Οι ισχυρότεροι πολιτικοί, επιχειρηματίες και ακαδημαϊκοί του κόσμου συγκεντρώνονται από σήμερα στο ετήσιο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας. Ο στόχος του θεωρητικά είναι απλός: να φέρει στο ίδιο τραπέζι τους ανθρώπους που λαμβάνουν αποφάσεις, από διαφορετικούς κλάδους και πεδία γνώσης, για να συζητήσουν λύσεις στα πιο πιεστικά προβλήματα του πλανήτη. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια κάτι αλλάζει. Αφ’ ενός, όπως αναφέρει το Politico, ένας θεσμός, που συχνά χλευαζόταν ως «woke» λέσχη συζητήσεων, πλέον κάνει μια MAGA «στροφή». Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ, αρχικά εκτιμάται ότι θα δώσει ώθηση στον θεσμό μετά από χρόνια στασιμότητας και δεύτερον σηματοδοτεί την υποχώρηση θεματικών, όπως το κλίμα και η διαφορετικότητα, από την ατζέντα της συζήτησης. Ο Economist, αποτυπώνει και ένα άλλο στοιχείο: Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, πλέον, ούτε διαμορφώνει την παγκόσμια ατζέντα ούτε βελτιώνει την κατάσταση του κόσμου. Η πραγματικότητα είναι πιο πεζή: Προσφέρει μια πλατφόρμα δικτύωσης.
Αυτό, σύμφωνα με τον Economist, εξηγεί γιατί η ατζέντα του αντικατοπτρίζει συστηματικά —και δεν προηγείται— εκείνης των συμμετεχόντων του: πρωτίστως των εταιρειών-μελών που πληρώνουν αδρά για να παρευρεθούν και, εύλογα, προσδοκούν απόδοση της επένδυσής τους. Σε αυτή τη διευθέτηση, όλοι παίρνουν αυτό που θέλουν. Οι πολυεθνικές επωφελούνται από τα δικτυακά αποτελέσματα της πλατφόρμας του WEF για να κάνουν δουλειές και να προωθήσουν τα συμφέροντά τους, ακόμη και επηρεάζοντας το πρόγραμμα της συνάντησης.
Το WEF, από την πλευρά του, αποκομίζει όφελος σε φήμη και έσοδα: μόνο την περίοδο 2023–24 εισέπραξε 271 εκατ. ελβετικά φράγκα (340 εκατ. δολάρια) από συνεισφορές συνεργασιών και μελών.
Νταβός: Η MAGA ατζέντα του Τραμπ «σκεπάζει» το Φόρουμ
Όμως, η χρυσή εποχή του WEF —όταν η Δύση ήταν μεθυσμένη από την ίδια της την ισχύ— έχει τελειώσει. Σε μια συγκυρία όπου η ίδια η έννοια της Δύσης έχει κατακερματιστεί, το WEF παραμένει ένας οργανισμός με δυτικοκεντρικό χαρακτήρα και συντριπτικά δυτική ατζέντα. Είτε ως πολιτικό μπλοκ, είτε ως πολιτισμική ταυτότητα, είτε ως σύνολο φιλελεύθερων κανόνων και αξιών, η συνοχή και η αξίωση παγκόσμιας ηγεσίας της Δύσης διαβρώνονται σταθερά από την χομπσιανή κοσμοθεωρία του Ντόναλντ Τραμπ, την άνοδο «των υπολοίπων» και τη μετάβαση στην πολυπολικότητα.
Την ίδια στιγμή, το WEF αντιμετωπίζει μια εχθρική κατάληψη της ατζέντας και της πλατφόρμας του. Για να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή του Τραμπ στο φετινό Νταβός, οι διοργανωτές τον διαβεβαίωσαν ότι τα «woke» θέματα θα αποδυναμώνονταν — παραχωρώντας, στην πράξη, τον έλεγχο του προγράμματος. Ο Τραμπ —του οποίου η εξαγγελθείσα παρουσία έδωσε φέτος σημαντική ώθηση στην προσέλευση— θα καταλάβει το κεντρικό προσκήνιο, ενώ μέλη της κυβέρνησής του, επιχειρηματικοί σύμμαχοι, συγγενείς και υποστηρικτές του θα προωθούν την ατζέντα του τόσο στο επίσημο πρόγραμμα όσο και στις εκατοντάδες παράλληλες εκδηλώσεις που περιβάλλουν τη συνάντηση.
«Μετά το Νταβός της περσινής χρονιάς, ξεκίνησα συζητήσεις με τον Λευκό Οίκο και συντονισμό με την προσωπάρχη Σούζι Γουάιλς», δήλωσε στο POLITICO ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, Μπόργκε Μπρέντε. «Επισκέφθηκα επίσης την Ουάσιγκτον στις αρχές Δεκεμβρίου, είχα συναντήσεις στον Λευκό Οίκο αλλά και με διάφορους υπουργούς, και τώρα βρισκόμαστε στη θέση όπου ο Τραμπ έρχεται και μαζί του πέντε βασικοί υπουργοί. Θα υπάρχει έντονο αμερικανικό αποτύπωμα στο Νταβός», είπε.
Ύστερα από υποτονικές διοργανώσεις την περίοδο της πανδημίας, απότομη αύξηση του κόστους συμμετοχής και αναταράξεις στην ηγεσία του Φόρουμ, η εμφάνιση του Τραμπ —πλαισιωμένου από τα ισχυρότερα πρόσωπα του κινήματος MAGA— λειτουργεί ως ψήφος εμπιστοσύνης σε έναν θεσμό που αρκετοί θεωρούσαν ξεπερασμένο ή αποπροσανατολισμένο.
Στο πλάι του Τραμπ στο Νταβός, θα βρεθεί ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, ο υπουργός Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ, ο εκπρόσωπος Εμπορίου Τζέιμσον Γκριρ, ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ, ο ειδικός απεσταλμένος για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.
Ερωτηθείς αν η ατζέντα διαμορφώθηκε ώστε να προσελκύσει την κυβέρνηση Τραμπ, ο Μπρέντε απάντησε στο Politico, ότι το Φόρουμ είναι «ανεξάρτητο και αμερόληπτο» και ότι το πρόγραμμα «έχει σχεδιαστεί όπως είχε προβλεφθεί και δεν έχει υποστεί παρεμβάσεις από εξωτερικούς παράγοντες». Σκόπιμα ή όχι, η απομάκρυνση από τις «woke» θεματικές είναι εμφανής — αν και βετεράνοι του Νταβός υποστηρίζουν ότι απλώς αντανακλά το πνεύμα της εποχής.
«Είναι απολύτως λογικό να υπάρχει εστίαση σε περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα, όμως αυτή τη στιγμή ο κόσμος ανησυχεί πολύ περισσότερο για τα δύσκολα ερωτήματα της γεωπολιτικής», δήλωσε ο Κλέιτον Άλεν, επικεφαλής για τις Ηνωμένες Πολιτείες στον όμιλο Eurasia Group.
Ο Μάικ Ρουμπίνο, πρώην στέλεχος της κυβέρνησης Τραμπ και πλέον εταίρος στις Forward Global και Ballard Partners, χαρακτήρισε τη στροφή αυτή «μέρος και παράρτημα της νέας παγκόσμιας τάξης». «Αυτά τα θέματα έχουν βγει εκτός μόδας», είπε, παραπέμποντας στην άνοδο και πτώση της πυρηνικής ενέργειας στην ατζέντα του Νταβός και στη μειωμένη προσοχή, που λαμβάνει πλέον ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, η παραδοσιακή τάξη των δισεκατομμυριούχων του επιχειρείν και των χρηματοοικονομικών θα συναντήσει τους «βασιλιάδες» της τεχνητής νοημοσύνης, την ώρα που πανηγυρίζουν νέα ιστορικά υψηλά στην προσωπική τους περιουσία. Ο επικεφαλής της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, είναι ένας ακόμη «σταρ» ομιλητής, ενώ κορυφαία στελέχη των Microsoft, Meta, Palantir, Anthropic και OpenAI θα έχουν αλλεπάλληλες συναντήσεις στο περιθώριο με ομίλους όπως οι JPMorgan, Goldman Sachs, BlackRock και Salesforce.
Η παρουσία των Ευρωπαίων
Στο Νταβός θα βρεθούν και αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες, οι οποίοι θα σπεύσουν να διαπραγματευτούν με τον Τραμπ για την απειλή νέων δασμών κατά της ΕΕ, στο πλαίσιο της εκστρατείας του Λευκού Οίκου για τον έλεγχο της Γροιλανδίας και την αναστολή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ. Μεταξύ των συμμετεχόντων θα είναι ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μαζί με ηγέτες από τη Γερμανία, την Πολωνία και άλλα κράτη-μέλη, καθώς και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.
Το «παρών» αναμένεται να δώσει και ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, μαζί με ηγέτες που ελπίζουν να αξιοποιήσουν το Φόρουμ για να εξασφαλίσουν δεσμεύσεις των ΗΠΑ σχετικά με ένα πιθανό πλαίσιο ειρήνης για την Ουκρανία — είτε μέσω αμερικανικών εγγυήσεων ασφάλειας είτε μέσω μιας στενότερης οικονομικής συμφωνίας για τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση.
Τα πραγματικά ερωτήματα που θα τεθούν στο Νταβός
Το φετινό θέμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός είναι «Πνεύμα Διαλόγου» και οι διοργανωτές εκτιμούν ότι πέντε βασικά ερωτήματα θα διαμορφώσουν τη συζήτηση:
- Πώς μπορούμε να συνεργαστούμε σε έναν κόσμο με αυξανόμενες αντιπαραθέσεις;
- Πώς μπορούμε να απελευθερώσουμε νέες πηγές ανάπτυξης;
- Πώς μπορούμε να επενδύσουμε καλύτερα στους ανθρώπους;
- Πώς μπορούμε να αναπτύξουμε την καινοτομία σε μεγάλη κλίμακα και με υπευθυνότητα;
- Πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε ευημερία εντός των πλανητικών ορίων;
Παρότι τα ερωτήματα αυτά αναδεικνύουν υπαρκτές προκλήσεις, η πραγματική αξία της παγκόσμιας συνεργασίας, που μπορεί να επιτευχθεί στο Νταβός, σύμφωνα με το Forbes, βρίσκεται στο να πάει κανείς πέρα από τα εύπεπτα συνθήματα και να φωτίσει τις βαθύτερες εντάσεις που τα συνοδεύουν. Άλλωστε, σχεδόν όλοι θα συμφωνήσουν ότι η συνεργασία και η ανάπτυξη είναι ευγενείς στόχοι. Όμως, όπως δείχνουν τα πρόσφατα γεωπολιτικά γεγονότα, η συνεργασία συχνά συναντά αντιστάσεις όταν συγκρούεται με το εθνικό συμφέρον, ενώ δεν υπάρχει καθολική συμφωνία ότι η ανεμπόδιστη ανάπτυξη πρέπει να προηγείται της ρύθμισης ή της περιβαλλοντικής προστασίας.
Στον πυρήνα των πιο ουσιαστικών συζητήσεων του συνεδρίου βρίσκονται μεγάλα διλήμματα, αντισταθμίσεις και αντιφάσεις. Αυτά είναι τα πραγματικά ζητήματα με τα οποία καλούνται να αναμετρηθούν ηγέτες και ειδικοί, αν θέλουν να ξεκλειδώσουν την πρόοδο και την παγκόσμια ανάπτυξη, σημειώνει το μέσο και παραθέτει:
-Αυτοματοποίηση έναντι ανθρώπινης εμπιστοσύνης
Η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνεται ταχύτερα απ’ ό,τι πολλοί περίμεναν, και οργανισμοί και κυβερνήσεις δυσκολεύονται να ακολουθήσουν. Αν η αυτοματοποίηση εφαρμοστεί με τρόπους που αυξάνουν την αποδοτικότητα αλλά εκθέτουν τους ανθρώπους σε κινδύνους, όπως η διάβρωση της ιδιωτικότητας, η παραβίαση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, τα deepfakes, η παραπληροφόρηση ή ακόμη και η ψηφιακή «απογύμνωση», τότε το αποτέλεσμα είναι η απώλεια εμπιστοσύνης. Η πιθανότητα μεροληπτικών αποφάσεων, οι «παραισθήσεις» της τεχνητής νοημοσύνης και το πρόβλημα του «μαύρου κουτιού» δημιουργούν εμπόδια στην κοινωνική αποδοχή, περιορίζοντας τη δυνατότητά της να συμβάλει στην επίλυση πραγματικών παγκόσμιων προβλημάτων. Για τους συμμετέχοντες στο Νταβός, η αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων –και ο ρόλος της διακυβέρνησης και της ρύθμισης– θα αποτελέσει κεντρικό θέμα συζήτησης.
-Παγκόσμια συνεργασία έναντι εθνικών συμφερόντων
Το Νταβός υπάρχει για να διευκολύνει τη συνεργασία και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ είναι ένας κατεξοχήν διεθνής οργανισμός. Έτσι σχεδιάστηκε, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή ή οι επιπτώσεις της τεχνολογικής προόδου, που δεν μπορούν να λυθούν από κράτη που δρουν μόνα τους.
Στην πράξη, όμως, η γεωπολιτική φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η αποδυνάμωση υπερεθνικών οργανισμών όπως το ΝΑΤΟ ή η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι κυρώσεις, οι προστατευτικές εμπορικές πολιτικές και οι περιφερειακές εντάσεις ασφάλειας δείχνουν αυξανόμενα εμπόδια στη διεθνή συνεργασία. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν μπορεί να συνεχιστεί ουσιαστική συνεργασία σε έναν κόσμο όπου ο ανταγωνισμός για πόρους –από την ενεργειακή ασφάλεια και τα σπάνια μέταλλα μέχρι τη γεωπολιτική επιρροή– θα εντείνεται τα επόμενα χρόνια.
-Οικονομική ανάπτυξη έναντι του περιβάλλοντος
Η ανάπτυξη αποτελεί στόχο κάθε επιχείρησης και κάθε εθνικής οικονομίας. Πόσο, όμως, μπορούν να πιεστούν τα πλανητικά όρια και η περιβαλλοντική ανθεκτικότητα; Η μετάβαση σε καθαρότερη ενέργεια και η προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας απαιτούν τεράστιες επενδύσεις και διεθνή συνεργασία. Ωστόσο, η επιβράδυνση της ανάπτυξης, τα αυξανόμενα δημόσια χρέη και η φθίνουσα πολιτική βούληση απειλούν να ανακόψουν την πρόοδο. Η διαμόρφωση συναίνεσης για τις θυσίες. που είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε και για τα όρια που πρέπει να τεθούν, ώστε να διασφαλιστεί ένα βιώσιμο μέλλον για την ανθρωπότητα και τον πλανήτη, θα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα.
-Αποδοτικότητα έναντι ανθρώπινων θέσεων εργασίας
Το ίδιο το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ έχει μιλήσει ανοιχτά για τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στην απασχόληση. Οι προβλέψεις του ότι η αυτοματοποίηση θα είναι τελικά θετική για τη δημιουργία θέσεων εργασίας συνοδεύονται από μια κρίσιμη προϋπόθεση: ότι η μετάβαση αυτή απαιτεί παγκόσμια συνεργασία. Πού και πώς θα δημιουργηθούν αυτές οι νέες δουλειές; Τι είδους ηγεσία χρειάζεται ώστε οι εργαζόμενοι να αποκτήσουν τις δεξιότητες που απαιτεί ένα πλήρως αυτοματοποιημένο μέλλον; Θα πρέπει οι πολυεθνικές, που αναμένεται να αποκομίσουν τρισεκατομμύρια από την τεχνητή νοημοσύνη, να επανεπενδύσουν τα κέρδη τους για μια ομαλή κοινωνική μετάβαση; Ή οι κανόνες του καπιταλισμού σημαίνουν ότι ο καθένας πορεύεται μόνος του; Πρόκειται για μια ακόμη δύσκολη εξίσωση που θα επιχειρήσουν να λύσουν οι συμμετέχοντες στο Νταβός.
Διαβάστε ακόμη
4 φυτά που αξίζει να φυτέψετε στα τέλη Ιανουαρίου
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα