Τα ελάχιστου μεγέθους θραύσματα πλαστικού έχουν γίνει σχεδόν καθολικά, εντοπιζόμενα ακόμη και σε ακραία απομονωμένα περιβάλλοντα, όπως τα βαθύτερα σημεία των ωκεανών. Οι επιστήμονες τα έχουν καταγράψει επίσης σε όλο το ανθρώπινο σώμα, καθώς και σε πολυάριθμους οργανισμούς της ξηράς και της θάλασσας. Πρόσφατα, μικροπλαστικά ανιχνεύθηκαν και στο έδαφος της Ανταρκτικής, με ερευνητές να ανακοινώνουν ότι τα εντόπισαν στον οργανισμό του μοναδικού, ενδημικού εντόμου της παγωμένης ηπείρου.
Διεθνής ομάδα επιστημόνων διαπίστωσε ότι ένα είδος άγριας σκνίπας που ζει στην Ανταρκτική –το μόνο έντομο που απαντάται εκεί– καταναλώνει μικροπλαστικά. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science of the Total Environment, σηματοδοτούν την πρώτη άμεση μελέτη των επιπτώσεων των μικροπλαστικών σε αυτό το αυτόχθονο έντομο και επιβεβαιώνουν την παρουσία πλαστικών σωματιδίων στο εσωτερικό του.
Επικεφαλής της έρευνας είναι ο Τζακ Ντέβλιν, ο οποίος ξεκίνησε το έργο το 2020, στη διάρκεια των διδακτορικών του σπουδών, πριν μετακινηθεί αργότερα στη Σκωτία για να εργαστεί ως θαλάσσιος ορνιθολόγος. Όπως ανέφερε, η ιδέα γεννήθηκε αφού παρακολούθησε ένα ντοκιμαντέρ για τη ρύπανση από πλαστικά.
«Το να βλέπω εκείνη την ταινία ήταν αποκαλυπτικό. Άρχισα να μελετώ τις επιπτώσεις των πλαστικών στα έντομα και αναρωτήθηκα: αν το πλαστικό βρίσκεται παντού αλλού, τι συμβαίνει σε σπάνιες περιοχές όπως η Ανταρκτική;» δήλωσε ο Ντέβλιν.
Ένα ανθεκτικό μικρό έντομο σε έναν κόσμο που αλλάζει
Το Belgica antarctica, το είδος που βρίσκεται στο επίκεντρο της μελέτης, είναι μια πολύ μικρή σκνίπα που δεν τσιμπά και έχει μέγεθος περίπου όσο ένας κόκκος ρυζιού. Αποτελεί το νοτιότερο έντομο του πλανήτη και το μοναδικό είδος εντόμου που ζει αποκλειστικά στην Ανταρκτική. Οι προνύμφες του απαντώνται σε υγρές περιοχές με βρύα και άλγη κατά μήκος της Ανταρκτικής Χερσονήσου, όπου μπορούν να φτάσουν πυκνότητες έως και 40.000 άτομα ανά τετραγωνικό μέτρο. Τρεφόμενες με αποσυντιθέμενη φυτική ύλη, οι σκνίπες αυτές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών στο έδαφος.
«Τις χαρακτηρίζουμε πολυ-ακραιόφιλες: αντέχουν στο έντονο ψύχος, στην αφυδάτωση, στην υψηλή αλατότητα, στις μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας και στην υπεριώδη ακτινοβολία. Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν αυτή η ανθεκτικότητα τις προστατεύει από έναν νέο παράγοντα πίεσης, όπως τα μικροπλαστικά, ή αν τις καθιστά ευάλωτες σε κάτι πρωτόγνωρο», εξηγεί ο Ντέβλιν.
Η Ανταρκτική συχνά περιγράφεται ως ανέγγιχτη άγρια περιοχή. Ωστόσο, προηγούμενες μελέτες έχουν ήδη εντοπίσει πλαστικά σωματίδια στο χιόνι και στα γειτονικά θαλάσσια ύδατα. Παρότι οι συγκεντρώσεις παραμένουν χαμηλότερες από ό,τι στις περισσότερες περιοχές του κόσμου, τα πλαστικά φτάνουν στην ήπειρο μέσω ωκεάνιων ρευμάτων, μεταφοράς από την ατμόσφαιρα σε μεγάλες αποστάσεις και ανθρώπινης δραστηριότητας που συνδέεται με ερευνητικούς σταθμούς και τη ναυσιπλοΐα.
Δοκιμές με μικροπλαστικά
Ο Ντέβλιν ανέφερε ότι οι ερευνητές υπέβαλαν τις προνύμφες σε σειρά πειραμάτων και αιφνιδιάστηκαν από τα αποτελέσματα. «Ακόμη και στις υψηλότερες συγκεντρώσεις πλαστικών, η επιβίωση δεν μειώθηκε, ενώ ο βασικός μεταβολισμός παρέμεινε αμετάβλητος. Στην επιφάνεια, έδειχναν να ανταπεξέρχονται», είπε.
Όταν όμως η ομάδα προχώρησε σε λεπτομερέστερη ανάλυση, εντόπισε ένα μικρό ενεργειακό κόστος. Οι προνύμφες που εκτέθηκαν σε υψηλότερα επίπεδα μικροπλαστικών εμφάνισαν μειωμένα αποθέματα λίπους, παρότι τα επίπεδα υδατανθράκων και πρωτεϊνών παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό σταθερά.
Σύμφωνα με τον Ντέβλιν, τα έντομα ενδέχεται να προσλαμβάνουν λιγότερο πλαστικό επειδή τρέφονται αργά σε ψυχρά περιβάλλοντα και επειδή το φυσικό τους έδαφος είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο. Τόνισε επίσης ότι το πείραμα διήρκεσε μόλις 10 ημέρες, λόγω των σοβαρών υλικοτεχνικών δυσκολιών της έρευνας στην Ανταρκτική. Για να αποσαφηνιστούν οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της έκθεσης σε μικροπλαστικά, απαιτούνται μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας.
Αναζητώντας πλαστικό στο φυσικό περιβάλλον
Η δεύτερη φάση της έρευνας επικεντρώθηκε σε ένα βασικό ερώτημα: καταναλώνουν ήδη μικροπλαστικά οι άγριες προνύμφες Belgica στην Ανταρκτική; Κατά τη διάρκεια αποστολής το 2023 στη δυτική Ανταρκτική Χερσόνησο, η ομάδα συνέλεξε προνύμφες από 20 τοποθεσίες σε 13 νησιά και τις διατήρησε ώστε να αποτραπεί περαιτέρω σίτιση.
Για την ανίχνευση πλαστικών στο εσωτερικό τους, ο Ντέβλιν συνεργάστηκε με την Ιταλίδα ειδικό στα μικροπλαστικά Ελίσα Μπέργκαμι από το Πανεπιστήμιο της Μόντενα-Ρέτζιο Εμίλια και τον ειδικό απεικόνισης Τζιοβάνι Μπιράντα από το Elettra Sincrotrone Trieste. Οι ερευνητές διέλυσαν προνύμφες μήκους πέντε χιλιοστών και ανέλυσαν το περιεχόμενο του πεπτικού τους συστήματος με συστήματα απεικόνισης ικανά να αναγνωρίζουν χημικά «αποτυπώματα» σωματιδίων μεγέθους μόλις τεσσάρων μικρομέτρων. Από την εξέταση 40 προνυμφών, εντοπίστηκαν μόνο δύο θραύσματα μικροπλαστικών.
Η εύρεση δύο κομματιών μπορεί να μοιάζει αμελητέα, όμως ο Ντέβλιν τη θεωρεί προειδοποιητικό σημάδι. «Η Ανταρκτική έχει ακόμη πολύ χαμηλότερα επίπεδα πλαστικών από το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη, και αυτό είναι θετικό. Η μελέτη μας δείχνει ότι προς το παρόν τα μικροπλαστικά δεν κατακλύζουν αυτές τις εδαφικές κοινότητες. Ωστόσο, πλέον γνωρίζουμε ότι εισέρχονται στο σύστημα και, σε υψηλότερα επίπεδα, αρχίζουν να μεταβάλλουν την ενεργειακή ισορροπία του εντόμου», σημείωσε.
Επειδή η σκνίπα δεν διαθέτει γνωστούς χερσαίους θηρευτές, οποιοδήποτε πλαστικό καταναλώνει είναι απίθανο να μεταφερθεί ψηλά στην τροφική αλυσίδα. Η ανησυχία, σύμφωνα με τον Ντέβλιν, αφορά το τι μπορεί να συμβεί αν οι μακρόβιες προνύμφες συνεχίσουν να προσλαμβάνουν μικροπλαστικά καθ’ όλη τη διετή ανάπτυξή τους, ιδίως καθώς η υπερθέρμανση και η ξήρανση προσθέτουν επιπλέον πιέσεις.
Ένα παγκόσμιο πρόβλημα στα άκρα της Γης
Για τον Ντέβλιν, τα ευρήματα καταδεικνύουν πόσο μακριά έχει φτάσει η ανθρώπινη ρύπανση. «Όλα ξεκίνησαν από ένα ντοκιμαντέρ και την απορία αν η Ανταρκτική θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Και τελικά, δουλεύοντας με αυτό το απίστευτο μικρό έντομο, σε έναν τόπο χωρίς δέντρα και σχεδόν χωρίς φυτά, βρίσκεις πλαστικό στο έντερό του. Αυτό αποτυπώνει πόσο εκτεταμένο είναι το πρόβλημα», είπε.
Μελλοντικές έρευνες θα παρακολουθήσουν τις μεταβολές των επιπέδων μικροπλαστικών στα εδάφη της Ανταρκτικής και θα πραγματοποιήσουν μακροχρόνια πειράματα πολλαπλών πιέσεων στο Belgica antarctica και σε άλλους εδαφικούς οργανισμούς. «Η Ανταρκτική προσφέρει ένα απλούστερο οικοσύστημα για να τεθούν στοχευμένα ερωτήματα. Αν δράσουμε έγκαιρα, ίσως αντλήσουμε διδάγματα που ισχύουν πολύ πέρα από τις πολικές περιοχές», κατέληξε.
Διαβάστε ακόμη
Χρυσός: Αυτοί είναι οι 5 λόγοι που θα διατηρήσουν το ράλι (γράφημα)
Tesla: Καινοτομία, τιμές και πολιτική φθείρουν την αξία του brand – «Βουτιά» 36% το 2025
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα