Στην πιο πολυσύχναστη θαλάσσια πύλη της Ευρώπης, εκεί όπου συναντιούνται ο Ατλαντικός με τη Μεσόγειο, ένα κοπάδι όρκες έχει καταφέρει να αιφνιδιάσει ναυτικούς, επιστήμονες και αρχές — όχι μόνο για τις επιθέσεις του σε σκάφη, αλλά και για κάτι πολύ πιο απρόσμενο: τον τρόπο που «μιλά».
Το κοπάδι, γνωστό με το παρατσούκλι «Gladiator», δρα στο Στενό του Γιβραλτάρ από το 2020 και έχει συνδεθεί με δεκάδες περιστατικά καταστροφής πηδαλίων και ακινητοποίησης ιστιοπλοϊκών. Επικεφαλής του βρίσκεται μια θηλυκή όρκα, η διαβόητη «White Gladis», που έχει εξελιχθεί σε σχεδόν μυθική φιγούρα για τη ναυτική κοινότητα της περιοχής.
Μέχρι πρόσφατα, οι επιθέσεις αυτές έμοιαζαν ανεξήγητες. Πλέον, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ένα κρίσιμο κομμάτι του παζλ ίσως κρύβεται στον τρόπο επικοινωνίας των ζώων. Οι όρκες είναι από τα πιο κοινωνικά και ευφυή θαλάσσια θηλαστικά, με πλούσιο φωνητικό ρεπερτόριο. Αν και συχνά αποκαλούνται «φάλαινες δολοφόνοι», στην πραγματικότητα ανήκουν στην οικογένεια των δελφινιών και χρησιμοποιούν ήχους για να συντονίζουν κυνήγι, παιχνίδι και κοινωνικές σχέσεις.
Αυτό που διαφοροποιεί το κοπάδι Gladiator είναι ότι οι φωνητικές του εκφράσεις δεν μοιάζουν με καμία άλλη γνωστή «διάλεκτο» ορκών. Δεν πρόκειται απλώς για τοπική παραλλαγή, αλλά για ένα σύστημα ήχων που οι ερευνητές περιγράφουν ως μια σχεδόν «ιδιωτική γλώσσα», άγνωστη μέχρι σήμερα.
Η σιωπή που μπέρδεψε τους επιστήμονες
Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια ήταν η σχεδόν απόλυτη σιωπή κατά τη διάρκεια των επιθέσεων. Τα περισσότερα κοπάδια όρκες είναι ιδιαίτερα φωνακλάδικα, ειδικά όταν κυνηγούν ή παίζουν. Αντίθετα, η White Gladis και η ομάδα της δρούσαν χωρίς εμφανή ακουστικά σήματα, κάτι που αρχικά ερμηνεύτηκε ως ιδιορρυθμία.
Η εξήγηση αποδείχθηκε πιο σύνθετη. Οι όρκες της περιοχής είναι εξειδικευμένοι κυνηγοί τόνου, ενός γρήγορου και εξαιρετικά ευαίσθητου ψαριού. Για να μην προδίδουν την παρουσία τους, έχουν μάθει να επικοινωνούν με ελάχιστους, χαμηλής έντασης ήχους — μια «σιωπηλή» στρατηγική που μεταφέρθηκε και σε άλλες δραστηριότητές τους.
Με τη βοήθεια προηγμένου υποβρύχιου ακουστικού εξοπλισμού, ερευνητές κατάφεραν να καταγράψουν αυτή την αθέατη επικοινωνία. Μέσα σε λίγες ώρες εντόπισαν τέσσερις τύπους ήχων που δεν αντιστοιχούσαν σε καμία γνωστή φωνητική μορφή όρκας.
Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Ρενό ντε Στεφάνις, που μελετά τον συγκεκριμένο πληθυσμό εδώ και τρεις δεκαετίες, περιγράφει την ανακάλυψη ως πολιτισμικό σοκ. Οι ήχοι δεν διαφέρουν μόνο στο άκουσμα, αλλά και στη δομή τους, τόσο πολύ ώστε να θυμίζουν —όπως λέει— τη διαφορά ανάμεσα σε εντελώς διαφορετικές ανθρώπινες γλωσσικές οικογένειες.
Μια γλώσσα που μαθαίνεται
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η μορφή επικοινωνίας δεν είναι έμφυτη. Τα μικρά μαθαίνουν το «λεξιλόγιο» και τη «γραμματική» του κοπαδιού μεγαλώνοντας δίπλα στο κυρίαρχο θηλυκό και στα υπόλοιπα μέλη. Μέσω αυτής της γλώσσας μεταφέρονται κρίσιμες γνώσεις: πώς κυνηγούν, πώς κινούνται, πώς συνεργάζονται.
Οι ήχοι αυτοί έχουν καταγραφεί σε έναν πληθυσμό από περίπου 40 όρκες που κινούνται από το Στενό του Γιβραλτάρ έως τις ατλαντικές ακτές της Ιβηρικής και περιστασιακά μέχρι τη Μάγχη. Περίπου 15 από αυτές ανήκουν στο κοπάδι Gladiator, το οποίο έχει συνδεθεί με σχεδόν 700 στενές αλληλεπιδράσεις με σκάφη και τη βύθιση αρκετών εξ αυτών.
Παιχνίδι, όχι επίθεση
Παρά τη φήμη τους, οι ερευνητές επιμένουν ότι οι όρκες αυτές δεν στοχεύουν ανθρώπους ούτε αντιλαμβάνονται τα σκάφη ως λεία. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι πρόκειται για παιχνιδιάρικη συμπεριφορά. Αφού αποσπούν ένα πηδάλιο, συχνά παίζουν μαζί του για λίγα λεπτά πριν απομακρυνθούν, σαν να έχασαν απλώς το ενδιαφέρον τους.
Οι όρκες είναι γνωστό ότι υιοθετούν κατά καιρούς «μόδες» — παράξενες συμπεριφορές χωρίς πρακτικό όφελος, που εξαπλώνονται μέσα στα κοπάδια και μετά εξαφανίζονται. Οι επιθέσεις στα σκάφη μπορεί να ανήκουν σε αυτή την κατηγορία: μια παροδική τάση που εμφανίστηκε ξαφνικά και ίσως χαθεί με τον ίδιο τρόπο.
Για την επιστήμη, όμως, η σημασία είναι βαθύτερη. Η ανακάλυψη μιας εντελώς νέας μορφής επικοινωνίας υπενθυμίζει πόσα λίγα γνωρίζουμε ακόμη για την πολιτισμική πολυπλοκότητα αυτών των ζώων — και πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία ανάμεσα στον άνθρωπο και έναν κόσμο που εξακολουθεί να μας μιλά σε γλώσσες άγνωστες.
Διαβάστε ακόμη
Ερμιόνη Γεωργουλάκη (P&G Hellas): Το στοίχημα της P&G στην Ελλάδα
Rolex: Πώς λειτουργεί ένας κολοσσός χωρίς μετόχους και ανακοινώσεις, αλλά με τζίρο 11 δισ. ευρώ
«Δεύτερη ζωή» για ένα ιστορικό κτίριο στο Ελληνικό (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα