Με απόφαση που αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη της ΕΕ, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε χθες, 26 Ιανουαρίου, τον κανονισμό για την απαγόρευση εισαγωγών φυσικού αερίου έως τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2027.
Η Ευρώπη κλείνει σταδιακά την πόρτα του ρωσικού φυσικού αερίου και εμφανίζει την απόφασή της ως στρατηγική επιτυχία, παρά τα εμφανή κενά στον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ενεργειακή εξάρτηση από τη Μόσχα μετατράπηκε από οικονομική επιλογή σε πολιτικό βάρος. Σήμερα, η απεξάρτηση αποκτά κεντρική ευρωπαϊκή πολιτική με σαφές χρονοδιάγραμμα. Όμως η πραγματική δοκιμασία δεν είναι η έξοδος από το ρωσικό αέριο. Είναι το «ναι» σε ότι θα το αντικαταστήσει και στο πώς θα διασφαλιστεί η ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου σε βάθος χρόνου.
Κι εδώ αρχίζει η ευρωπαϊκή αντίφαση. Ενώ η πόρτα της Ρωσίας κλείνει, ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, η μόνη σοβαρή εναλλακτική επιλογή που θα μπορούσε να συνδέσει τον Νότο με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, παραμένει σε κατάσταση αναμονής. Το ενδιαφέρον είναι περιορισμένο, η πολιτική ώθηση ανεπαρκής και η αγορά εμφανώς επιφυλακτική. Σαν να υπάρχει ευρεία συμφωνία για το τι πρέπει να φύγει, αλλά δισταγμός με τι πρέπει να αντικατασταθεί.
Δοκιμαστικό ενδιαφέρον και αδύναμη ζήτηση
Η εικόνα που αποτυπώνουν οι πρόσφατες δημοπρασίες δυναμικότητας του Κάθετου Διαδρόμου είναι ενδεικτική της απόστασης ανάμεσα στη γεωπολιτική αφήγηση και την πραγματικότητα της αγοράς. Παρά τη σημασία που αποδίδεται στον κάθετο διάδρομο ως εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας για την Ουκρανία και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, το εμπορικό ενδιαφέρον παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο.
Στη χθεσινή δημοπρασία προσφέρθηκαν σχεδόν 72 γιγαβατώρες δυναμικότητας, αλλά δεσμεύτηκαν μόλις 48 μεγαβατώρες, ποσότητα ουσιαστικά μηδαμινή. Η μοναδική συμμετοχή καταγράφηκε στη διαδρομή 1, σε καθαρά δοκιμαστικό πλαίσιο, με τη Metlen και έναν ξένο trader να εξετάζουν τη λειτουργικότητα της αλυσίδας μεταφοράς. Αντίθετα, καμία προσφορά δεν υποβλήθηκε στις διαδρομές 2 και 3, ενώ η ΔΕΠΑ Εμπορίας δεν συμμετείχε, καθώς η συμφωνία που έχει συνάψει με τη Naftogas τον Νοέμβριο για χειμερινές προμήθειες δεν ενεργοποιήθηκε, λόγω απουσίας πρόσθετης ζήτησης από την ουκρανική πλευρά.
Η περιορισμένη αυτή εικόνα αντανακλά σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς και την κατάσταση στην Ουκρανία. Η εκτεταμένη καταστροφή ενεργειακών υποδομών έχει μειώσει δραστικά τη λειτουργία των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, συγκρατώντας την κατανάλωση φυσικού αερίου. Παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες, η χώρα καλύπτει τις ανάγκες της με αποθέματα και υφιστάμενες συμβάσεις εισαγωγής από πιο ελκυστικούς προορισμούς χωρίς να αναζητά συμπληρωματικές, ακριβότερες ροές.
Φθηνότεροι οι ανταγωνιστές
Η βασική αιτία της χαμηλής εμπορικής απήχησης του Κάθετου Διαδρόμου είναι το κόστος. Οι διαδρομές της Κεντρικής Ευρώπης προς την Ουκρανία μέσω Πολωνίας, Ουγγαρίας και Σλοβακίας, παραμένουν σαφώς φθηνότερες. Η γεωγραφική εγγύτητα μειώνει τα τέλη μεταφοράς, ενώ το ενεργειακό μείγμα των αγορών αυτών, στο οποίο όπως περιγράφουν αρμόδιες πηγές της αγοράς, εξακολουθεί να συμμετέχει ρωσικό αέριο είτε άμεσα είτε μέσω εμπορικών αναμείξεων, διατηρεί τις τιμές σε χαμηλότερα επίπεδα.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Κάθετος Διάδρομος, που βασίζεται κυρίως σε LNG μέσω των ελληνικών υποδομών, δεν μπορεί να σταθεί ανταγωνιστικά χωρίς πρόσθετη στήριξη. Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση τον έχει εντάξει στις στρατηγικές της προτεραιότητες, μέχρι σήμερα η στήριξη περιορίζεται σε θεσμικές αναφορές. Δεν έχουν ενεργοποιηθεί εργαλεία που θα αντιστάθμιζαν το κόστος, ενώ η ταυτόχρονη διερεύνηση ρυθμιστικών ζητημάτων προσθέτει αβεβαιότητα για τους συμμετέχοντες στην αγορά.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η παρέμβαση του διευθύνοντος συμβούλου της Aktor, Αλέξανδρου Εξάρχου, από το Νταβός. Ο ίδιος έθεσε ανοιχτά το ζήτημα της επιδότησης του Κάθετου Διαδρόμου, επισημαίνοντας ότι, εάν η Ευρώπη επιθυμεί να καταστήσει το αμερικανικό LNG συγκρίσιμο με το ρωσικό φυσικό αέριο, οφείλει να χρηματοδοτήσει τις απαραίτητες υποδομές, αντί να αφήνει το βάρος αποκλειστικά στις αγορές.
Από μειονέκτημα σε αναγκαιότητα
Παρά τη σημερινή υστέρηση, η μακροπρόθεσμη προοπτική του Κάθετου Διαδρόμου αξιολογείται διαφορετικά. Μετά το 2027, όταν βάσει των ευρωπαϊκών αποφάσεων, θα εκλείψουν οι ροές φθηνού ρωσικού αερίου, το ανταγωνιστικό τοπίο αναμένεται να αλλάξει ουσιαστικά. Οι υφιστάμενες οδεύσεις προς την Ουκρανία δεν θα επαρκούν ούτε σε επίπεδο κόστους ούτε σε επίπεδο διαθέσιμης δυναμικότητας.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να μετατραπεί από ακριβή εναλλακτική σε κρίσιμο άξονα εφοδιασμού. Η συζήτηση για περαιτέρω μείωση των τελών διέλευσης, για στοχευμένες επιδοτήσεις και για τη συμμετοχή ευρωπαϊκών και αμερικανικών χρηματοδοτικών φορέων δείχνει ότι το θέμα έχει περάσει πλέον στο στάδιο των αποφάσεων. Το αν ο Κάθετος Διάδρομος θα καταφέρει τελικά να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στη γεωπολιτική και την αγορά, θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να στηρίξει έμπρακτα τις στρατηγικές της επιλογές.
Διαβάστε ακόμη
Εμπορικός πόλεμος: Ο Τραμπ αυξάνει στο 25% τους δασμούς στα προϊόντα της Νότιας Κορέας (γράφημα)
Ακίνητα χωρίς «καπέλο»: Oι δύο φόροι που μένουν εκτός παιχνιδιού
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα