Το 2026 βρίσκει την ελληνική ακτοπλοΐα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι εταιρείες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αυξανόμενα κόστη, αυστηρότερους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς και τη διαχρονική πρόκληση της εποχικότητας. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν φέτος δεν θα καθορίσουν μόνο την οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, αλλά θα προσδιορίσουν και το μέλλον ενός κλάδου που καθημερινά συνδέει εκατοντάδες νησιά με την ηπειρωτική Ελλάδα, διασφαλίζοντας την κοινωνική και οικονομική συνοχή της χώρας.
Στον επενδυτικό τομέα, η ελληνική ακτοπλοΐα δείχνει σημάδια ανάκαμψης. Ο Ομιλος Attica ξεκίνησε τη ναυπήγηση δύο μεγάλων επιβατηγών-οχηματαγωγών τύπου Stena E-Flexer, που θα παραδοθούν το 2027. Τα πλοία, μήκους 240 μέτρων, μπορούν να φιλοξενήσουν έως 1.500 επιβάτες και να μεταφέρουν πάνω από 3.300 γραμμικά μέτρα φορτίου, συνδυάζοντας επιβατική και εμπορευματική κίνηση με υψηλή άνεση και λειτουργική αποδοτικότητα. Η σχεδίασή τους είναι φιλική προς το περιβάλλον: είναι πιστοποιημένα «methanol-ready» και «battery-ready», διαθέτουν μηχανές πολλαπλών καυσίμων, φωτοβολταϊκά πάνελ 540 τ.μ. και δυνατότητα σύνδεσης με ηλεκτρική παροχή από την ξηρά. Το αποτέλεσμα είναι σημαντική μείωση εκπομπών και λειτουργικού κόστους, καθιστώντας τα νέα πλοία πρότυπο για τη πράσινη ακτοπλοΐα της επόμενης δεκαετίας.
Στελέχη της αγοράς προειδοποιούν ότι η συγκράτηση των τιμών των εισιτηρίων δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Η μείωση των λιμενικών τελών και η σχετική σταθερότητα στις τιμές καυσίμων είχαν προσφέρει μια προσωρινή ανάσα. Ωστόσο, η εφαρμογή του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS) αυξάνει το κόστος των εταιρειών, ενώ γεωπολιτικές αναταράξεις μπορούν να φέρουν νέα άνοδο στις τιμές των καυσίμων, μεταφέροντας τις πιέσεις στους επιβάτες. «Το πρόβλημα δεν είναι η είσοδος νέων παικτών, αλλά η βιωσιμότητα των υφιστάμενων εταιρειών υπό συνθήκες υψηλού κόστους και περιορισμένων υποδομών», επισημαίνουν γνώστες της αγοράς.
Στην κόψη του ξυραφιού
Τα λειτουργικά έξοδα παραμένουν ιδιαίτερα βαριά. Τα καύσιμα αποτελούν τη μεγαλύτερη ημερήσια δαπάνη, ακολουθούμενα από μισθούς, συντήρηση και λιμενικά τέλη. Παράλληλα, η Ελλάδα διατηρεί έναν από τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στην Ευρώπη για τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια για φθηνότερες μετακινήσεις, ειδικά για οχήματα.
Η εποχικότητα παραμένει η αχίλλειος πτέρνα του κλάδου. Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων συγκεντρώνεται τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ τον χειμώνα οι εταιρείες καλούνται να συντηρήσουν γραμμές με χαμηλή πληρότητα και υψηλό κόστος. Το υφιστάμενο μοντέλο μοιάζει ξεπερασμένο, και όλο και περισσότερο τίθεται θέμα αναθεώρησης του πλαισίου λειτουργίας ώστε η χειμερινή ακτοπλοΐα να γίνει οικονομικά βιώσιμη χωρίς να επιβαρυνθεί η θερινή κίνηση.
Η ανάγκη για ανανέωση του στόλου είναι πιεστική. Πολλά πλοία είναι γηρασμένα και οι νέες ναυπηγήσεις, ιδιαίτερα όσες χρησιμοποιούν πράσινες τεχνολογίες, απαιτούν σταθερό χρηματοδοτικό και θεσμικό πλαίσιο που προς το παρόν δεν έχει διασφαλιστεί πλήρως. Χωρίς στήριξη και μακροπρόθεσμη στρατηγική, οι εταιρείες δυσκολεύονται να προχωρήσουν στις απαραίτητες αλλαγές, θέτοντας σε κίνδυνο τη μελλοντική τους βιωσιμότητα. Μία θετική εξέλιξη για το 2026 είναι η μετάβαση σε πολυετείς συμβάσεις για τις άγονες γραμμές. Οι τετραετείς συμφωνίες προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα τόσο στις εταιρείες όσο και στους νησιώτες, επιτρέποντας καλύτερο σχεδιασμό δρομολογίων και επενδύσεων.
Παρά τις καθυστερήσεις από ενστάσεις, οι νέες συμβάσεις μπορούν να αποτελέσουν το εργαλείο για αξιόπιστες συνδέσεις και πιο σύγχρονα πλοία. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι το 95% των ακτοπλοϊκών ενδομεταφορών εξυπηρετείται από ελεύθερες επιχειρηματικές δρομολογήσεις χωρίς κρατική επιχορήγηση, ενώ μόλις το 5% καλύπτει τα «άγονα» νησιά μέσω δημόσιων συμβάσεων.
Η εφαρμογή του EU ETS
Ωστόσο, οι οικονομικές πιέσεις δεν σταματούν εκεί. Η εφαρμογή του EU ETS επιβαρύνει την ενδοενωσιακή ακτοπλοΐα με περίπου 1 δισ. ευρώ ετησίως. Η Interferry, ο διεθνής φορέας της ακτοπλοΐας, προειδοποιεί ότι η άνιση εφαρμογή του μέτρου δημιουργεί ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τα πλοία Ro-Ro και τα επιβατηγά οχηματαγωγά, παρά το γεγονός ότι διαθέτουν χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα σε σύγκριση με τα φορτηγά οχήματα, ενώ τα έσοδα από το σύστημα κατευθύνονται κυρίως στους εθνικούς προϋπολογισμούς και όχι στην απανθρακοποίηση ή στις υποδομές ηλεκτροδότησης λιμένων.
Παράλληλα, φουντώνει ο ανταγωνισμός στον Αργοσαρωνικό και στις Κυκλάδες. Η Magic Sea Ferries, συμφερόντων της οικογένειας Γιώργου Γιαλόζογλου, εντάσσει στον στόλο της νέο ταχύπλοο, το MAGIC 5, το οποίο θα πλαισιώσει τα MAGIC 2 και MAGIC 3, αντικαθιστώντας προσωρινά το MAGIC 1 που ναυλώνεται στη Μάλτα. Η Seajets του Μάριου Ηλιόπουλου, σύμφωνα με σενάριο που κυκλοφορεί, ενισχύει δυναμικά τον στόλο της με πέντε ταχύπλοα από τον Ομιλο Attica, εκ των οποίων τα τέσσερα προορίζονται για ενδοκυκλαδικά δρομολόγια, ενώ το πέμπτο θα παραμείνει στο υφιστάμενο δρομολόγιό του. Παράλληλα, η Alpha Lines των Αντώνη και Βασίλη Αγαπητού εντάσσει νέο ταχύπλοο για τον Αργοσαρωνικό, το οποίο θα διπλώσει με το άλλο πλοίο της εταιρείας, το SPEED CAT I, δημιουργώντας έντονη κινητικότητα σε μια αγορά όπου οι ισορροπίες αλλάζουν ραγδαία.
Στο μεταξύ, ο Ομιλος Γκριμάλντι έχει υπογράψει συμβόλαιο για την κατασκευή 9 νέων πλοίων τύπου Ro-Pax (επιβατηγών – οχηματαγωγών) σε ναυπηγείο στην Κίνα, συγκεκριμένα στο China Merchants Jinling Shipyard/Weihai. Από αυτά τα εννέα πλοία, δύο θα φέρουν την ελληνική σημαία και θα ενταχθούν στον στόλο της Minoan Lines, οι οποίες συνολικά θα καταβάλουν συνολικά 300 εκατ. ευρώ για να τα εντάξουν στον στόλο τους. Τα νέα πλοία ανήκουν στη σειρά «Next Generation Med» και σχεδιάζονται ώστε να λειτουργούν με καυσιμο μεθανόλης, επιδιώκοντας μεγαλύτερη περιβαλλοντική αποδοτικότητα, άνεση και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες. Η παράδοσή τους αναμένεται μεταξύ 2028 και 2023, ενισχύοντας τον στόλο της Minoan Lines σε γραμμές όπως Ηράκλειο – Πειραιάς.
Κάθε κίνηση δείχνει ότι οι εταιρείες σχεδιάζουν αναδιάταξη στόλου και δρομολογίων, ανταποκρινόμενες στις αυξημένες απαιτήσεις των επιβατών και του φορτίου.
Το 2026 δεν θα είναι χρονιά εύκολων λύσεων. Οι πιέσεις στα κόστη, οι αυστηροί ευρωπαϊκοί κανονισμοί και η ανάγκη ανανέωσης στόλου δημιουργούν ένα περίπλοκο παζλ. Παράλληλα, όμως, μπαίνουν οι βάσεις για αλλαγές στο μοντέλο λειτουργίας, στη φορολογία και τις συμβάσεις, που μπορούν να δώσουν ανάσα στον κλάδο. Η πρόκληση είναι η διαμόρφωση μιας ξεκάθαρης στρατηγικής που θα κρατήσει τα νησιά συνδεδεμένα, τα εισιτήρια προσιτά και τον στόλο έτοιμο για την πράσινη εποχή. Αν η ελληνική ακτοπλοΐα αξιοποιήσει σωστά τις ευκαιρίες, μπορεί να μετατραπεί από πιεζόμενη υποδομή σε πρότυπο βιώσιμης και σύγχρονης θαλάσσιας μεταφοράς στην Ευρώπη.
Διαβάστε ακόμη
Ρεύμα: Μαζική έξοδος από τα πράσινα τιμολόγια – Στροφή 83% των νοικοκυριών στα σταθερά (πίνακας)
Ομπρέλα στήριξης για τους ευάλωτους δανειολήπτες (πίνακας)
Αργύρης Σαλιαρέλης: Θα τη… γλιτώσει αυτή τη φορά ο «Πύργος» του στην Αίγινα; (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα