Ένα νέο χρηματοδοτικό πακέτο, ανάλογο ή και μεγαλύτερο από τα 5,9 δισ. ευρώ που διαχειρίστηκε μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, αποκτά το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τα επόμενα δύο έως τρία χρόνια.
Η νέα δεξαμενή πόρων διαμορφώνεται μέσα από τρία διαφορετικά εργαλεία: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νήσων και την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής. Δεν πρόκειται για ένα ενιαίο ταμείο με τη μορφή και τους κανόνες του «Ελλάδα 2.0», αλλά για ένα νέο πλέγμα ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτήσεων που θα υποστηρίξει μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις σε κατοικίες, επιχειρήσεις, ηλεκτρικά δίκτυα, διασυνδέσεις και αποθήκευση ενέργειας.
Το μέγεθος του νέου χρηματοδοτικού κύκλου προσδιόρισε χθες από τη Θεσσαλονίκη ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας σε ειδική εκδήλωση για το Ταμείο Ανάκαμψης. Όπως ανέφερε, οι τρεις νέες πηγές χρηματοδότησης εξασφαλίζουν στο ΥΠΕΝ για τα επόμενα δύο έως τρία χρόνια ένα συνολικό ποσό αντίστοιχο ή μεγαλύτερο από τα 5,9 δισ. ευρώ που συνδέθηκαν με τις δράσεις του υπουργείου στο Ταμείο Ανάκαμψης.
Ο ακριβής προϋπολογισμός που θα περάσει στην αρμοδιότητα του ΥΠΕΝ δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί. Η συνολική περίμετρος των τριών εργαλείων είναι πάντως αισθητά μεγαλύτερη: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο περιλαμβάνει παρεμβάσεις 5,3 δισ. ευρώ, το Ταμείο Απανθρακοποίησης έργα 2,3 δισ. ευρώ και η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Τα ποσά αυτά δεν μπορούν να αθροιστούν και να αποδοθούν στο σύνολό τους στο ΥΠΕΝ. Μέρος των παρεμβάσεων, ιδίως στους τομείς των μεταφορών, της κοινωνικής στέγασης και της εισοδηματικής στήριξης, εμπίπτει στις αρμοδιότητες άλλων υπουργείων. Η εκτίμηση του κ. Παπασταύρου, ωστόσο, είναι ότι το μερίδιο που θα συνδεθεί με ενεργειακά και περιβαλλοντικά έργα του ΥΠΕΝ θα φθάσει ή θα υπερβεί το προηγούμενο χαρτοφυλάκιο των 5,9 δισ. ευρώ.
Από την «πράσινη» στη βιώσιμη μετάβαση
Η νέα χρηματοδοτική περίοδος συνοδεύεται και από αλλαγή στην ευρωπαϊκή προσέγγιση απέναντι στην ενεργειακή μετάβαση. Ο κ. Παπασταύρου χρησιμοποίησε τον όρο «βιώσιμη μετάβαση», αναγνωρίζοντας ότι η Ευρώπη ενδεχομένως κινήθηκε ταχύτερα από όσο επέτρεπαν οι οικονομικές και κοινωνικές αντοχές της.
Όπως επισήμανε, ορισμένες πτυχές της πράσινης ατζέντας ιδεολογικοποιήθηκαν και κάποιοι στόχοι αντιμετωπίστηκαν ως σημαντικότεροι από την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή. Η νέα κατεύθυνση δεν αναιρεί τους κλιματικούς στόχους, αλλά επιδιώκει να τους συνδέσει στενότερα με το κόστος ενέργειας για τα νοικοκυριά, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τη δυνατότητα της βιομηχανίας να παραμείνει και να επενδύσει στην Ευρώπη.
Στόχος, σύμφωνα με τον υπουργό, είναι να προωθηθούν μεταρρυθμίσεις που θα οδηγήσουν σε χαμηλότερες τιμές ενέργειας για τους πολίτες, θα καταστήσουν ανταγωνιστικότερες τις ελληνικές επιχειρήσεις και τη βιομηχανία και, ταυτόχρονα, θα συμβάλουν σε καθαρότερο περιβάλλον. Στην ίδια εξίσωση εντάσσεται η ανάγκη αναβάθμισης των δικτύων, ώστε οι επενδύσεις σε ΑΠΕ να μεταφράζονται σε πραγματικό όφελος για τον τελικό καταναλωτή.
Τα 5,3 δισ. του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου
Ο μεγαλύτερος από τους τρεις νέους πυλώνες είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με συνολικό προϋπολογισμό 5,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2032. Η Ελλάδα βρέθηκε, σύμφωνα με τον υπουργό, μεταξύ των πρώτων τεσσάρων ή πέντε χωρών των οποίων εγκρίθηκε το εθνικό σχέδιο.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 25 παρεμβάσεις για περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Από αυτές, στην ενεργειακή αρμοδιότητα του ΥΠΕΝ εντάσσονται κυρίως τα νέα προγράμματα «Εξοικονομώ», προϋπολογισμού 1,2 δισ. ευρώ, με στόχο την αναβάθμιση 62.000 κατοικιών, καθώς και τα 930 εκατ. ευρώ για την εγκατάσταση 170.000 αντλιών θερμότητας και 110.000 ηλιακών θερμοσιφώνων.
Προβλέπονται επίσης δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης περίπου 10.000 πολύ μικρών επιχειρήσεων. Το υπόλοιπο πρόγραμμα περιλαμβάνει κοινωνική στέγαση, καθαρές δημόσιες μεταφορές, ηλεκτροκίνηση και εισοδηματικές ενισχύσεις και θα υλοποιηθεί με τη συμμετοχή και άλλων υπουργείων.
Ενεργειακός μετασχηματισμός των νησιών
Ο δεύτερος πυλώνας είναι το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νήσων, το επενδυτικό πρόγραμμα του οποίου εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Περιλαμβάνει έργα συνολικής αξίας 2,3 δισ. ευρώ για τον ενεργειακό και περιβαλλοντικό μετασχηματισμό της νησιωτικής χώρας.
Περίπου 1,1 δισ. ευρώ κατευθύνονται στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και σε συναφείς ενεργειακές υποδομές στα Δωδεκάνησα, στις Κυκλάδες και στα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου. Άλλα 977 εκατ. ευρώ προβλέπονται για έργα ΑΠΕ και συστήματα αποθήκευσης, με έμφαση στα φωτοβολταϊκά αυτοκατανάλωσης για κατοικίες, επιχειρήσεις, ξενοδοχεία, δημόσια κτίρια και αγροτικές εγκαταστάσεις.
Στο ίδιο επενδυτικό σχέδιο περιλαμβάνονται 200 εκατ. ευρώ για φράγματα και ταμιευτήρες πολλαπλού σκοπού και 56 εκατ. ευρώ για υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Οι εκτιμώμενοι πόροι του Ταμείου ανέρχονται σήμερα σε περίπου 2 δισ. ευρώ και θα προέλθουν από τη δημοπράτηση 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών. Το τελικό ποσό θα εξαρτηθεί από την πορεία των τιμών των δικαιωμάτων, ενώ η συνολική αξία των έργων θα συμπληρωθεί και από άλλες πηγές χρηματοδότησης.
Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής
Ο τρίτος πυλώνας του νέου σχεδιασμού συνδέεται με το αίτημα που έχει υποβάλει η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, ώστε να καλύπτει και μέτρα που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας.
Το σχετικό αίτημα αφορά έργα άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Η ρήτρα δεν αποτελεί νέο ευρωπαϊκό ταμείο και δεν συνοδεύεται από κοινοτικές επιχορηγήσεις. Δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο, ώστε ενεργειακές επενδύσεις που θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους να εξαιρεθούν από το ευρωπαϊκό όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνονται έργα αποθήκευσης ενέργειας, εξοικονόμησης, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και άλλων κρίσιμων υποδομών.
Η παρακαταθήκη των 5,9 δισ. ευρώ
Το νέο χρηματοδοτικό πακέτο έρχεται να διαδεχθεί το σημαντικό χαρτοφυλάκιο που ανέλαβε το ΥΠΕΝ στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης. Στην αρμοδιότητα του υπουργείου αντιστοιχούσε σχεδόν το 32% των συνολικών επιχορηγήσεων του προγράμματος, δηλαδή 5,9 δισ. ευρώ από τα 18,2 δισ. ευρώ, καθιστώντας το έναν από τους βασικούς φορείς υλοποίησης του «Ελλάδα 2.0».
Οι παρεμβάσεις κάλυψαν ένα ευρύ πεδίο: από την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επιχειρήσεων, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τον εκσυγχρονισμό των δικτύων και την αποθήκευση ενέργειας έως την αντιπλημμυρική και αντιδιαβρωτική προστασία.
Στο ίδιο χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονταν έργα για τη διαχείριση αποβλήτων και υδάτων, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, καθώς και αναπλάσεις σε δήμους και περιφέρειες. Η έκταση των δράσεων αποτύπωσε τον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισε το ΥΠΕΝ στην αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.
«Είτε μιλάμε για την ενεργειακή αναβάθμιση χιλιάδων κατοικιών, είτε για τα δίκτυα και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, είτε για τα πολεοδομικά σχέδια, είτε για τη βιώσιμη μετάβαση, ο στόχος μας είναι να αλλάξουμε τη χώρα με τρόπο ουσιαστικό και αποτέλεσμα μετρήσιμο. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη, που αφήνει το ΤΑΑ» δήλωσε χθες ο κ. Παπασταύρου επισημαίνοντας ότι με το ΤΑΑ «μάθαμε να δουλεύουμε πιο γρήγορα, πιο συντονισμένα και με μεγαλύτερη ευθύνη».
Διαβάστε ακόμη
Γιατί ο Σεπτέμβριος έγινε ο νέος Αύγουστος των διακοπών
Πακέτο ΔΕΘ: Αυξήσεις για συνταξιούχους και Δημόσιο
Κάθετος Διάδρομος: Τα επόμενα στοιχήματα μετά τη μεγάλη διεύρυνση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ