκει να αποφύγει μια επανάληψη των πολύ δαπανηρών πακέτων στήριξης που εφαρμόστηκαν πριν από λίγα χρόνια.

Οι δημοσιονομικές πιέσεις

Η διαφορά σε σχέση με την προηγούμενη ενεργειακή κρίση εξηγείται κυρίως από την επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών. Τα ελλείμματα πολλών ευρωπαϊκών κρατών έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ τα επίπεδα δημόσιου χρέους παραμένουν υψηλά.
Την ίδια στιγμή, το οικονομικό περιβάλλον έχει γίνει πιο δύσκολο. Η ανάπτυξη στην Ευρώπη κινείται με χαμηλότερους ρυθμούς, ενώ τα επιτόκια έχουν αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με τα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα δημοσιονομική παρέμβαση χρηματοδοτείται πλέον με ακριβότερο δανεισμό.

Σαν να μην έφταναν αυτά, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αναλάβει και νέες δεσμεύσεις για αυξημένες αμυντικές δαπάνες, λόγω της γεωπολιτικής έντασης που επικρατεί τα τελευταία χρόνια. Η ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών προϋπολογισμών περιορίζει ακόμη περισσότερο τον χώρο για οικονομικά μέτρα στήριξης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις έχουν ήδη προχωρήσει σε επιπλέον δανεισμό για να χρηματοδοτήσουν προγράμματα οικονομικής τόνωσης ή επενδύσεων, γεγονός που αυξάνει περαιτέρω τις δημοσιονομικές πιέσεις.

Διαφορετική ενεργειακή εικόνα

Παρά τη νέα άνοδο των τιμών, η ενεργειακή κατάσταση της Ευρώπης δεν είναι ίδια με εκείνη που επικρατούσε το 2022. Τότε η ήπειρος βρέθηκε αντιμέτωπη με μια απότομη ανάγκη να αντικαταστήσει τον βασικό της προμηθευτή φυσικού αερίου, γεγονός που προκάλεσε ακραίες αυξήσεις στις τιμές.
Σήμερα οι τιμές του πετρελαίου έχουν πλησιάσει τα υψηλά εκείνης της περιόδου, αλλά η αγορά φυσικού αερίου παραμένει σημαντικά πιο ισορροπημένη. Αν και οι τιμές έχουν αυξηθεί αισθητά από την έναρξη της νέας σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, βρίσκονται ακόμη πολύ χαμηλότερα από τα επίπεδα της μεγάλης ενεργειακής κρίσης.
Επιπλέον, η Ευρώπη έχει πλέον διαφοροποιήσει σημαντικά τις πηγές προμήθειας ενέργειας, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο ενός τόσο σοβαρού ενεργειακού σοκ όπως εκείνο που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Κίνδυνοι για τα δημόσια οικονομικά

Η πιθανότητα νέων μέτρων στήριξης δημιουργεί ανησυχία για την πορεία των δημόσιων οικονομικών σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Σε οικονομίες με ήδη υψηλά ελλείμματα, όπως η Γαλλία και η Βρετανία, οποιαδήποτε πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση θα μπορούσε να προκαλέσει νέες πιέσεις.
Σε άλλες χώρες της Ευρώπης η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Ορισμένες οικονομίες της Κεντρικής Ευρώπης αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένες δημοσιονομικές ανάγκες, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει την αξιολόγηση της πιστοληπτικής τους ικανότητας.
Αντίθετα, ορισμένες χώρες της νότιας Ευρώπης εμφανίζουν πιο βελτιωμένη δημοσιονομική εικόνα σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η αύξηση των δαπανών ενδέχεται να επηρεάσει την πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής που βρίσκεται σε εξέλιξη τα τελευταία χρόνια.

Στροφή σε πιο στοχευμένες πολιτικές

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυρίαρχη προσέγγιση στην Ευρώπη φαίνεται να είναι η εφαρμογή πιο περιορισμένων και στοχευμένων παρεμβάσεων. Οι κυβερνήσεις εξετάζουν λύσεις που θα προστατεύουν κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που επηρεάζονται περισσότερο από τις αυξήσεις στις τιμές ενέργειας.
Η εμπειρία της προηγούμενης κρίσης έδειξε ότι τα γενικευμένα μέτρα στήριξης μπορεί να έχουν τεράστιο δημοσιονομικό κόστος. Για τον λόγο αυτό οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται πλέον πολύ πιο προσεκτικές.

Ένας ακόμη περιοριστικός παράγοντας είναι η στάση των αγορών. Τα τελευταία χρόνια οι επενδυτές εμφανίζονται πιο ευαίσθητοι σε δημοσιονομικές αποκλίσεις, γεγονός που σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις αποφεύγουν πολιτικές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αύξηση του κόστους δανεισμού.

Η νέα ενεργειακή κρίση δείχνει έτσι να βρίσκει την Ευρώπη πιο προετοιμασμένη ενεργειακά, αλλά ταυτόχρονα λιγότερο ευέλικτη δημοσιονομικά. Το αποτέλεσμα είναι μια πιο προσεκτική και περιορισμένη πολιτική αντίδραση, σε μια περίοδο όπου η οικονομική και γεωπολιτική αβεβαιότητα παραμένει υψηλή. Κάπως έτσι, αν οι τιμές ενέργειας συνεχίσουν να αυξάνονται ή αν η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδέχεται να βρεθούν μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις.

Διαβάστε ακόμη

Τράπεζες: Ανθεκτικότητα σε περιβάλλον πολέμου και αβεβαιότητας (πίνακας)

Η «καταιγίδα» του πολέμου περιπλέκει τις επόμενες αποφάσεις των μεγαλύτερων κεντρικών τραπεζών

Μπύρα με αφαλατωμένο νερό – Οργανωμένη μικροζυθοποιία την παράγει στη μέση της θάλασσας (pics)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα