Η συζήτηση γύρω από την υπερβολική χρήση κινητών τηλεφώνων, υπολογιστών και άλλων ψηφιακών συσκευών επικεντρώνεται συνήθως στις συνέπειες για την ψυχική υγεία. Ωστόσο, ολοένα περισσότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η πολύωρη έκθεση στις οθόνες επηρεάζει και το ανθρώπινο σώμα, με επιπτώσεις που εκτείνονται από την όραση και τη στάση του σώματος μέχρι το δέρμα, τη μυϊκή δύναμη και ακόμη και τις γνωστικές λειτουργίες.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο σύγχρονος καθιστικός τρόπος ζωής, σε συνδυασμό με τη συνεχή χρήση ψηφιακών συσκευών, μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση του οργανισμού, να προκαλέσει μυοσκελετικά προβλήματα και να συμβάλει, έμμεσα ή άμεσα, στην εμφάνιση σοβαρότερων προβλημάτων υγείας.
Η παραμονή σε εσωτερικούς χώρους επηρεάζει την όραση
Τα περιστατικά μυωπίας αυξάνονται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες και πολλοί αποδίδουν την εξέλιξη αυτή στη διαρκή χρήση οθονών. Σύμφωνα όμως με τον Ντόναλντ Μούτι, καθηγητή Οπτομετρίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο, η σχέση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται.
Όπως εξηγεί στο BBC, ερευνητική ομάδα παρακολούθησε την ανάπτυξη της όρασης παιδιών για περισσότερα από είκοσι χρόνια, εξετάζοντας όλους τους πιθανούς παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση και την εξέλιξη της μυωπίας. Ένα από τα βασικά ερωτήματα ήταν κατά πόσο η λεγόμενη «κοντινή εργασία», δηλαδή η πολύωρη εστίαση σε κοντινή απόσταση, όπως συμβαίνει με τις οθόνες, αυξάνει τον κίνδυνο μυωπίας.
Τα αποτελέσματα δεν έδειξαν ιδιαίτερα ισχυρή σύνδεση. Αντίθετα, η έρευνα ανέδειξε έναν διαφορετικό προστατευτικό παράγοντα: τον χρόνο που περνούν τα παιδιά σε εξωτερικούς χώρους. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το έντονο φυσικό φως διεγείρει την παραγωγή ντοπαμίνης στον αμφιβληστροειδή, επηρεάζοντας θετικά την ανάπτυξη του ματιού.
Έτσι, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η οθόνη, αλλά κυρίως το γεγονός ότι η τεχνολογία μας κρατά ολοένα περισσότερο μέσα στο σπίτι. Η συχνότερη παραμονή σε εξωτερικούς χώρους, σύμφωνα με τους ειδικούς, συμβάλλει όχι μόνο στη διατήρηση της καλής όρασης αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου.
Το «tech neck» επιβαρύνει αυχένα και σπονδυλική στήλη
Η χαρακτηριστική στάση που υιοθετούν οι περισσότεροι όταν χρησιμοποιούν το κινητό τηλέφωνο αποτελεί πλέον αντικείμενο μελέτης από τους επιστήμονες. Με το κεφάλι σκυμμένο προς τα εμπρός, ο αυχένας μπορεί να δέχεται πίεση που φτάνει ακόμη και τα 27 κιλά.
Η συνεχής επιβάρυνση μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να προκαλέσει εκφυλιστικές αλλοιώσεις στους μεσοσπονδύλιους δίσκους, φθορά στις αρθρώσεις και στους μυς, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις επηρεάζει ακόμη και τη λειτουργία των πνευμόνων, περιορίζοντας τη χωρητικότητά τους.
Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «tech neck» και, εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε μόνιμες αλλαγές στη στάση του σώματος.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι στοχευμένες ασκήσεις, πάντοτε με την καθοδήγηση επαγγελματία υγείας, μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Παράλληλα, συνιστούν απλές καθημερινές αλλαγές, όπως να κρατάμε το κινητό στο ύψος των ματιών, να τοποθετούμε σωστά την οθόνη του υπολογιστή και να κάνουμε τακτικά διαλείμματα κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Ρυτίδες και δερματικοί ερεθισμοί από τις ψηφιακές συσκευές
Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες εξετάζουν και μια ακόμη πιθανή συνέπεια της πολύωρης χρήσης κινητών τηλεφώνων: κατά πόσο η συνεχής κάμψη του λαιμού συμβάλλει στη δημιουργία πρόωρων ρυτίδων.
Η δερματολόγος Τζαστίν Χέξταλ θεωρεί ότι, θεωρητικά, η υπόθεση αυτή έχει επιστημονική βάση, καθώς οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις και η συνεχής πίεση του δέρματος μπορούν να ευνοήσουν τον σχηματισμό ρυτίδων.
Παρότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν ισχυρές επιστημονικές αποδείξεις που να επιβεβαιώνουν τη συγκεκριμένη σύνδεση, υπάρχουν άλλες δερματικές επιπτώσεις που σχετίζονται με τη χρήση της τεχνολογίας.
Ιδιαίτερα όσοι φορούν συνεχώς «έξυπνα» ρολόγια μπορεί να εμφανίσουν ερεθισμούς, μυκητιάσεις ή ακόμη και έκζεμα, καθώς το ζεστό και υγρό περιβάλλον κάτω από το λουράκι ευνοεί την ανάπτυξη μικροοργανισμών.
Η βλάβη του προστατευτικού φραγμού του δέρματος μπορεί επίσης να αυξήσει την ευαισθησία σε υλικά όπως το νικέλιο, το λάτεξ, το καουτσούκ και διάφορες ακρυλικές ουσίες που χρησιμοποιούνται σε τεχνολογικά προϊόντα. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συμβουλεύουν να αφαιρείται τακτικά το ρολόι και να καθαρίζεται καλά το δέρμα.
Η δύναμη των χεριών αποτελεί δείκτη υγείας
Οι επιστήμονες δίνουν πλέον ιδιαίτερη σημασία και στη δύναμη της λαβής των χεριών, καθώς θεωρείται αξιόπιστος δείκτης της συνολικής κατάστασης του οργανισμού.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η μειωμένη δύναμη λαβής μπορεί να προβλέψει ακόμη και τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου καλύτερα από άλλους γνωστούς δείκτες, όπως η αρτηριακή πίεση.
Παρόλα αυτά, οι μετρήσεις δείχνουν ότι η δύναμη αυτή μειώνεται σταδιακά σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ηλικιών. Οι ειδικοί αποδίδουν την τάση αυτή στον καθιστικό τρόπο ζωής και υπογραμμίζουν ότι η συστηματική άσκηση με ασκήσεις ενδυνάμωσης παραμένει ο αποτελεσματικότερος τρόπος διατήρησης της μυϊκής ισχύος.
Η υπερβολική χρήση οθονών επηρεάζει και τις κινητικές δεξιότητες
Η συνεχής αλληλεπίδραση με τις οθόνες φαίνεται ότι επηρεάζει και τον συντονισμό χεριού–ματιού. Παρότι η τεχνολογία μπορεί να βελτιώνει συγκεκριμένες δεξιότητες, όπως η ταχύτητα στην πλοήγηση ή στη χρήση οθονών αφής, οι περισσότερες έρευνες δείχνουν συνολικά αρνητική επίδραση στις ευρύτερες κινητικές δεξιότητες.
Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα εμφανές στα παιδιά. Τα επιστημονικά δεδομένα καταγράφουν συσχέτιση μεταξύ αυξημένου χρόνου μπροστά στις οθόνες και χαμηλότερων επιδόσεων σε δραστηριότητες που απαιτούν λεπτές κινητικές δεξιότητες.
Οι ειδικοί δεν εισηγούνται την πλήρη απομάκρυνση των παιδιών από την τεχνολογία, αλλά προτείνουν την ισορροπημένη καθημερινή ενασχόληση με πρακτικές δραστηριότητες, όπως το μαγείρεμα, οι χειροτεχνίες, η ζωγραφική ή το γράψιμο με το χέρι.
Οι μικρές επιπτώσεις μπορεί να γίνουν μεγάλο πρόβλημα
Ο Σεμπάστιαν Σαγκέιτ, καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας και Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Ρέγκενσμπουργκ, επισημαίνει ότι οι επιμέρους επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης οθονών μπορεί να είναι μικρές και δύσκολα αντιληπτές σε ατομικό επίπεδο.
Ωστόσο, όταν εξεταστούν σε επίπεδο ολόκληρου πληθυσμού και διαδοχικών γενεών, ενδέχεται να οδηγήσουν σε σταδιακή υποβάθμιση των γνωστικών ικανοτήτων. Όπως εξηγεί, τα χέρια αποτελούν το βασικό μέσο με το οποίο ο άνθρωπος αλληλεπιδρά με το περιβάλλον, μαθαίνει και κατανοεί τον κόσμο. Επομένως, η σταδιακή μείωση της χρήσης τους σε δραστηριότητες που απαιτούν επιδεξιότητα θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες που σήμερα δεν είναι ακόμη πλήρως ορατές.
Διαβάστε ακόμη
Πιερρακάκης στο συνέδριο του Economist: Θέλουμε ένα ξεκάθαρο τεχνολογικό δόγμα στην Ευρώπη
Αν η Lacoste ήταν ηλεκτρικό αυτοκίνητο αγώνων
Γιατί τα καρπούζια της Ηλείας θεωρούνται κορυφαία στην Ευρώπη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα