Η εισαγωγή της οδηγίας CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) και η εφαρμογή των Ευρωπαϊκών Προτύπων Υποβολής Εκθέσεων Βιωσιμότητας (ESRS) άλλαξαν ριζικά το τοπίο των Εκθέσεων Βιωσιμότητας στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.
Ως αποτέλεσμα, η προετοιμασία των Εκθέσεων Βιωσιμότητας αποτελεί πλέον μία άσκηση υψηλής πολυπλοκότητας και κανονιστικής συμμόρφωσης; έναν αγώνα δρόμου συλλογής δεδομένων, αρχείων, και προθεσμιών, όπου η έμφαση συχνά δίνεται στη συμμόρφωση και όχι στην ουσιαστική κατανόηση και αντιμετώπιση των επιπτώσεων, των κινδύνων και των ευκαιριών που συνδέονται με τη βιωσιμότητα.
Παρά τις πρόσφατες απλοποιήσεις που εισήγαγε το «πακέτο Omnibus» (το νομοθετικό πακέτο ευθυγράμμισης των υφιστάμενων οδηγιών με τα νέα πρότυπα βιωσιμότητας και διαφάνειας), το μήνυμα παραμένει σαφές. Η προετοιμασία της έκθεσης βιωσιμότητας δεν αποτελεί μόνο μια τυπική κανονιστική υποχρέωση, αλλά και ένα βασικό εργαλείο πληροφόρησης των ενδιαφερόμενων μερών, διαχείρισης κινδύνων και στρατηγικής λήψης αποφάσεων.
Ωστόσο, στην ελληνική πραγματικότητα που χαρακτηρίζεται από έντονη παρουσία μικρομεσαίων επιχειρήσεων, κατακερματισμένες αλυσίδες αξίας και περιορισμένους ανθρώπινους και τεχνολογικούς πόρους, το παραδοσιακό μοντέλο sustainability reporting φαίνεται να έχει φτάσει στα όριά του. Παρόλο που ο όγκος των διαθέσιμων δεδομένων έχει αυξηθεί σημαντικά, η ικανότητα αξιοποίησής τους παραμένει περιορισμένη. Όχι επειδή εμπλουτίστηκε το πλαίσιο αναφοράς ή αυξήθηκαν περαιτέρω οι κανονιστικές απαιτήσεις, αλλά επειδή ο όγκος και η πολυπλοκότητα των δεδομένων αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα των επιχειρήσεων να τα αξιοποιούν ουσιαστικά και με συνέπεια.
Σε αυτό το σημείο, η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών ανάλυσης και διαχείρισης δεδομένων, ενισχυμένων με Τεχνητή Νοημοσύνη, μπορεί να αναδειχθεί ως game changer. Ένας καταλύτης που μπορεί να μετασχηματίσει τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις συλλέγουν, ενοποιούν, αξιολογούν και αξιοποιούν τα δεδομένα ESG – μετατρέποντας το sustainability reporting από υποχρέωση σε ουσιαστικό στρατηγικό εργαλείο. Μέσα από τη συνδυαστική αξιοποίηση δεδομένων από διαφορετικές λειτουργίες και τη συστηματική ανίχνευση ασυνεπειών ή αποκλίσεων, η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να συμβάλλει στη δημιουργία πιο συνεκτικών και αξιόπιστων πληροφοριών. Όχι με έναν τρόπο υποκατάστασης των εσωτερικών δικλίδων ασφαλείας, αλλά λειτουργώντας συμπληρωματικά, ενισχύοντας τη διαφάνεια και μειώνοντας τον κίνδυνο λαθών ή παρανοήσεων.
Επιπλέον, οι ασκήσεις «ανάλυσης κλιματικών κινδύνων» επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να εξετάζουν πώς διαφορετικές παραδοχές – όπως αυστηρότερα ρυθμιστικά πλαίσια, αυξήσεις στο κόστος ενέργειας, μεταβολές στη ζήτηση ή συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα – μπορούν να επηρεάσουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο. Περισσότερο από μια κανονιστική απαίτηση, αποτελούν ένα εργαλείο που διευκολύνει τον ουσιαστικό διάλογο σε επίπεδο ανώτερης διοίκησης σχετικά με τους κλιματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει ένας οργανισμός και τις στρατηγικές επιλογές του.
Ειδικότερα σε κλάδους όπως ο τουρισμός, οι μεταφορές, η ενέργεια και η ναυτιλία που είναι άμεσα εκτεθειμένοι σε κλιματικούς και μεταβατικούς κινδύνους, η ορθή ανάλυση αυτών με τη χρήση σύγχρονων εργαλείων και συστημάτων με δυνατότητες Τεχνητής Νοημοσύνης λειτουργεί ως μηχανισμός ενίσχυσης της ανθεκτικότητας και υποστήριξης μακροπρόθεσμων στρατηγικών αποφάσεων. Μέσω της δυνατότητας αυτόματης επεξεργασίας μεγάλου όγκου δεδομένων και αξιολόγησης πολλαπλών μεταβλητών, η χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης παίζει και εδώ σημαντικό ρόλο, υποστηρίζοντας σε συνδυασμό με την επαγγελματική κρίση και γνώση, την κατανόηση σύνθετων αλληλεπιδράσεων και την εκτίμηση πιθανών επιπτώσεων σε βάθος χρόνου.
Άλλωστε, η αξιοποίηση τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αφορά στην αυτοματοποιημένη συγγραφή εκθέσεων ούτε στην αντικατάσταση της ανθρώπινης κρίσης. Σκοπός δεν είναι το σχετικό εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης να «γράφει» το report αλλά να υποστηρίζει την ανάλυση μεγάλων όγκων δεδομένων και να διευκολύνει τη λήψη καλύτερων αποφάσεων. Να μετουσιώνει τα ογκώδη και πολύπλοκα δεδομένα βιωσιμότητας σε γνώση που μπορεί να αξιοποιηθεί από τα διοικητικά συμβούλια. Να αναδεικνύει τάσεις, αποκλίσεις και σενάρια και να ενισχύει τη σύνδεση του sustainability reporting με τη στρατηγική, τη διαχείριση κινδύνων και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων.
Για την ελληνική αγορά, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Η δομή της οικονομίας και η έκθεση κρίσιμων κλάδων σε κλιματικούς και μεταβατικούς κινδύνους καθιστούν σαφές ότι το sustainability reporting δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ή ανεξάρτητα από τη συνολική στρατηγική της επιχείρησης. Σε ένα περιβάλλον περιορισμένων πόρων και αυξημένων πιέσεων, η χρήση τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης συμβάλλει στη δημιουργία του απαραίτητου χώρου ώστε το sustainability reporting να μετακινηθεί από τη συλλογή δεδομένων στην ουσιαστική ερμηνεία τους. Και κάπου εκεί αρχίζει να αποκτά πραγματική αξία για τη διοίκηση.
Κωνσταντίνος Κακολύρης, Deloitte Partner, Sustainability Assurance Leader.
Κωνσταντίνα Μπάτσαρη, Deloitte Principal, Sustainability Assurance.