Από το χείλος της χρεοκοπίας σε πρότυπο δημοσιονομικής πειθαρχίας για την Ευρώπη έχει μετατραπεί η Ελλάδα, σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα της Wall Street Journal, που αναδεικνύει τη θεαματική αλλαγή στην οικονομική πορεία της χώρας μετά τη δεκαετή κρίση χρέους. Η αμερικανική εφημερίδα αντιπαραβάλλει την ελληνική εμπειρία με τις σημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, από τη διόγκωση του δημόσιου χρέους και τη γήρανση του πληθυσμού μέχρι τις αυξανόμενες πιέσεις για συγκράτηση των κρατικών δαπανών.
Η Wall Street Journal εστιάζει στη μεγάλη ανατροπή που έχει συντελεστεί στα ελληνικά δημόσια οικονομικά, επισημαίνοντας ότι η χώρα που πριν από περίπου 16 χρόνια κινδύνευε με άτακτη χρεοκοπία και βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή οικονομική κατάρρευση, καταγράφει πλέον δημοσιονομικά πλεονάσματα, προχωρά σε πρόωρη αποπληρωμή του χρέους της και επιδεικνύει σημαντικά μεγαλύτερη προσοχή στη διαχείριση των δημόσιων πόρων.
Το δημοσίευμα, με τίτλο «What Greece Learned From Going Broke -and Others in Europe Still Haven’t» («Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και τι δεν έχει μάθει ακόμη η υπόλοιπη Ευρώπη»), συνοδεύεται από έναν χαρακτηριστικό υπότιτλο: «Η πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα στην Ευρώπη είναι εκείνη που δεν θα περίμενε κανείς».
Η Wall Street Journal επιχειρεί να εξηγήσει πώς η Ελλάδα, που πριν από περίπου 16 χρόνια είχε μετατραπεί στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, αποτελεί σήμερα παράδειγμα για χώρες που εξακολουθούν να βασίζονται στον δανεισμό, να καταγράφουν μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα και να δυσκολεύονται να προσαρμόσουν τις δημόσιες δαπάνες τους στις οικονομικές δυνατότητές τους.
Από τις διαδηλώσεις της Αθήνας στις κοινωνικές εντάσεις της Ευρώπης
Το άρθρο ξεκινά, ανατρέχοντας στις διαδηλώσεις που έγιναν πρόσφατα στο Παρίσι, το Μιλάνο και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπου διαδηλωτές πυρπόλησαν κάδους απορριμμάτων, λεηλάτησαν καταστήματα και συγκρούστηκαν με αστυνομικές δυνάμεις, διαμαρτυρόμενοι για την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.
Οι εικόνες αυτές, σημειώνει η εφημερίδα, θυμίζουν έντονα την Αθήνα του 2010, όταν οι Έλληνες διαδήλωναν μαζικά εναντίον της λιτότητας, των περικοπών στις δημόσιες δαπάνες και της δραματικής αύξησης της φορολογίας. Ήταν το βαρύ τίμημα των προγραμμάτων διάσωσης που απέτρεψαν μια ανεξέλεγκτη ελληνική χρεοκοπία και την εξάπλωση της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η οικονομική κατάρρευση που ακολούθησε αποτέλεσε, σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, τη βαθύτερη ύφεση σε περίοδο ειρήνης που γνώρισε ανεπτυγμένη οικονομία μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 1930, αφήνοντας την Ελλάδα φτωχότερη ακόμη και σήμερα. Η ελληνική κρίση λειτούργησε παράλληλα ως προειδοποίηση για την υπόλοιπη Ευρώπη, τροφοδοτώντας την αντίθεση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη Βρετανία, μάλιστα, συνέβαλε στη διαμόρφωση του πολιτικού κλίματος, που οδήγησε στο Brexit.
Πώς άλλαξε η δημοσιονομική πολιτική της Ελλάδας
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της ανάλυσης είναι ότι η οικονομική κρίση επέφερε μια βαθιά μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αντιμετωπίζει τα δημοσιονομικά της.
Πριν το 2010, η χώρα συσσώρευε μεγάλα ελλείμματα, βασιζόταν στον συνεχή δανεισμό για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών και αντιμετώπιζε εκτεταμένη φοροδιαφυγή, ενώ το συνταξιοδοτικό κόστος αυξανόταν.
Η κρίση οδήγησε στην εφαρμογή επώδυνων μέτρων προσαρμογής. Μισθοί και συντάξεις μειώθηκαν, τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης αυξήθηκαν και η ανεργία εκτοξεύθηκε, την ώρα που η ελληνική οικονομία έχανε περίπου το ένα τέταρτο του μεγέθους της.
Ωστόσο, η εμπειρία αυτή άφησε πίσω της και μια διαφορετική αντίληψη για τα όρια των κρατικών δαπανών.
Η Wall Street Journal επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει κατορθώσει να διατηρεί δημοσιονομικά πλεονάσματα, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, να βελτιώνει την είσπραξη των φόρων και να συγκρατεί τις δαπάνες της.
Παράλληλα, το κόστος δανεισμού έχει μειωθεί, ενώ η χώρα προχωρά ακόμη και σε πρόωρη αποπληρωμή υποχρεώσεων προς τους πιστωτές της, μια εξέλιξη που θα φαινόταν εξαιρετικά δύσκολη στα χρόνια της κορύφωσης της κρίσης.
Η αλλαγή νοοτροπίας στην πολιτική και στους ψηφοφόρους
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η WSJ στις πολιτικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης.
Η δημοσιονομική υπευθυνότητα, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν αποτελεί πλέον θέση που περιορίζεται σε ένα μόνο πολιτικό κόμμα, αλλά έχει αποκτήσει ευρύτερη αποδοχή στο ελληνικό πολιτικό σύστημα.
Η εμπειρία των μνημονίων, των περικοπών και της απώλειας εισοδημάτων έχει διαμορφώσει μεγαλύτερη επίγνωση των συνεπειών που μπορούν να έχουν οι οικονομικές υποσχέσεις, όταν δεν συνοδεύονται από επαρκείς πόρους.
Αντίστοιχα, οι ψηφοφόροι εμφανίζονται λιγότερο δεκτικοί σε δεσμεύσεις για παροχές που δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν.
Η εφημερίδα αναδεικνύει αυτή τη μεταβολή ως ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα της ελληνικής κρίσης, σε μια περίοδο κατά την οποία άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ισχυρές κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις απέναντι σε μεταρρυθμίσεις που αφορούν τις συντάξεις, τη φορολογία και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Παρά τη θετική αποτίμηση της δημοσιονομικής πορείας, η Wall Street Journal δεν παραβλέπει το μεγάλο κοινωνικό και οικονομικό κόστος που εξακολουθεί να συνοδεύει την ελληνική ανάκαμψη.
Η εφημερίδα σημειώνει ότι το ελληνικό ΑΕΠ παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την κρίση, ενώ οι μισθοί εξακολουθούν να είναι χαμηλοί και η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των φτωχότερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η επιστροφή στη δημοσιονομική σταθερότητα δεν έχει συνεπώς μεταφραστεί σε πλήρη αποκατάσταση του βιοτικού επιπέδου που χάθηκε κατά τα χρόνια της ύφεσης.
Αυτή είναι και μία από τις βασικές αντιφάσεις που αναδεικνύει το δημοσίευμα: η Ελλάδα μπορεί να αποτελεί πλέον παράδειγμα ορθότερης διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις μακροχρόνιες συνέπειες της οικονομικής κατάρρευσης.
Η διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, επομένως, δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει ευημερία. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι και η επίτευξη ισχυρότερης οικονομικής ανάπτυξης, που θα επιτρέψει την ουσιαστική βελτίωση των εισοδημάτων.
Η ελληνική εμπειρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς αρκετές χώρες βρίσκονται αντιμέτωπες με δημοσιονομικές πιέσεις που αναμένεται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια.
Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει το κόστος των συντάξεων και της υγειονομικής περίθαλψης, την ώρα που τα ήδη υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους περιορίζουν τις δυνατότητες των κυβερνήσεων να χρηματοδοτούν νέες δαπάνες.
Ταυτόχρονα, η αντίσταση των κοινωνιών σε περικοπές κοινωνικών παροχών ή σε αλλαγές των συνταξιοδοτικών συστημάτων καθιστά πολιτικά δύσκολη την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Wall Street Journal, το βασικό δίδαγμα από την ελληνική περίπτωση είναι ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να αντιμετωπίζουν εγκαίρως τις μακροχρόνιες δημοσιονομικές ανισορροπίες, αντί να αναβάλλουν τις αναγκαίες αποφάσεις μέχρι να βρεθούν αντιμέτωπες με μια κρίση.
Η εφημερίδα τονίζει παράλληλα τη σημασία της ταχύτερης ανάπτυξης, καθώς χωρίς ενίσχυση της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας, η δημοσιονομική προσαρμογή από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα χρειάστηκε να περάσει μέσα από μια εξαιρετικά επώδυνη οικονομική κρίση για να αλλάξει τη δημοσιονομική της πορεία. Για την υπόλοιπη Ευρώπη, το ερώτημα είναι εάν μπορεί να αντλήσει τα ίδια διδάγματα, χωρίς να χρειαστεί να υποστεί μια αντίστοιχη δοκιμασία.