Πρόκειται για μια νέα συνθήκη που καλούνται να διαχειριστούν εκατομμύρια γονείς σε ολόκληρο τον κόσμο. Ανήλικοι gamers φτάνουν να ξοδεύουν χιλιάδες δολάρια, λίρες ή ευρώ, καθώς δεν αντιλαμβάνονται ούτε την πραγματική αξία των χρημάτων ούτε το γεγονός ότι, για να αποκτήσουν ένα «in game» νόμισμα, χρησιμοποιούν πραγματικά χρήματα που κερδίζονται με κόπο. Το νόμισμα εντός παιχνιδιού αποτελεί ένα εικονικό μέσο συναλλαγής, το οποίο χρησιμοποιείται αποκλειστικά μέσα σε ένα βιντεοπαιχνίδι για την αγορά αντικειμένων, αναβαθμίσεων, skins ή άλλου ψηφιακού περιεχομένου, λειτουργώντας ως το εσωτερικό «χρήμα» του παιχνιδιού. Οι περιπτώσεις που έχουν έρθει στο φως της δημοσιότητας είναι, τουλάχιστον, ανησυχητικές.
Στη Βρετανία, ένα κορίτσι 10 ετών αγόρασε Robux –το ψηφιακό νόμισμα της δημοφιλούς πλατφόρμας Roblox– αξίας περίπου 2.500 λιρών, μέσω πολλών μικρών αγορών από tablet με συνδεδεμένο τραπεζικό λογαριασμό, χωρίς να το γνωρίζει η μητέρα της.
Στην ίδια χώρα, ένα 8χρονο παιδί δαπάνησε περισσότερες από 8.500 λίρες σε αγορές εντός εφαρμογών παιχνιδιών, όπως το Roblox και άλλες πλατφόρμες, χωρίς οι γονείς του να το έχουν αντιληφθεί εγκαίρως.
Υπάρχουν ακόμη αναφορές σε γνωστό διαδικτυακό φόρουμ από χρήστες και γονείς για παιδιά που ξόδεψαν μεγάλα ποσά –σε μία χαρακτηριστική περίπτωση πάνω από 1.600 δολάρια– εξαιτίας επαναλαμβανόμενων χρεώσεων μέσα σε χρονικό διάστημα μόλις δύο εβδομάδων.
Τι ακριβώς είναι όμως το Robux και με ποιον τρόπο διατίθεται στους παίκτες; Την απάντηση δίνει ο Βασίλης Ζωγράφος, υποψήφιος διδάκτωρ Πληροφορικής και Επιστήμης Δεδομένων.
«Το ψηφιακό νόμισμα Robux αποτελεί το εσωτερικό μέσο συναλλαγής της πλατφόρμας. Δεν έχει νομική υπόσταση κρατικού νομίσματος και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκτός του οικοσυστήματος. Πρόκειται για μια λογιστική μονάδα αξίας, που επιτρέπει συναλλαγές αποκλειστικά εντός της πλατφόρμας. Η αξία του καθορίζεται μονομερώς από την ίδια την πλατφόρμα, χωρίς ελεύθερη ισοτιμία ή μηχανισμό προσφοράς και ζήτησης αντίστοιχο των πραγματικών νομισμάτων, ενώ αποκτάται με τέσσερις βασικούς τρόπους:
Άμεση αγορά με πραγματικά χρήματα. Οι χρήστες μπορούν να αγοράσουν Robux μέσω καρτών, ψηφιακών πληρωμών ή συνδρομών. Η μετατροπή πραγματικών χρημάτων σε Robux είναι άμεση, όχι όμως και η αντίστροφη για όλους.
Συνδρομή Premium. Η συνδρομή προσφέρει μηνιαία ποσότητα Robux και πρόσβαση σε πρόσθετες οικονομικές λειτουργίες.
Πώληση ψηφιακών αντικειμένων. Οι δημιουργοί μπορούν να πωλούν αντικείμενα, ρούχα ή εμπειρίες και να αμείβονται σε Robux.
Συμμετοχή σε εμπειρίες τρίτων. Ορισμένα παιχνίδια επιτρέπουν την απόκτηση Robux μέσω έμμεσων μηχανισμών, συνήθως συνδεδεμένων με κατανάλωση».
Πώς “πιέζονται” οι παίκτες – Γιατί οι πρακτικές θυμίζουν τζόγο
Για να ενθαρρυνθεί η αγορά εικονικών νομισμάτων, τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη. Η βιομηχανία του gaming είναι εξαιρετικά κερδοφόρα, καθώς σε παγκόσμιο επίπεδο παράγει δεκάδες έως και εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Ενδεικτικά, σύμφωνα με αναλυτές της Newzoo, τα έσοδα της παγκόσμιας αγοράς gaming μόνο για το 2025 εκτιμώνται στα 188 δισ. δολάρια, κατατάσσοντάς την στους μεγαλύτερους κλάδους της παγκόσμιας ψυχαγωγίας.
Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για να «τσιμπάνε» οι παίκτες και να αγοράζουν Robux δεν είναι πρωτότυπες, αλλά αποδεικνύονται ιδιαίτερα αποτελεσματικές. Όροι όπως «σπάνια», «περιορισμένα», «επικά» ή «θρυλικά αντικείμενα», προειδοποιήσεις για «ελάχιστες πιθανότητες επανεμφάνισης, π.χ. 0,5%», μηνύματα τύπου «ήσουν κοντά, ξαναπροσπάθησε» ή «το επόμενο γύρισμα θα είναι καλύτερο», καθώς και χρονική πίεση με αντίστροφη μέτρηση που δείχνει ότι ένα αντικείμενο διατίθεται μόνο για λίγα λεπτά, θυμίζουν έντονα πρακτικές τζόγου. Δημιουργούν παρόρμηση αντί για σκέψη και ενθαρρύνουν την άμεση επανάληψη με το πάτημα ενός κουμπιού. Έτσι, τα παιδιά δυσκολεύονται να αντιληφθούν το πραγματικό κόστος, επισημαίνει ο κ. Ζωγράφος.
«Το εικονικό νόμισμα της πλατφόρμας, που χρησιμοποιείται για αγορά ψηφιακών αντικειμένων και εμφανίσεων, πρόσβαση σε ειδικούς κόσμους, ενεργοποίηση πλεονεκτημάτων μέσα σε παιχνίδια, διαφημιστική προώθηση δημιουργών και δημιουργία περιεχομένου, ασκεί συχνά έμμεση πίεση κατανάλωσης στους ανήλικους παίκτες. Ο χρήστης δεν ξοδεύει ευρώ ή άλλο πραγματικό νόμισμα, αλλά ψηφιακές μονάδες, γεγονός που μειώνει την αίσθηση οικονομικής απώλειας. Ειδικά στα παιδιά, αυτή η αποσύνδεση δυσχεραίνει την κατανόηση της πραγματικής αξίας και ενισχύει την παρορμητική κατανάλωση. Το εικονικό αυτό νόμισμα δεν είναι ουδέτερο εργαλείο, αλλά ενεργός μηχανισμός διαμόρφωσης συμπεριφοράς και πυρήνας ενός ψηφιακού οικονομικού συστήματος που:
- συνδέει ψυχαγωγία και κατανάλωση,
- επηρεάζει συμπεριφορές και ταυτότητα,
- δημιουργεί εξάρτηση και ανισορροπία ισχύος.
Συνεπώς, η απλή τεχνολογική προστασία δεν επαρκεί χωρίς παιδαγωγική καθοδήγηση, καθώς προκύπτουν τόσο οικονομικοί όσο και εκπαιδευτικοί κίνδυνοι, όπως: υπερκατανάλωση και απώλεια οικονομικού ελέγχου, πίεση κοινωνικής σύγκρισης μέσω ψηφιακών αγαθών, δυσκολία διάκρισης μεταξύ παιχνιδιού και αγοράς και πρώιμη εξοικείωση των ανηλίκων με καταναλωτικές λογικές».
Η κρίσιμη λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά είναι ότι τα εικονικά νομίσματα, για τα οποία τα παιδιά δαπανούν τα χρήματα των γονιών τους, μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικά χρήματα, όχι όμως από όλους, υπογραμμίζει ο κ. Ζωγράφος.
«Η μετατροπή δεν είναι ελεύθερη και επιτρέπεται μόνο σε επιλεγμένους δημιουργούς. Υπάρχουν κατώτατα όρια, προμήθειες υπέρ της πλατφόρμας και αυστηροί όροι και έλεγχοι. Έτσι δημιουργείται έντονη ασυμμετρία, καθώς όλοι μπορούν να αγοράσουν Robux, αλλά ελάχιστοι μπορούν να τα μετατρέψουν σε πραγματική αξία».
Πώς μπορούν να προστατευθούν τα παιδιά
Σε αυτό το σημείο, τον πιο καθοριστικό ρόλο έχουν οι γονείς, καθώς υπάρχουν τρόποι πρόληψης και προστασίας.
Ενδεικτικά:
- Καμία αγορά ψηφιακού νομίσματος ή αντικειμένων χωρίς γονική συναίνεση.
- Απενεργοποίηση αποθηκευμένων καρτών και αυτόματων πληρωμών.
- Ενεργοποίηση γονικού ελέγχου στην πλατφόρμα.
- Ορισμός μηνιαίου ορίου δαπανών.
- Συζήτηση με τα παιδιά για τα όρια και την παραπλάνηση περί “δωρεάν Robux”.
- Χρήση PIN για την έγκριση αγορών και παρακολούθηση των παιχνιδιών που παίζουν.
Αυτές είναι ορισμένες από τις απαντήσεις που καλούνται να δώσουν οι γονείς σε μια νέα πραγματικότητα, την οποία μπορεί να βιώνουν τα παιδιά τους στο διπλανό δωμάτιο, καθώς οι ανήλικοι δεν διαθέτουν πλήρη ικανότητα κατανόησης των οικονομικών συνεπειών.
Διαβάστε ακόμη
Απόστολος Σπυρόπουλος: Δριμύ κατηγορώ στην οικογένειά του για τους πλειστηριασμούς των οινοποιείων
Πώς μπορεί κάποιος να ρυθμίσει το δάνειο σε ελβετικό φράγκο – 14 ερωτήσεις και απαντήσεις
Διάγνωση πρώτα στο Google και μετά στο γιατρό
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα