Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η πτώση της στάθμης της θάλασσας γύρω από τη Γροιλανδία μπορεί να πυροδοτήσει αλυσιδωτές επιπτώσεις για τις παράκτιες κοινότητες, τις θαλάσσιες μεταφορές, την αλιεία και κρίσιμες υποδομές. Το παράδοξο είναι ότι, ενώ η υπερθέρμανση του πλανήτη ανεβάζει τη στάθμη των θαλασσών σε παγκόσμια κλίμακα, στην Γροιλανδία εκδηλώνεται το αντίστροφο φαινόμενο.
Σύμφωνα με έρευνα του Lamont-Doherty Earth Observatory, που υπάγεται στη Columbia Climate School, τα επίπεδα της θάλασσας στην περιοχή της Γροιλανδίας αναμένεται να υποχωρήσουν, παρ’ ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνδέονται με ρεκόρ τήξης πάγων. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Science Communications, εκτιμά ότι σε σενάριο χαμηλών εκπομπών η πτώση μπορεί να φτάσει τα 0,9 μέτρα έως το 2100, ενώ σε σενάριο υψηλών εκπομπών ενδέχεται να αγγίξει τα 2,5 μέτρα.
Γιατί μειώνεται η στάθμη της θάλασσας στη Γροιλανδία
Η εικόνα μοιάζει αντιφατική, όμως η απάντηση βρίσκεται κάτω από τον πάγο. Καθώς το παγοκάλυμμα χάνει μάζα, το έδαφος που βρίσκεται από κάτω αρχίζει να ανυψώνεται, απελευθερωμένο από το τεράστιο βάρος. Η συν-συγγραφέας της μελέτης, Τζάκλιν Όστερμαν, παρομοιάζει τη διαδικασία με το «ξεφούσκωμα» ενός στρώματος μνήμης όταν κάποιος σηκώνεται από πάνω του, όπως αναφέρει το euronews.
Οι ερευνητές αποδίδουν την ανύψωση τόσο στη σύγχρονη όσο και στην ιστορική απώλεια πάγου. Καθώς μειώνεται η μάζα του παγοκαλύμματος, εξασθενεί και η βαρυτική έλξη που ασκεί στη θαλάσσια επιφάνεια. Αυτό οδηγεί σε πρόσθετη υποχώρηση της στάθμης, πέρα από την καθαρά «γεωλογική» ανύψωση του εδάφους. «Η θαλάσσια επιφάνεια έλκεται προς το παγοκάλυμμα λόγω της βαρύτητας. Όταν το παγοκάλυμμα χάνει μάζα, η έλξη μειώνεται και η στάθμη πέφτει», εξηγούν οι επιστήμονες. Τα φαινόμενα αυτά, που περιγράφονται ως παγετωνική ισοστατική προσαρμογή, εκτιμάται ότι μπορεί να ευθύνονται για έως και 30% της μελλοντικής μείωσης στη συγκεκριμένη περιοχή.
Οι επιπτώσεις για τις παράκτιες κοινότητες
Η άνοδος της στάθμης συνδέεται άμεσα με πλημμύρες και διάβρωση των ακτών. Για κάθε εκατοστό ανόδου, περίπου έξι εκατομμύρια άνθρωποι διεθνώς εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο παράκτιας πλημμύρας. Όμως η πτώση της στάθμης δεν είναι «καλό νέο» χωρίς αστερίσκους: δημιουργεί διαφορετικού τύπου πιέσεις, ειδικά σε μια χώρα όπου οι οικισμοί, τα λιμάνια και οι θαλάσσιες διαδρομές έχουν στηθεί με βάση τα σημερινά επίπεδα.
Οι παράκτιες κοινότητες της Γροιλανδίας, όπως σημειώνουν οι ερευνητές, μπορεί να βρεθούν «εκτεθειμένες και αποκομμένες» αν η θάλασσα υποχωρήσει αισθητά, επηρεάζοντας τη λειτουργία λιμενικών εγκαταστάσεων, τις μεταφορές, την πρόσβαση σε υπηρεσίες και την καθημερινή οικονομική δραστηριότητα. «Η μεγαλύτερη επίπτωση αφορά τις τοπικές κοινότητες και τις συνέπειες στις θαλάσσιες οδούς, την αλιεία και τις υποδομές», επισημαίνει η Όστερμαν.
Υπάρχει, πάντως, και ένα ενδεχόμενο «αντιστάθμισμα»: η χαμηλότερη στάθμη θα μπορούσε να βοηθήσει ορισμένους παγετώνες να σταθεροποιηθούν όταν συναντούν τον ωκεανό, επιβραδύνοντας την τήξη τους. Οι ερευνητές, ωστόσο, ξεκαθαρίζουν ότι δεν είναι βέβαιο αν η προβλεπόμενη μείωση θα αποδειχθεί αρκετή για να παραγάγει αυτό το αποτέλεσμα σε κλίμακα.
Η άνοδος της στάθμης και ο κίνδυνος καταστροφικής μετανάστευσης
Σε ένα δεύτερο, εξίσου ανησυχητικό συμπέρασμα άλλης μελέτης για το κλίμα, σημειώνεται ότι ακόμη και αν η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας παραμείνει κάτω από 1,5°C, η αύξηση της στάθμης των ωκεανών μπορεί να αναγκάσει εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν παράκτιες ζώνες. Το σενάριο αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί ακόμη και αν συνεχιστεί στο μέλλον ο μέσος ρυθμός θέρμανσης της τελευταίας δεκαετίας, περίπου 1,2°C.
Η απώλεια πάγου από τα μεγάλα στρώματα της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής έχει τετραπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1990 λόγω της κλιματικής κρίσης και έχει καταστεί βασικός μοχλός της ανόδου της στάθμης. Ο διεθνής στόχος να συγκρατηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας κάτω από 1,5°C εμφανίζεται πλέον σχεδόν ανέφικτος. Ακόμη και με γρήγορη μείωση των εκπομπών ορυκτών καυσίμων, η στάθμη εκτιμάται ότι μπορεί να ανεβαίνει με ρυθμό 1 εκατοστό τον χρόνο ως το τέλος του αιώνα, ταχύτερα από τον χρόνο που θα χρειάζονταν πολλά κράτη για να «χτίσουν» επαρκείς παράκτιες άμυνες.
Με τον κόσμο να κινείται προς θέρμανση 2,5°C–2,9°C, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυξάνεται ο κίνδυνος να ξεπεραστούν σημεία καμπής που θα οδηγούσαν σε κατάρρευση πάγων στη Γροιλανδία και στη δυτική Ανταρκτική. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο της στάθμης έως και 12 μέτρα, με δραματικές επιπτώσεις. Σήμερα, περίπου 230 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν μόλις 1 μέτρο πάνω από το τρέχον επίπεδο της θάλασσας, ενώ περίπου 1 δισεκατομμύριο ζουν έως 10 μέτρα πάνω από αυτό.
Ακόμη και μια άνοδος 20 εκατοστών έως το 2050, σύμφωνα με την ανάλυση, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ζημιές από πλημμύρες τουλάχιστον 1 εκατ. δολαρίων ετησίως για τις 136 μεγαλύτερες παράκτιες πόλεις και σε ευρύτερες ανατροπές στη ζωή και τα μέσα διαβίωσης. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές τονίζουν ότι κάθε κλάσμα του βαθμού που αποφεύγεται μέσω κλιματικής δράσης παραμένει κρίσιμο, επειδή επιβραδύνει την άνοδο και προσφέρει χρόνο προετοιμασίας.
Το «όριο ασφαλείας» και η ταχύτητα της ανόδου
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θεωρείται ο μεγαλύτερος μακροπρόθεσμος αντίκτυπος της κλιματικής κρίσης, με νεότερες έρευνες να δείχνουν ότι εξελίσσεται ταχύτερα από ό,τι είχε εκτιμηθεί. Το όριο των 1,5°C αντιμετωπίστηκε ως τρόπος αποφυγής των χειρότερων συνεπειών, όμως η νέα έρευνα υποστηρίζει ότι αυτό δεν ισχύει απαραίτητα για τη στάθμη της θάλασσας. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι το «ασφαλές όριο» για τα στρώματα πάγου είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, αλλά πιθανόν να είναι 1°C ή χαμηλότερα, ενώ η άνοδος 1–2 μέτρων θεωρείται πλέον αναπόφευκτη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μια άνοδος μόλις 1 μέτρου θα έφερνε μεγάλα τμήματα περιοχών όπως τα Fens και το Humberside κάτω από το επίπεδο της θάλασσας.
Ο καθηγητής Τζόναθαν Μπάμπερ του Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ δήλωσε στον The Guardian ότι το «ασφαλές όριο» συνδέεται με το κατά πόσο παραμένει εφικτή η προσαρμογή χωρίς καταστροφική και αναγκαστική μετανάστευση προς την ενδοχώρα, επισημαίνοντας ως κρίσιμο δείκτη τον ρυθμό ανόδου γύρω στο 1 εκατοστό τον χρόνο. Αν ξεπεραστεί, είπε, η προσαρμογή γίνεται εξαιρετικά δύσκολη και ανοίγει ο δρόμος για μετακινήσεις πληθυσμών σε κλίμακες πρωτοφανείς για τον σύγχρονο πολιτισμό. Τόνισε επίσης ότι χώρες όπως το Μπανγκλαντές θα πληγούν δυσανάλογα σε σύγκριση με πλουσιότερα κράτη με εμπειρία στις παράκτιες άμυνες, όπως οι Κάτω Χώρες.
Ο καθηγητής Κρις Στόουκς του Πανεπιστήμιο του Ντάραμ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, προειδοποίησε ότι «αρχίζουμε να βλέπουμε μερικά από τα χειρότερα σενάρια να εξελίσσονται σχεδόν μπροστά μας». Με την τρέχουσα αύξηση 1,2°C, είπε, η άνοδος της στάθμης επιταχύνεται με ρυθμούς που, αν συνεχιστούν, μπορεί να γίνουν σχεδόν μη διαχειρίσιμοι πριν από το τέλος του αιώνα, δηλαδή εντός της ζωής της νέας γενιάς.
Το λιώσιμο των πάγων ως υπαρξιακή απειλή
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Communications Earth and Environment, συνδύασε δεδομένα από θερμές περιόδους έως και 3 εκατομμύρια χρόνια πριν, σύγχρονες παρατηρήσεις για το λιώσιμο των πάγων και κλιματικά μοντέλα. Κατέληξε ότι η συνεχιζόμενη απώλεια μάζας από τα στρώματα πάγου αποτελεί υπαρξιακή απειλή για τους παράκτιους πληθυσμούς.
Ο καθηγητής Αντρέα Ντάτον του University of Wisconsin-Madison, μέλος της ερευνητικής ομάδας, σημείωσε ότι στοιχεία από προηγούμενες θερμές περιόδους δείχνουν πως, όταν η μέση θερμοκρασία φτάνει ή ξεπερνά τους 1,5°C, μπορεί να αναμένεται άνοδος της στάθμης κατά αρκετά μέτρα, ή και περισσότερο. Στο τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων, πριν από περίπου 15.000 χρόνια, η στάθμη ανέβαινε με ρυθμό 10 φορές υψηλότερο από τον σημερινό, πιθανώς λόγω αυτοτροφοδοτούμενων ανατροφοδοτήσεων. Την τελευταία φορά που το CO2 στην ατμόσφαιρα βρισκόταν σε επίπεδα αντίστοιχα με τα σημερινά, πριν από περίπου 3 εκατομμύρια χρόνια, η στάθμη της θάλασσας ήταν 10–20 μέτρα υψηλότερη.
Ακόμη και αν στο μέλλον αφαιρεθεί CO2 από την ατμόσφαιρα και η Γη επιστρέψει σε προβιομηχανικές θερμοκρασίες, οι ερευνητές εκτιμούν ότι θα χρειαστούν εκατοντάδες έως χιλιάδες χρόνια για να ανακάμψουν τα στρώματα πάγου, με αποτέλεσμα η γη που θα χαθεί από την άνοδο της στάθμης να παραμείνει χαμένη για πολύ μεγάλο διάστημα. Στο πλαίσιο αυτό, ο μακροχρόνιος διαπραγματευτής του Μπελίζ για το κλίμα, Κάρλος Φούλερ, υπογράμμισε ότι διαπιστώσεις όπως αυτές ενισχύουν την ανάγκη να παραμείνει η ανθρωπότητα όσο γίνεται πιο κοντά στο όριο της συμφωνίας του Παρισιού, ώστε να προστατευθούν οι παράκτιες πόλεις.
Διαβάστε ακόμη
Δάνεια, μερίσματα και αποθέματα – Οι τράπεζες στο ραντάρ του SSM
Fast track αλλαγή χρήσης για να ανοίξουν κλειστά ακίνητα
Γαλικία: Η πιο περιζήτητη κονσέρβα είναι γαστρονομική εμπειρία
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα