Ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης εφοδιασμού επιστρέφει στο προσκήνιο για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, καθώς η ήπειρος εισέρχεται στη χειμερινή περίοδο με περιορισμένα αποθέματα και αυξημένη εξάρτηση από τις διεθνείς εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από τις συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, οι οποίες έχουν προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές μεταφορές, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητα φορτίων και ενισχύοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των μεγαλύτερων καταναλωτικών αγορών.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), οι πιέσεις στην παγκόσμια προσφορά ενδέχεται να διατηρηθούν έως και το 2027, καθώς η Ευρώπη θα χρειαστεί όχι μόνο να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες θέρμανσης του χειμώνα, αλλά και να αναπληρώσει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου τους επόμενους μήνες.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις αποθήκευσης βρίσκονται ήδη σε χαμηλά επίπεδα δεκαετίας για την εποχή, περιορίζοντας τα περιθώρια αντίδρασης σε περίπτωση παρατεταμένου ψύχους ή νέων διαταραχών στον εφοδιασμό.
IEA: Κάτω από το 10% μπορεί να υποχωρήσουν τα αποθέματα
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση Global Gas Security Review 2026 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.
Στο δυσμενές σενάριο, η πληρότητα των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου ενδέχεται να πέσει κάτω από το 10% της συνολικής ωφέλιμης χωρητικότητάς τους έως τα τέλη Μαρτίου 2027.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη βασίζεται σε δύο βασικές παραδοχές: ότι ο χειμώνας θα είναι ψυχρότερος από τον μέσο όρο και ότι οι διαταραχές στις μεταφορές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ θα συνεχιστούν.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να αυξήσει τις εισαγωγές της σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια προσφορά παραμένει περιορισμένη.
Η αυξημένη κατανάλωση για θέρμανση, σε συνδυασμό με τα χαμηλά διαθέσιμα αποθέματα, θα μπορούσε να επιταχύνει την απορρόφηση των αποθηκευμένων ποσοτήτων, ενισχύοντας την ανάγκη για πρόσθετες προμήθειες.
Το αποτέλεσμα θα ήταν μεγαλύτερη εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές LNG, όπου οι διαθέσιμες ποσότητες δεν επαρκούν απαραίτητα για να καλύψουν ταυτόχρονα μια σημαντική αύξηση της ζήτησης από πολλές περιοχές του κόσμου.
Η μάχη Ευρώπης και Ασίας για τα φορτία LNG
Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την επόμενη περίοδο είναι η ενίσχυση του ανταγωνισμού για τα διαθέσιμα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η Ευρώπη αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπη με αγοραστές από την Ασία και τη Νότια Αμερική, οι οποίοι επίσης εξαρτώνται από τις εισαγωγές για την κάλυψη σημαντικού μέρους των ενεργειακών τους αναγκών.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο επειδή πολλές χώρες των συγκεκριμένων περιοχών διαθέτουν περιορισμένες εγκαταστάσεις αποθήκευσης και, επομένως, μεγαλύτερη ανάγκη εξασφάλισης άμεσων παραδόσεων.
Σε περιόδους υψηλής ζήτησης, τα φορτία LNG που δεν δεσμεύονται από μακροχρόνια συμβόλαια μπορούν να κατευθυνθούν προς τις αγορές που προσφέρουν τις υψηλότερες τιμές.
Αυτό σημαίνει ότι μια απότομη αύξηση των αναγκών στην Ασία ή στη Νότια Αμερική θα μπορούσε να προκαλέσει πρόσθετες ανατιμήσεις και στην Ευρώπη, ακόμη και αν οι ευρωπαϊκές καιρικές συνθήκες δεν αποδειχθούν ιδιαίτερα δυσμενείς.
Παράλληλα, ο IEA προειδοποιεί ότι η εξάντληση σημαντικού μέρους των ευρωπαϊκών αποθεμάτων κατά τη διάρκεια του χειμώνα θα δημιουργήσει νέα πίεση στην αγορά το καλοκαίρι του 2027.
Οι ευρωπαϊκές χώρες θα χρειαστεί τότε να προμηθευτούν μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου προκειμένου να γεμίσουν ξανά τις αποθήκες τους ενόψει της επόμενης χειμερινής περιόδου.
Επομένως, η ενεργειακή στενότητα δεν περιορίζεται στους χειμερινούς μήνες, αλλά ενδέχεται να παραταθεί και κατά την περίοδο αναπλήρωσης των αποθεμάτων.
Στενά του Ορμούζ: Το πλήγμα των 60 δισ. κυβικών μέτρων
Καθοριστικός παράγοντας πίσω από τις αναταράξεις στην αγορά είναι η δραστική διαταραχή των ενεργειακών μεταφορών από τον Περσικό Κόλπο.
Ο πόλεμος των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν έχει περιορίσει σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.
Σύμφωνα με τον IEA, οι διαταραχές έχουν στερήσει από τη διεθνή αγορά περισσότερα από 60 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, τα οποία συνδέονται με τις προμήθειες LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η απώλεια αυτών των ποσοτήτων έχει διαμορφώσει ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον, καθώς η παγκόσμια αγορά καλείται να καλύψει σημαντικό μέρος του κενού μέσω εναλλακτικών προμηθευτών.
Οι συνέπειες αποτυπώνονται ήδη στις τιμές.
Το φυσικό αέριο στην Ευρώπη και στην Ασία έχει φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από την ενεργειακή κρίση της περιόδου 2022-2023, επαναφέροντας τις ανησυχίες για τις επιπτώσεις στο κόστος θέρμανσης, στην ηλεκτροπαραγωγή και στη βιομηχανική δραστηριότητα.
Η Βόρεια Αμερική περιορίζει τις επιπτώσεις
Παρά το σοβαρό πλήγμα στον εφοδιασμό, η αγορά έχει καταφέρει να αποφύγει ακόμη μεγαλύτερες διαταραχές χάρη στην ενίσχυση των εναλλακτικών πηγών προσφοράς.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η αύξηση των εξαγωγών LNG από τη Βόρεια Αμερική, η οποία συμβάλλει στην κάλυψη μέρους των ποσοτήτων που έχουν χαθεί από τον Περσικό Κόλπο.
Παράλληλα, η μεγαλύτερη ευελιξία των εμπορικών συμφωνιών και η δυνατότητα ανακατεύθυνσης φορτίων προς διαφορετικούς προορισμούς επιτρέπουν στους αγοραστές να προσαρμόζουν ταχύτερα τις προμήθειές τους.
Ωστόσο, αυτές οι δυνατότητες δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν πλήρως τη μείωση της διαθέσιμης προσφοράς.
Ο IEA προβλέπει ότι η παγκόσμια προσφορά LNG θα μειωθεί κατά 3% το 2026, ποσοστό που αντιστοιχεί σε σχεδόν 20 δισ. κυβικά μέτρα σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Πρόκειται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Οργανισμού, για τη μεγαλύτερη ετήσια υποχώρηση της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τα περιθώρια αποκλιμάκωσης των τιμών, ιδιαίτερα εφόσον η ζήτηση αυξηθεί λόγω χαμηλών θερμοκρασιών.
Πτώση 1,5% στην παγκόσμια ζήτηση φυσικού αερίου
Την ίδια στιγμή, οι υψηλές τιμές και οι διαταραχές στην ενεργειακή αγορά επηρεάζουν και την κατανάλωση.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση φυσικού αερίου θα υποχωρήσει κατά περίπου 1,5% το 2026, δηλαδή σχεδόν 65 δισ. κυβικά μέτρα.
Η μείωση αυτή αποδίδεται κυρίως σε τρεις εξελίξεις.
Στη Μέση Ανατολή, οι επιπτώσεις του πολέμου έχουν περιορίσει την οικονομική και ενεργειακή δραστηριότητα, επηρεάζοντας την κατανάλωση φυσικού αερίου.
Στην Ευρώπη, η βιομηχανική ζήτηση υποχωρεί, καθώς οι υψηλές ενεργειακές τιμές εξακολουθούν να επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής.
Αντίστοιχα, σε αρκετές χώρες της Ασίας, οι αυξημένες τιμές του φυσικού αερίου ενθαρρύνουν τη χρήση άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Η υποχώρηση της κατανάλωσης συμβάλλει στον περιορισμό της πίεσης στην αγορά, αλλά αντανακλά παράλληλα τις οικονομικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης για τις επιχειρήσεις και τις καταναλωτικές αγορές.
Το δύσκολο στοίχημα του 2027 για την Ευρώπη
Η προειδοποίηση του IEA αναδεικνύει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο η επάρκεια φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του φετινού χειμώνα.
Εξίσου σημαντική πρόκληση θα αποτελέσει η αναπλήρωση των αποθεμάτων την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2027, σε μια αγορά όπου οι διαθέσιμες ποσότητες LNG ενδέχεται να παραμείνουν περιορισμένες.
Εφόσον οι ευρωπαϊκές αποθήκες φτάσουν στο τέλος του χειμώνα με ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα πλήρωσης, η ανάγκη επανατροφοδότησής τους θα ενισχύσει τη ζήτηση για εισαγωγές, διατηρώντας τον ανταγωνισμό με άλλες περιοχές του κόσμου.
Η διάρκεια των διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ, οι καιρικές συνθήκες και η δυνατότητα αύξησης της παραγωγής από εναλλακτικούς προμηθευτές θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία των τιμών.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας επισημαίνει ότι η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού παραμένει κρίσιμη, παρά τη μεγαλύτερη ευελιξία που έχουν αποκτήσει οι διεθνείς αγορές φυσικού αερίου.
Για την Ευρώπη, το βασικό ζητούμενο είναι να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες για τις ανάγκες θέρμανσης και βιομηχανίας, χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα νέο κύμα έντονων ανατιμήσεων.