Για δεκαετίες οι μαύρες τρύπες αντιμετωπίζονταν ως αόρατοι καταστροφείς, σύμβολα ενός Σύμπαντος που δεν αφήνει περιθώρια διαφυγής. Τώρα, όμως, η αστρονομία ετοιμάζεται να τις δει όχι ως στατικές απειλές, αλλά ως δυναμικά, «ζωντανά» κοσμικά εργαστήρια.
Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων προετοιμάζει την πρώτη καταγραφή της κίνησης μιας υπερμεγέθους μαύρης τρύπας σε πραγματικό χρόνο, επιχειρώντας να φωτίσει πτυχές που μέχρι σήμερα ανήκαν περισσότερο στη θεωρία παρά στην παρατήρηση. Στόχος είναι να αποκαλυφθεί αν οι μαύρες τρύπες είναι απλώς κοσμικές «ηλεκτρικές σκούπες» ή αν αποτελούν βασικούς ρυθμιστές της εξέλιξης των γαλαξιών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η κολοσσιαία μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία Messier 87, την οποία θα παρακολουθεί το Event Horizon Telescope κατά τη διάρκεια του Μαρτίου και του Απριλίου. Το παγκόσμιο αυτό δίκτυο 12 ραδιοτηλεσκοπίων, που το 2019 αποκάλυψε για πρώτη φορά τη «σκιά» μιας μαύρης τρύπας, επιχειρεί τώρα κάτι ακόμη πιο φιλόδοξο: να καταγράψει την εξέλιξη του στροβιλιζόμενου δίσκου ύλης γύρω από τον ορίζοντα γεγονότων, το σημείο χωρίς επιστροφή για φως και ύλη.
Η προσπάθεια χαρακτηρίζεται επαναστατική, τόσο για την τεχνολογική της δυσκολία όσο και για το επιστημονικό της βάρος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η καταγραφή μιας κινούμενης ακολουθίας θα μπορούσε να επιταχύνει δραστικά την κατανόησή μας για την ταχύτητα περιστροφής των μαύρων τρυπών και τον μηχανισμό με τον οποίο εκτοξεύουν γιγαντιαίους πίδακες ενέργειας — δύο από τα μεγαλύτερα ανοιχτά ερωτήματα της σύγχρονης αστροφυσικής.
Παρά τη δυσοίωνη φήμη τους, οι μαύρες τρύπες θεωρούνται πλέον κλειδί για την κατανόηση του πρώιμου Σύμπαντος. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον σχηματισμό των πρώτων γαλαξιών και στη μετέπειτα εξέλιξή τους, λειτουργώντας ως ρυθμιστές και όχι απλώς ως καταστροφικές δυνάμεις.
Τι κάνει ιδανικές τις συνθήκες παρατήρησης
Το μέγεθος της μαύρης τρύπας του M87 είναι καθοριστικό. Με μάζα αντίστοιχη με περίπου 6 δισεκατομμύρια Ήλιους και έκταση συγκρίσιμη με το ηλιακό μας σύστημα, κινείται αρκετά αργά ώστε τα διαδοχικά στιγμιότυπα από διαφορετικά τηλεσκόπια —καθώς η Γη περιστρέφεται— να μπορούν να συντεθούν σε μια ενιαία «ταινία». Κάθε τρεις ημέρες αναμένεται να σχηματίζεται μια πλήρης εικόνα της περιοχής γύρω από τον ορίζοντα γεγονότων.
Η μέτρηση της περιστροφής έχει κρίσιμη σημασία, καθώς μπορεί να διαχωρίσει ανταγωνιστικές θεωρίες για το πώς οι μαύρες τρύπες αποκτούν το τεράστιο μέγεθός τους. Αν μεγαλώνουν κυρίως απορροφώντας ύλη, θα έπρεπε να περιστρέφονται εξαιρετικά γρήγορα. Αν όμως το μέγεθός τους προέρχεται από συγχωνεύσεις με άλλες μαύρες τρύπες, τότε κάθε τέτοιο γεγονός θα μπορούσε να επιβραδύνει την κίνησή τους.
Η μεγάλη υπομονή πριν… την πρεμιέρα
Οι παρατηρήσεις ενδέχεται να ρίξουν φως και στον σχηματισμό των κοσμικών εκτοξεύσεων, από τις πιο ισχυρές δομές που γνωρίζουμε στο Σύμπαν. Στην περίπτωση του M87, οι πίδακες αυτοί διαπερνούν ολόκληρο τον γαλαξία, επηρεάζοντας τη γέννηση άστρων και την εξέλιξη ακόμη και γειτονικών γαλαξιών.
Παρά το γεγονός ότι η «κινηματογράφηση» θα γίνει την άνοιξη, η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων θα απαιτήσει χρόνο. Ο τεράστιος όγκος δεδομένων αποθηκεύεται σε σκληρούς δίσκους που πρέπει να μεταφερθούν φυσικά —ακόμη και από την Ανταρκτική— σε κέντρα επεξεργασίας στις ΗΠΑ και τη Γερμανία. Έτσι, η πρώτη ματιά της ανθρωπότητας σε μια μαύρη τρύπα εν δράσει ίσως χρειαστεί μήνες υπομονής.
Διαβάστε ακόμη
Από τον Μακρόν στον Γκέιτς: Πώς μιλούν οι άνθρωποι του πλανήτη και ασκούν επιρροή
Φορολογικές δηλώσεις: Το σχέδιο της ΑΑΔΕ για 2 εκατομμύρια αυτόματες υποβολές το 2026
Κατασκευές: Νέες ισορροπίες και deals – Πώς κινούνται τώρα οι μεγάλοι όμιλοι
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα