Για κάποιες κοινότητες, το νερό δεν είναι απλώς φυσικός πόρος· είναι όρος ύπαρξης. Στις όχθες του Τίγρη, στο νότιο Ιράκ, η καθημερινότητα, η πίστη και η ταυτότητα ανθρώπων χιλιάδων ετών εξαρτώνται από τη συνεχή ροή ενός ποταμού που σήμερα κινδυνεύει να σβήσει.
Ο σεΐχης Νιντάμ Κρέιντι αλ-Σαμπάχι, πνευματικός ηγέτης των Μανδαίων, μιας από τις αρχαιότερες γνωστικιστικές θρησκείες στον κόσμο, χρησιμοποιεί αποκλειστικά νερό από ποτάμι με αδιάκοπη ροή – ακόμη και για να πιει. Εδώ και δεκαετίες πίνει νερό απευθείας από τον Τίγρη, χωρίς ποτέ να αρρωστήσει. Όμως η πεποίθησή του ότι «το ρέον νερό είναι καθαρό» δοκιμάζεται, καθώς η ροή του ποταμού εξασθενεί επικίνδυνα.
Όπως επισημαίνει ο Guardian, ο Τίγρης είναι πλέον βαριά μολυσμένος και απειλείται με δραματική συρρίκνωση. Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές για τις αρχαίες κοινωνίες που ζουν στις όχθες του.
Το νερό ως θεμέλιο της πίστης
Για τους Μανδαίους, το νερό είναι ιερό στοιχείο, εξίσου απαραίτητο με τον αέρα. Κάθε καθοριστική στιγμή της ζωής – από τη γέννηση και τον γάμο έως τον θάνατο – συνοδεύεται από τελετουργικό εξαγνισμό στο ποτάμι. Οι γαμήλιες τελετές ξεκινούν μέσα στο νερό, ενώ οι ετοιμοθάνατοι μεταφέρονται στον Τίγρη για τον τελευταίο καθαρμό.
«Το νερό προϋπήρχε του ανθρώπου και συμμετείχε στη δημιουργία του», εξηγεί ο σεΐχης Νιντάμ, περιγράφοντας τη βαθιά κοσμοθεωρία της θρησκείας του. Οι Μανδαίοι κατοικούν στο νότιο Ιράκ εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια, με επίκεντρο την επαρχία Μαϊσάν και την πόλη Αμάρα, που έχει χτιστεί γύρω από τον ποταμό.
Οι ποταμοί που γέννησαν τον πολιτισμό
Ο Τίγρης και ο Ευφράτης αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της Μεσοποταμίας και της λεγόμενης «εύφορης ημισελήνου». Από τις πηγές τους στη νοτιοανατολική Τουρκία έως την εκβολή τους στον Περσικό Κόλπο, στήριξαν την ανάπτυξη της γεωργίας, της γραφής και των πρώτων πόλεων.
Σήμερα, περίπου 18 εκατομμύρια Ιρακινοί εξαρτώνται από τα νερά του Τίγρη για άρδευση, ύδρευση, ενέργεια και βιομηχανική χρήση. Όπως επισημαίνει ο Σαλμάν Χαϊράλα, ιδρυτής της περιβαλλοντικής οργάνωσης Humat Dijlah, οι δύο ποταμοί δεν είναι απλώς υποδομές: είναι η ίδια η βάση της ιρακινής ταυτότητας και ιστορίας.
Ρύπανση, φράγματα και κλιματική κρίση
Η παρακμή του Τίγρη δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο. Οι υποδομές ύδρευσης του Ιράκ υπέστησαν σοβαρές ζημιές το 1991, όταν βομβαρδίστηκαν κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου. Από τότε, λύματα και απόβλητα καταλήγουν ανεπεξέργαστα στον ποταμό. Σήμερα, μόλις το 30% των αστικών νοικοκυριών και λιγότερο από 2% των αγροτικών διαθέτουν σύνδεση με εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων.
Στον Τίγρη καταλήγουν επίσης γεωργικά χημικά, βιομηχανικά και ιατρικά απόβλητα, ακόμη και υπολείμματα της πετρελαϊκής δραστηριότητας. Μελέτες δείχνουν ότι σε πολλά σημεία της Βαγδάτης η ποιότητα του νερού χαρακτηρίζεται «κακή» ή «πολύ κακή», ενώ το 2018 δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι στη Βασόρα αρρώστησαν από μολυσμένο νερό.
Παράλληλα, ο ποταμός χάνει συνεχώς όγκο. Φράγματα στην Τουρκία έχουν μειώσει τη ροή προς τη Βαγδάτη κατά περίπου 33%, ενώ το Ιράν εκτρέπει νερά από παραποτάμους. Στο εσωτερικό του Ιράκ, η υπερκατανάλωση – κυρίως στη γεωργία – επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση. Η κλιματική κρίση ολοκληρώνει το σκηνικό: λιγότερες βροχοπτώσεις, ακραία ξηρασία και αυξανόμενη ζήτηση για γλυκό νερό.
Η ιρακινή κυβέρνηση προσπαθεί να διαπραγματευτεί με την Τουρκία την απελευθέρωση περισσότερων υδάτων, ενώ πρόσφατα υπεγράφη συμφωνία συνεργασίας για τη μείωση της ρύπανσης και τον εκσυγχρονισμό της άρδευσης. Ωστόσο, η συμφωνία – που χρηματοδοτείται από πετρελαϊκά έσοδα και υλοποιείται από τουρκικές εταιρείες – έχει δεχθεί έντονη κριτική για έλλειψη διαφάνειας και δεσμευτικότητας.
Πολλοί ειδικοί τη χαρακτηρίζουν περισσότερο πολιτική κίνηση παρά ουσιαστική λύση, ειδικά καθώς υπογράφηκε λίγο πριν από τις εκλογές στο Ιράκ.
Ο σεΐχης Νιντάμ φοβάται ότι, αν ο Τίγρης συνεχίσει να πεθαίνει, οι Μανδαίοι δεν θα μπορέσουν να επιβιώσουν στην πατρίδα τους. Ήδη, η πλειονότητα έχει μεταναστεύσει ή έχει μετακινηθεί προς το Κουρδιστάν. Από έναν παγκόσμιο πληθυσμό 60.000–100.000, λιγότεροι από 10.000 παραμένουν στο Ιράκ.
Για μια θρησκεία που γεννήθηκε μέσα στο νερό, η απώλεια του ποταμού ίσως σημαίνει και το τέλος της.
Διαβάστε ακόμη
Top 100: Αυτές είναι οι κορυφαίες γυναίκες με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο για το 2025
Η Shein στο Παρίσι – Γιατί Aρχές και επιχειρήσεις εκφράζουν έντονες αντιδράσεις (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα