Πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, πολύ πριν τα μεγάλα ερπετά κυριαρχήσουν στη στεριά, ένα μικρό, κοντόχοντρο πλάσμα φαίνεται πως έκανε μια καθοριστική διατροφική «στροφή» που άλλαξε την πορεία της ζωής στη Γη. Το απολίθωμά του βοηθά σήμερα τους επιστήμονες να κατανοήσουν πότε και πώς εμφανίστηκαν τα πρώτα φυτοφάγα ζώα στη στεριά.
Το είδος, που έζησε πριν από περίπου 307 εκατομμύρια χρόνια, συγκαταλέγεται στα αρχαιότερα γνωστά τετράποδα με σαφείς ενδείξεις φυτικής διατροφής.
Ένα κρανίο μέσα σε κορμό δέντρου
Η ανακάλυψη παρουσιάστηκε σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 10 Φεβρουαρίου και βασίζεται σε ένα κρανίο που βρέθηκε παγιδευμένο μέσα σε απολιθωμένο κορμό δέντρου, στα βράχια του νησιού Cape Breton στη Nova Scotia.
Το είδος ονομάστηκε Tyrannoroter heberti, προς τιμήν του Μπράιαν Χέμπερτ, ερασιτέχνη παλαιοντολόγου που εντόπισε το απολίθωμα. Όπως εξήγησε ο συν-επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Άρτζαν Μαν, το όνομα σημαίνει «ο τυραννικός σκαπανέας του Χέμπερτ», συνδυάζοντας ελληνικές λέξεις που παραπέμπουν σε «τύραννο» και «οργωτή» — πιθανώς λόγω του ρύγχους του, το οποίο ίσως χρησιμοποιούνταν για σκάψιμο.
Με τη βοήθεια τρισδιάστατης σάρωσης και εκτύπωσης, οι ερευνητές μελέτησαν το κρανίο με μεγάλη λεπτομέρεια, δημιουργώντας ψηφιακά αντίγραφα για επιστημονική και εκπαιδευτική χρήση.
Σύμφωνα με τον Μαν, το Tyrannoroter ήταν ένα «σχετικά μεγαλούτσικο, κοντόχοντρο, χαριτωμένο, σε μέγεθος μπάλας ράγκμπι, ερπετοειδές πλάσμα», που θύμιζε σύγχρονη σαύρα. Εκείνο που το έκανε μοναδικό ήταν η δομή του κρανίου και των δοντιών του.
Διέθετε πλατύ, κρανίο σε σχήμα καρδιάς και μεγάλες σειρές δοντιών τόσο στον ουρανίσκο όσο και στην κάτω γνάθο. Τα δόντια «κούμπωναν» μεταξύ τους σαν κομμάτια παζλ, επιτρέποντας την άλεση σκληρών, ινωδών φυτών. Η εκτεταμένη επιφάνεια δοντιών στον ουρανίσκο θεωρείται βασική προσαρμογή στη φυτοφαγία.
Για να επιβεβαιώσουν τη διατροφή του, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν αξονικές τομογραφίες και ηλεκτρονικά μικροσκόπια, εντοπίζοντας επιφάνειες φθοράς — σημάδια που παραπέμπουν σε τρίψιμο δοντιών κατά τη μάσηση φυτικής ύλης.
Μια διατροφική επανάσταση
Η μελέτη υποδηλώνει ότι τα τετράποδα σπονδυλωτά άρχισαν να πειραματίζονται με τη φυτοφαγία νωρίτερα από ό,τι θεωρούνταν έως σήμερα — στα μέσα της Λιθανθρακοφόρου Περιόδου και λίγο μετά τη μόνιμη εγκατάστασή τους στη στεριά.
Ο Μάικλ Κόουτς από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, εκτιμά ότι η φυτοφαγία εξελίχθηκε ανεξάρτητα σε περισσότερες ομάδες πρώιμων σπονδυλωτών απ’ ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι το Tyrannoroter πιθανότατα ξεκίνησε ως εντομοφάγο και, με την πάροδο των γενεών, στράφηκε στη φυτική διατροφή. Η αλλαγή αυτή «συντόμευσε» την τροφική αλυσίδα, παρακάμπτοντας τα έντομα ως ενδιάμεσο κρίκο.
Η προσαρμογή δεν περιορίστηκε στα δόντια. Για να χωνέψει ινώδη φυτά, το ζώο πιθανότατα ανέπτυξε μεγαλύτερο, βαρελοειδές σώμα που φιλοξενούσε εκτεταμένο πεπτικό σύστημα και πλούσια μικροβιακή κοινότητα.
Πρώιμη άνθηση και εξαφάνιση
Η ευρύτερη σημασία του ευρήματος έγκειται στο ότι δείχνει πως η φυτοφαγία εμφανίστηκε σχεδόν αμέσως μετά τη μετάβαση των ζώων στη στεριά. Αυτό ενδέχεται να άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία πολύπλοκων χερσαίων οικοσυστημάτων, όπου τα φυτοφάγα αποτελούν βασικό πυλώνα.
Ωστόσο, οι κλιματικές μεταβολές από υγρά, δασώδη περιβάλλοντα σε πιο άνυδρες συνθήκες φαίνεται ότι οδήγησαν πολλά πρώιμα φυτοφάγα σε εξαφάνιση. Με την απώλεια της απαραίτητης χλωρίδας, τα ζώα αυτά δεν κατάφεραν να επιβιώσουν.
Παρά την πρόοδο, πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Όπως σημειώνει ο Μαν, νέα απολιθώματα συνεχίζουν να ανατρέπουν τα δεδομένα, μεταβάλλοντας διαρκώς την κατανόησή μας για την εξέλιξη της ζωής στη στεριά.
Διαβάστε ακόμη
Στουρνάρας: Χωρίς ευρωομόλογα η οικονομία της ΕΕ δεν είναι ανταγωνιστική
Τουρισμός: Ιστορικό ρεκόρ ταξιδιωτικών εισπράξεων στα 23,63 δισ. ευρώ το 2025
Λεοπάρδαλη του χιονιού: Ενα φάντασμα των Ιμαλαΐων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα