Υπάρχει ένα μέγεθος στα δημόσια οικονομικά όπου οι αριθμοί αφηγούνται μια αναπάντεχη ιστορία: την ώρα που η Ευρωζώνη χάνει έδαφος, η Ελλάδα κινείται –έστω αθόρυβα– προς τη σωστή κατεύθυνση. Πρόκειται για το λεγόμενο κενό ΦΠΑ, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στα έσοδα που πράγματι εισπράττονται και σε εκείνα που θα έπρεπε να εισπραχθούν βάσει της νομοθεσίας.
Για χρόνια, η χώρα αποτελούσε αρνητικό παράδειγμα. Μέχρι το 2017, το κενό ΦΠΑ άγγιζε το 29%, ποσοστό που την κατέτασσε στις χειρότερες επιδόσεις της Ευρώπης. Έξι χρόνια αργότερα, η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά: το 2023 το κενό είχε περιοριστεί στο 11,4%, καταγράφοντας την έκτη μεγαλύτερη μείωση στην Ευρωζώνη. Την ίδια στιγμή, ο μέσος όρος της Ευρωζώνης κινούνταν αντίστροφα, αυξανόμενος στο 9,5% από 7,9%.
Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μικραίνει
Το αποτέλεσμα είναι ότι το 2023 η Ελλάδα απείχε μόλις 1,9 ποσοστιαίες μονάδες από τον κοινοτικό μέσο όρο. Και σύμφωνα με εκτιμήσεις του Tax Foundation, το 2024 η ψαλίδα αυτή έκλεισε ακόμη περισσότερο.
Η ανάλυση του οργανισμού δείχνει ότι σε τουλάχιστον 12 χώρες της Ευρωζώνης το κενό ΦΠΑ αναμένεται να διευρυνθεί, ανεβάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, για την Ελλάδα οι πρώτες ενδείξεις κάνουν λόγο για μονοψήφιο πλέον ποσοστό, εξέλιξη που αποδίδεται στα άλματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια.
Τι οδήγησε στη βελτίωση
Η υποχώρηση του κενού ΦΠΑ δεν ήρθε τυχαία. Συνδέεται με:
- την περαιτέρω ψηφιοποίηση των φορολογικών διαδικασιών,
- την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και προηγμένων εργαλείων ανάλυσης δεδομένων για τον εντοπισμό φοροδιαφυγής,
- την αύξηση των ηλεκτρονικών διασταυρώσεων συναλλαγών,
- και την ενίσχυση της οικειοθελούς συμμόρφωσης των φορολογουμένων.
Παρά τη θετική πορεία, τα περιθώρια βελτίωσης παραμένουν μεγάλα.
Φοροδιαφυγή ή φορολογική πολιτική;
Σύμφωνα με το Tax Foundation, το κενό ΦΠΑ δεν οφείλεται αποκλειστικά στη φοροδιαφυγή. Περίπου το 73% συνδέεται με μη συμμόρφωση, ενώ το υπόλοιπο 27% αποδίδεται στη φορολογική πολιτική, δηλαδή στους μειωμένους συντελεστές και τις απαλλαγές από τον ΦΠΑ.
Το σημείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου αυξάνονται οι πιέσεις –πολιτικές και κοινωνικές– για περαιτέρω μειώσεις ΦΠΑ και περισσότερες απαλλαγές. Η ανάλυση του οργανισμού προειδοποιεί ότι οι εξαιρέσεις και οι χαμηλοί συντελεστές είναι ήδη πολλοί και πιθανόν χρειάζονται επανεξέταση, εάν η χώρα δεν θέλει να συνεχίσει να χάνει έσοδα.
Η Ελλάδα στις υψηλές θέσεις των εξαιρέσεων
Στο σκέλος του κενού ΦΠΑ που οφείλεται σε μειωμένους συντελεστές, η Ελλάδα κατατάσσεται δεύτερη στην Ευρωζώνη με 18,5%, πίσω μόνο από την Ιρλανδία (21,4%). Στον αντίποδα, χώρες όπως η Λετονία (3,6%) και η Βουλγαρία (4,1%) εμφανίζουν πολύ χαμηλότερα ποσοστά.
Παρόμοια είναι η εικόνα και στο κενό ΦΠΑ λόγω απαλλαγών. Η Ελλάδα, με 14,4%, βρίσκεται στην τρίτη θέση, μετά την Ισπανία (18,6%) και την Πολωνία (16,1%), ενώ Βουλγαρία και Κύπρος περιορίζονται μόλις στο 4,9%.
Το κόστος των φοροαπαλλαγών
Σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού, μόνο στον ΦΠΑ καταγράφονται 73 διαφορετικές φοροαπαλλαγές, με συνολικό κόστος που ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ. Οι σημαντικότερες αφορούν εκπαιδευτικές υπηρεσίες, χρηματοοικονομικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, μειωμένους συντελεστές στα νησιά του Αιγαίου, βασικά αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και τον τουρισμό και την εστίαση.
Οι κυβερνήσεις συχνά δικαιολογούν αυτές τις παρεμβάσεις ως μέτρα κοινωνικής πολιτικής ή στήριξης της κατανάλωσης. Ωστόσο, το Tax Foundation επισημαίνει ότι οι απαλλαγές και οι μειωμένοι συντελεστές αποτελούν κακή φορολογική πρακτική, καθώς στρεβλώνουν την κατανάλωση, μειώνουν τα έσοδα, αυξάνουν την πολυπλοκότητα για τις επιχειρήσεις και αναγκάζουν το κράτος να καταφεύγει σε λιγότερο αποδοτικές πηγές χρηματοδότησης.
Διαβάστε ακόμη
Εκθεση Fed: Χρέος-ρεκόρ πνίγει τα αμερικανικά νοικοκυριά
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα