search icon

Stories

Παύλος και Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου: Η αυτοκρατορία της Τιτάν, η ανεκτίμητη συλλογή και η ιστορική πισίνα

Πώς το εμβληματικό ζευγάρι της βιομηχανίας συνδύασε την επιχειρηματική επιτυχία με τη μεγάλη εθνική προσφορά στον πολιτισμό και τη ζωή στο κέντρο της Αθήνας

Είναι σπάνιες αλλά χαρακτηριστικές περιπτώσεις ισχυρών του χρήματος που το αντιμετώπισαν όχι ως μέσο επίδειξης πλούτου η κοινωνικής ανέλιξης και επιβεβαίωσης, αλλά για την επίτευξη ενός ανώτερου σκοπού.

Αν και βιομήχανος- «συνιδιοκτήτης» ενός κολοσσού με διεθνή παρουσία ο Παύλος Κανελλόπουλος, από τους δημιουργούς της μεγαλειώδους πορείας της τσιμεντοβιομηχανίας Τιτάν, όπως και η παντοτινή συνοδοιπόρος του στη ζωή και στο όνειρο Αλεξάνδρα, δεν αποτέλεσαν κλασσικούς εκπροσώπους του λεγόμενου «old money» και της αθηναϊκής μεγαλοαστικής τάξης.

Το ζεύγος των συλλεκτών: Η Αλεξάνδρα και ο Παύλος Κανελλόπουλος μπροστά σε έργα της συλλογής που δώρισαν στο Δημόσιο.

Το πέρασμά τους από τη ζωή δεν αρκέστηκε ποτέ στα φώτα της εφήμερης δημοσιότητας, αλλά σφραγίστηκε από το πάθος για τη μοναδική συλλογή τους με αρχαία και βυζαντινά αντικείμενα ανυπολόγιστης αξίας, την οποία κληρονόμησαν στην ελληνική κοινωνία ως μια, εθνικής σημασίας, προσφορά στην πατρίδα. Ένα εσωτερικό όραμα δεκαετιών που εξελίχθηκε σε πράξη και λαμπρύνει μέχρι και σήμερα την πολιτισμική κληρονομιά μας.

«Όταν ένας συλλέκτης φτάνει να έχει τη μεγαλύτερη συλλογή ελληνικών αντικειμένων τέχνης, μοιραία παύει να του ανήκει, πάει στην ολότητα», έχει γράψει ο Παύλος Κανελλόπουλος, αποτυπώνοντας πλήρως το σκεπτικό του και τον τελικό προορισμό αυτού του μεγάλου και δαπανηρού σκοπού ζωής.

Αποκλείοντας ακόμη και την πιθανότητα η σπουδαία αυτή κίνηση να συνδυαστεί με οποιαδήποτε «δεύτερη σκέψη» ήταν ο ίδιος που αρνήθηκε την φοροαπαλλαγή 25 εκατ. δραχμών το 1972, την οποία δικαιούτο μετά την δωρεά της συλλογής στο κράτος.

Παύλος Κανελλόπουλος: Ο βιομήχανος που συνέβαλε στη διεθνή ανάπτυξη της Τιτάν και αφιέρωσε την περιουσία του στην ελληνική τέχνη.

Άνθρωποι που γεύτηκαν την ευτυχία και τις χαρές της ζωής, υπήρξαν πρωτοπόροι και σε άλλα πεδία, ακόμη και στο στυλ. Κάπως  έτσι αποφάσισαν να δημιουργήσουν μια από τις πρώτες ιδιωτικές πισίνες και σίγουρα την πρώτη,- ίσως και τη μόνη-, στην περιοχή της πλατείας Συντάγματος, δηλαδή στο πιο εμβληματικό σημείο της πρωτεύουσας.

Το ρετιρέ τους στην πολυκατοικία που διαδέχθηκε το Μέγαρο Νεγρεπόντη στη συμβολή της λεωφόρου Αμαλίας με την οδό Οθωνος, τούς πρόσφερε απλόχερα τη μοναδική θέα προς τον Εθνικό Κήπο, το μεγαλοπρεπές κτήριο των παλαιών ανακτόρων και μετέπειτα του Κοινοβουλίου, κυρίως όμως προς την Ακρόπολη. Ποιος δεν θα μπορούσε να φανταστεί  αυτό το ξεχωριστό ζεύγος να ατενίζει τον Ιερό Βράχο αντλώντας έμπνευση και δύναμη για να συνεχίσει το εγχείρημα της περίφημης συλλογής του.

Ο συλλέκτης στο στοιχείο του: Ο Παύλος Κανελλόπουλος περιτριγυρισμένος από τις πολύτιμες αρχαιότητες και τις βυζαντινές εικόνες του.

Σε αντίθεση με ορισμένα «στερεότυπα», όμως, ο Παύλος και η Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου δεν ήταν κλεισμένοι σε έναν δικό τους μικρόκοσμο, που άφηνε όλους τους άλλους απ έξω. Αποτελούσαν βασικά κύτταρα της κοινωνικής ζωής των προηγούμενων δεκαετιών, μιας εποχής που σίγουρα χαρακτηριζόταν από ένα διαφορετικό επίπεδο, αντίστοιχο των σημαντικών προσωπικοτήτων, -όπως οι ίδιοι-, που συμμετείχαν σε αυτή.

Άνθρωπος δυναμικός, με σπάνια συγκρότηση και οξύτατο αισθητήριο ο Παύλος Κανελλόπουλος διαδέχθηκε τον πατέρα του στο «τιμόνι» ενός υπό εκκόλαψη τότε βιομηχανικού κολοσσού. Επί της ουσίας όμως παρέλαβε τη σκυτάλη για την κατάκτηση νέων στόχων, την περαιτέρω ενίσχυση του ομίλου Τιτάν και τη διεθνοποίηση του.

Δεν φοβήθηκε τον ανταγωνισμό, αντίθετα θα έλεγε κανείς ότι τον επιδίωξε ως κίνητρο επιμονής και βελτίωσης.

Η αφετηρία και η «σφραγίδα» της Τιτάν

Σε κάθε περίπτωση, η διαδρομή τους μοιάζει με ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται και στα στοιχεία του Ιδρύματος που φέρει το όνομά τους, ο Παύλος Κανελλόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1906 και ήταν γόνος της οικογένειας Κανελλοπούλου, του βιομήχανου Άγγελου Κανελλόπουλου και της Ελένης Οικονόμου.

Το πρώτο εργοστάσιο της Τιτάν: Η ιστορική μονάδα στην Ελευσίνα, από όπου ξεκίνησε το 1902 η πορεία του ομίλου.

Μια οικογένεια άμεσα συνυφασμένη με τον Όμιλο Τιτάν που ιδρύθηκε το 1902 από τον Νικόλαο Κανελλόπουλο (αδελφό του Άγγελου) και τους συνεργάτες-συνεταίρους του Αλέξανδρο Ζαχαρίου, Νικόλαο Χατζηκυριάκο και Λεόντιο Οικονομίδη. Ο Ν. Κανελλόπουλος ήταν ο βασικός εμπνευστής του όλου εγχειρήματος που ξεκίνησε από το πρώτο εργοστάσιο τσιμέντου στην Ελλάδα, στην περιοχή της Ελευσίνας. Από το 1912 η εταιρεία εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών και η πορεία της ήταν ανοδική, με την αναγνώρισή της να ξεπερνά τα εθνικά σύνορα. Έτσι, το 1933 έκανε τις πρώτες εξαγωγές τσιμέντου με προορισμό τη Βραζιλία. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ανέστειλε τη διεθνή επέκταση του ομίλου, με την εξαγωγική δραστηριότητα να επανέρχεται στα τέλη της δεκαετίας του ’40.

Η βιομηχανική ανάπτυξη: Ιστορική φωτογραφία εγκαταστάσεων της Τιτάν, από την εποχή που η ελληνική τσιμεντοβιομηχανία άνοιγε δρόμους στις εξαγωγές.

Τα επόμενα χρόνια η παραγωγή του εργοστασίου της Ελευσίνας πολλαπλασιάζεται για να καλυφθούν οι ανάγκες των διαρκώς αυξανόμενων εξαγωγών, ενώ το 1960 η Τιτάν γίνεται η πρώτη εταιρεία στην Ελλάδα  που εγκαθιστά τα φιλικά προς το περιβάλλον ηλεκτροστατικά φίλτρα.

Η ιστορία της Τιτάν: Αρχειακό στιγμιότυπο από εκδήλωση της τσιμεντοβιομηχανίας, που συνδέθηκε με την επιχειρηματική διαδρομή του Παύλου Κανελλόπουλου.

Δύο χρόνια μετά, το 1962 εγκαινιάστηκε η δεύτερη μονάδα παραγωγής τσιμέντου, στη Νέα Ευκαρπία Θεσσαλονίκης, για να ακολουθήσει το 1968 η τρίτη στο Δρέπανο Αχαΐας, το 1976 η τέταρτη στο Καμάρι Βοιωτίας, το 1979 η ίδρυση της Ιντερμπετόν και το 1979 οι πρώτοι πλωτοί σταθμοί διανομής της εταιρείας στην Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας και στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Στη συνέχεια μια διαδρομή εκτόξευσης εντός κι εκτός συνόρων.

Η διεθνής παρουσία της Τιτάν: Βιομηχανικές εγκαταστάσεις στις ΗΠΑ, χαρακτηριστικές της επέκτασης του ελληνικού ομίλου πέρα από τα σύνορα.

Ο Παύλος Κανελλόπουλος ανέλαβε το «τιμόνι» της Τιτάν από τον πατέρα του Άγγελο και τον θείο του Νικόλαο το 1945 και από τη θέση του Διευθύνοντος Συμβούλου μέχρι το 1979 και έπειτα του Προέδρου του Δ.Σ. έως το 1996, έπαιξε καθοριστικό ρόλο για την εσωτερική-παραγωγική επέκταση του ομίλου όσο και για τα πρώτα σημαντικά βήματα διεθνοποίησης.

Ήταν, με άλλα λόγια, ανάμεσα σε εκείνους που έριξαν τη «σπορά» για τη δημιουργία του σημερινού πολυεθνικού κολοσσού των τσιμέντων ο οποίος έχει παρουσία σε 15 χώρες, μεταξύ των οποίων και οι ΗΠΑ, με 246 λειτουργικές μονάδες, 6.000 εργαζόμενους και συμμετοχή στα χρηματιστήρια Euronext Βρυξελλών, Παρισίου, Αθήνας, αλλά και της Ν. Υόρκης (NYSE) μέσω της εκεί θυγατρικής.

Άλλη «ρότα»

Ο Παύλος Κανελλόπουλος, ωστόσο, στα νιάτα του είχε χαράξει «ρότα» για άλλες…θάλασσες. Γεννημένος το 1906, στα 15 χρόνια του ταξίδεψε στο Μόναχο για να φοιτήσει στο Ουμανιστικό Γυμνάσιο και στη συνέχεια να σπουδάσει Νομική, Φιλολογία και Χημεία. Ο δικός του προορισμός όμως, τα «θέλω» του ήταν διαφορετικά, τέτοια που ξέφευγαν από τις «αποστειρωμένες» αίθουσες των πανεπιστημιακών αμφιθεάτρων. Αγάπησε από παιδί ακόμα την τέχνη και τη ζωντανή επαφή με την ιστορία.  Έστω κι αν τελικά ακολούθησε άλλο δρόμο μετά από πιέσεις του οικογενειακού περιβάλλοντος, σπουδάζοντας και Χημεία, δεν πρόδωσε ποτέ αυτήν την πρώτη μεγάλη του αγάπη.

Βυζαντινό τρίπτυχο: Η Παναγία, ο Χριστός και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος σε ένα εξαιρετικό δείγμα μεταβυζαντινής αγιογραφίας.

Σε ηλικία μόλις 17 ετών, το 1923, ξεκίνησε τη συλλεκτική πορεία του με την απόκτηση δυο θρησκευτικών εικόνων, της Παναγίας και του Αγίου Νικολάου, που χρονολογούνται στις αρχές του 16ου αιώνα. Αυτό ήταν η αφορμή για να εστιάσει το ενδιαφέρον του σε εκείνη την περίοδο καθ’ όλη την παραμονή του στη Γερμανία, επιτυγχάνοντας να εντοπίσει επιπλέον 45 ελληνικά έργα τέχνης, κυρίως αγιογραφίες, τις οποίες είχαν μεταφέρει εκεί Βαυαροί, μέλη της ακολουθίας του βασιλιά Όθωνα. Τα πολύτιμα αυτά έργα είχαν ουσιαστικά υπεξαιρεθεί, αλλά ο Παύλος Κανελλόπουλος έγινε ο συνδετικός κρίκος για την επιστροφή τους στην πατρίδα.

Οι Άγιοι Θεόδωροι: Εντυπωσιακή βυζαντινή εικόνα με έφιππους αγίους, χαρακτηριστική της θρησκευτικής τέχνης που συγκέντρωσε ο Παύλος Κανελλόπουλος.

Μετά την αποφοίτησή του το 1927, αποφάσισε να γίνει…πολίτης του κόσμου, ταξιδεύοντας στην Ευρώπη και κυρίως στην Ιταλία και την Ισπανία. Παράλληλα, εμπλούτιζε τη συλλογή του ενώ αφιερώθηκε στη μελέτη Ιστορίας της Τέχνης και Αρχαιολογίας.

Από εκείνη την περίοδο συνειδητοποίησε ότι η διάσωση και ο επαναπατρισμός σπάνιων έργων του Ελληνικού Πολιτισμού ήταν για εκείνον σκοπός ζωής. Κάτι που έγινε με φυσικό, σχεδόν αυτόματο τρόπο, όπως το περιγράφει ο ίδιος, παρομοιάζοντας τον εαυτό του με τον άνθρωπο που πρωτομπαίνει στη θάλασσα και μαθαίνει να επιπλέει και να κολυμπά ή με τον αναβάτη του ποδηλάτου που για πρώτη φορά ισορροπεί στις δύο ρόδες. «Η διαφορά μου προς άλλους συλλέκτες είναι, ότι δεν ήτο κάτι που επεδίωξα, ο έρως όμως προς το ωραίο με έφερε εκεί σχεδόν αυτόματα» έχει καταθέσει στο βιβλίο του «Σκέψεις».

Η Αγία Αικατερίνη: Βυζαντινή εικόνα με πλούσιο χρυσό διάκοσμο, που αποτυπώνει την καλλιτεχνική και πνευματική παράδοση της Ορθοδοξίας.

Ο ίδιος «έρως προς το ωραίο» τον ένωσε λίγα χρόνια αργότερα με τη σύντροφο της ζωής του Αλεξάνδρα.

Το 1940 ο Κανελλόπουλος απέκτησε άδεια συλλέκτη Ελληνικών και Βυζαντινών αρχαιοτήτων, αλλά πλέον τα βαριά σύννεφα του πολέμου είχαν ήδη σκεπάσει την Ευρώπη και την Ελλάδα. Άνθρωπος με ισχυρό πατριωτικό φρόνημα και υψηλή αίσθηση καθήκοντος επέστρεψε στη χώρα μας για να πολεμήσει ως εθελοντής στο μέτωπο της Αλβανίας. Η εμπειρία αυτή τον σημάδεψε και δεν είναι τυχαίο ότι από τις δεκάδες διακρίσεις που έτυχε για το  έργο του και την προσφορά του, από την ελληνική Πολιτεία αλλά και ξένες κυβερνήσεις, ο ίδιος ξεχώριζε το μετάλλιο Εκστρατείας Αλβανίας 1940 (Πολεμικός Σταυρός) για την ηρωική του προσπάθεια κατά τις επιχειρήσεις στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο.

Η χρονιά-ορόσημο

Το 1945, -όταν η Ελλάδα προσπαθούσε να καταμετρήσει ακόμη τις καταστροφικές συνέπειες της Κατοχής και με έναν νέο, εμφύλιο αυτή τη φορά, πόλεμο να συνεχίζει να την πληγώνει-, ήταν για τον Κανελλόπουλο μια χρονιά-ορόσημο. Και τούτο καθώς τότε ανέλαβε τα ηνία της Τιτάν ως Διευθύνων Σύμβουλος, αλλά και ένωσε το νήμα της ζωής του με την νεαρή και όμορφη Αλεξάνδρα Λόντου. Χτίζοντας εξ αρχής μια διαδρομή με πολλή αγάπη, αλλά και με το κοινό όραμά τους για τον Πολιτισμό.

Μια κοινή διαδρομή ζωής: Ο Παύλος και η Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου σε νεανικό στιγμιότυπο, χρόνια πριν από τη μεγάλη πολιτιστική προσφορά τους.

Εκείνη γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1921 και ήταν κόρη του πολιτικού και υπουργού Ναυτιλίας Δημήτριου Λόντου και της Μελπομένης Σκαμπαβία, περνώντας τα παιδικά της χρόνια μαζί με την αδελφή της Θέκλα, σε ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου κυριαρχούσε η αγάπη και οι αρμονικές σχέσεις. Με καλές σπουδές όπως τα κορίτσια της μεγαλοαστικής τάξης της εποχής,  η Αλεξάνδρα διακρινόταν για την έμφυτη ευγένεια και τη γενναιοδωρία της, ταυτόχρονα όμως και για τη γοητεία της. Σε νεαρή ήδη ηλικία θεωρείτο μια από τις πιο κομψές Αθηναίες. Γνωρίστηκε με τον Παύλο Κανελλόπουλο μέσω του…τένις που έπαιζαν και οι δύο.

Από τους γονείς της είχε κληρονομήσει το αίσθημα ευθύνης και προσφοράς, που εκδηλώθηκε όχι μόνον στον πολιτιστικό αλλά και στον κοινωνικό τομέα, στο πεδίο της αλληλεγγύης και του εθελοντισμού.

Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου: Η κομψή Αθηναία που αφιέρωσε τη ζωή της στην τέχνη, τη φιλανθρωπία και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Έτσι, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, προσέφερε υπηρεσίες ως εθελόντρια αδελφή του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού ενώ αργότερα ανέπτυξε πολυδιάστατη φιλανθρωπική δραστηριότητα.

Το 1945 ήταν και για εκείνη έτος-ορόσημο όχι όμως μόνο με τη θετική χροιά του γάμου της, αλλά και με αρνητική καθώς τότε έχασε και την αγαπημένη της μητέρα σε ένα ναυάγιο.

Η γνωριμία και μετέπειτα η συμβίωση με τον Παύλο Κανελλόπουλο δεν επηρέασαν στο ελάχιστο τα παραπάνω σπάνια στοιχεία του χαρακτήρα της. Μπόλιασαν όμως τη ζωή της και με το δικό του πάθος για το μεγαλείο της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης. «Μαθήτριά» του αρχικά, αντλούσε χιλιάδες πληροφορίες για την προέλευση και την αξία των αντικειμένων της συλλογής του, θαυμάζοντας τον απεριόριστο πλούτο των γνώσεών του. Γιατί ο Παύλος Κανελλόπουλος δεν ήταν απλά συλλέκτης, αλλά μελετητής τόσο του αρχαίου όσο και του βυζαντινού πολιτισμού.

Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου: Η εντυπωσιακή ομοιότητα του προφίλ της με αρχαία προτομή της Αφροδίτης, όπως συνήθιζε να επισημαίνει ο σύζυγός της.

Με περηφάνια για τον άνδρα της είχε εξομολογηθεί κάποτε ότι μπορούσε να απαγγείλει ολόκληρη την Ιλιάδα και την Οδύσσεια χωρίς να του ξεφύγει στίχος…

Με αντίστοιχη περηφάνια εκείνος δήλωνε ότι η σύζυγός του Αλεξάνδρα έχει το ίδιο προφίλ με την θεά Αφροδίτη, όπως εικονιζόταν σε μια προτομή του 4ου αιώνα που κοσμούσε τη συλλογή τους.

«Με τον Παύλο περισσότερο απ’ όλα μας ένωσε η μεγάλη αγάπη μας για τον τόπο μας και την ιστορία του, γιατί εκείνος πάνω απ’ όλα ήταν Έλληνας» έχει εξομολογηθεί. Ήταν όμως και το μόνο πρόσωπο που μπορούσε να του βάλει
«φρένο» καθώς ήταν διατεθειμένος να δώσει τα πάντα για αποκτήσει ένα κομμάτι που τον είχε μαγέψει. Έτσι, για τη δημιουργία της συλλογής ξόδεψε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του, μέχρι και μετοχές του σε τρία εργοστάσια.

Η προτομή της Αφροδίτης: Ο Παύλος Κανελλόπουλος έβρισκε στο αρχαίο γλυπτό την εντυπωσιακή ομοιότητα με το προφίλ της Αλεξάνδρας.

Η Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου ποτέ δεν αρνήθηκε ότι ήταν κοσμικοί, δίνοντας το «παρών» σε λαμπρές δεξιώσεις μιας άλλης εποχής και μιας…άλλης Αθήνας, χωρίς αυτό να αποτελεί το επίκεντρο της ζωής τους. Γνώρισαν και συναναστράφηκαν πολλές προσωπικότητες, από τον Ντε Γκόλ, τον Ζισκάρ ντ Εστέν και όλη την εγχώρια πολιτική τάξη εκείνης της περιόδου, μέχρι τη Λιζ Τέιλορ, τη Μαρία Κάλλας, τον Αριστοτέλη Ωνάση και πολλούς άλλους.

Η Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου στα εγκαίνια του μουσείου με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Στον στενό κοινωνικό περίγυρο τους, ωστόσο, ανήκαν ιστορικοί, ακαδημαϊκοί, αρχαιολόγοι, με τους οποίους «συνέπλεαν» πνευματικά, καθώς και στενοί φίλοι του ζευγαριού που γέμιζαν κάθε τόσο το αρχοντικό ρετιρέ της λεωφόρου Αμαλίας, θαυμάζοντας την τεράστια συλλογή τους και όχι μόνο…

Η πισίνα στο Σύνταγμα

Εκεί, άλλωστε υπήρχε, -και εξακολουθεί να υπάρχει-, όπως προαναφέρθηκε, και η μόνη πισίνα…πάνω  στο Σύνταγμα. Σε αυτό το ακίνητο, στη συμβολή της λεωφόρου Αμαλίας 2-4 και Οθωνος που έχει τη δική του ιστορία, καθώς προηγουμένως στην ίδια θέση δέσποζε το εμβληματικό νεοκλασικό Μέγαρο Νεγρεπόντη. Αυτό ανεγέρθηκε το 1870 αρχικά ως οικία της οικογένειας Λουριώτη.

Στη συνέχεια πέρασε στην ισχυρή, αριστοκρατική οικογένεια Νεγρεπόντη, με καταγωγή από τη Χίο, οπότε και επεκτάθηκε αποτελώντας ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά κτήρια του κέντρου της πόλης. Το οποίο, μάλιστα, λειτούργησε για ένα διάστημα ως «προσωρινό ανάκτορο», φιλοξενώντας τον διάδοχο Κωνσταντίνο, ενώ μέχρι το 1940 στέγαζε το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας. Αργότερα, όμως, το 1959, όταν η Ελλάδα είχε εισέλθει στην περίοδο της ανασυγκρότησης και ανοικοδόμησης, το αρχοντικό Μέγαρο Νεγρεπόντη κατεδαφίστηκε για να χτιστεί μια μοντέρνα, για την εποχή, πολυκατοικία.

Η πισίνα πάνω από το Σύνταγμα: Αεροφωτογραφία του ιστορικού ρετιρέ στη συμβολή Αμαλίας και Όθωνος, με την περίφημη πισίνα.

Εκεί εγκαταστάθηκαν ο Παύλος και η Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου,  με το Penthouse τους να εξελίσσεται γρήγορα σε επίκεντρο της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της Αθήνας. Το δικό της ρόλο ως στοιχείο ξεχωριστού ενδιαφέροντος διεκδίκησε και η πισίνα που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ’60. Ήταν δηλαδή μία από τις πρώτες, αν σκεφτούμε ότι στη χώρα μας, οι πισίνες σε πολυτελείς μονοκατοικίες των βορείων και των νοτίων προαστίων άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους περί τα τέλη της δεκαετίας του ’50, αποτελώντας, κατά κάποιον τρόπο, status symbol της μεγαλοαστικής τάξης.

Αυτή η πισίνα, γύρω από την οποία μαζεύονταν κομψές κυρίες, απολαμβάνοντας τη δροσιά της, πέρασε στην… αιωνιότητα μέσα από τον φωτογραφικό φακό του Σλιμ Ααρονς.

Η πισίνα στο Σύνταγμα

Ο διάσημος Αμερικανός φωτογράφος τον Ιούλιο του 1961 επισκέφθηκε την Ελλάδα και όταν βρέθηκε στο ρετιρέ της οικογένειας Κανελλοπούλου τράβηξε μια φωτογραφία με τίτλο «Penthouse Pool» που θα έμενε στην ιστορία της pop κουλτούρας. Ο Ααρονς απαθανατίζοντας νεαρές κοσμικές κυρίες της Αθήνας να χαλαρώνουν με μαγιό δίπλα στην πισίνα, πάνω σε μαξιλάρια έντονου κόκκινου χρώματος, με φόντο την Ακρόπολη, απέδωσε με μοναδικό τρόπο τον συνδυασμό της αρχαίας κληρονομιάς με τον μοντέρνο τρόπο ζωής της δεκαετίας του ’60 και την είσοδο της Ελλάδας στην εποχή του διεθνούς jet set.

Η θρυλική πισίνα στο Σύνταγμα: Το φωτογραφικό στιγμιότυπο του Σλιμ Άαρονς το 1961, με την Ακρόπολη στο βάθος.

Ο Ααρονς, που στην καριέρα του είχε επικεντρωθεί σε γυναίκες της υψηλής κοινωνίας, της μόδας των τεχνών και του Χόλιγουντ, όπως η Μέριλιν Μονρόε, η Τζάκι Κένεντι, η Οντρεϊ Χέπμπορν κ.ά., συνήθιζε να λέει ότι αγαπούσε να φωτογραφίζει «όμορφους ανθρώπους σε όμορφα μέρη, να κάνουν όμορφα πράγματα». Και αυτή η φωτογραφία του από την πισίνα του ρετιρέ της οικογένειας Κανελλοπούλου θεωρείται από τις πλέον χαρακτηριστικές της φιλοσοφίας του.

Μπορεί τα επόμενα χρόνια το ζεύγος Κανελλοπούλου να μετακόμισε σε ένα, επίσης αρχοντικό, ρετιρέ επί της Ηρώδου Αττικού, και αυτό με άπλετη θέα στην Ακρόπολη, αλλά η πισίνα παραμένει ακόμη εκεί, δίνοντας το γαλάζιο στίγμα της μέσα στο γκρίζο του κέντρου της πρωτεύουσας.

Η συλλογή και το Μουσείο

Διακαής πόθος και των δύο ήταν η σπουδαία συλλογή τους, με περισσότερα από 6.500 έργα τέχνης «που προέρχονται από διαφορετικές εποχές, κοινωνίες, αισθητικούς κώδικες» να γίνει κτήμα της ελληνικής κοινωνίας.

Μυκηναϊκό ειδώλιο: Χαρακτηριστικό δείγμα της προϊστορικής ελληνικής τέχνης, από την πολύτιμη συλλογή του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου.
Πολύτιμο εκκλησιαστικό κειμήλιο: Περίτεχνο χρυσό δισκοπότηρο, δείγμα της εξαιρετικής μεταλλοτεχνίας που εκπροσωπείται στη συλλογή Κανελλοπούλου.

Έτσι, το 1972 την δώρισαν στο Ελληνικό Δημόσιο, με την απαίτηση του Παύλου Κανελλόπουλου να αναφερθεί στην επίσημη πράξη δωρεάς ότι δεν επιθυμεί την φοροαπαλλαγή ύψους 25 εκατ. δραχμών που εδικαιούτο.

Το 1976 ιδρύθηκε το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, που στεγάστηκε σε ένα παλαιό αρχοντικό της Πλάκας, την οικία Μιχαλέα. Όπως αναφέρεται σχετικά, ήταν τέτοια η αγάπη του Παύλου Κανελλόπουλου για αυτό το Μουσείο, «ώστε ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, και παρά τη σημαντική δυσχέρειά του στην όραση, δεν έπαψε να το επισκέπτεται τακτικά και να ξεναγεί προσωπικά το κοινό, μεταδίδοντάς του τη βαθιά γνώση και την ανεξάντλητη αγάπη του για την τέχνη και την αρχαιολογία».

Κυκλαδικό ειδώλιο: Η λιτή γεωμετρία της προϊστορικής γλυπτικής αναδεικνύει τον πλούτο και τη διαχρονικότητα της συλλογής Κανελλοπούλου.
Πολύτιμο εκκλησιαστικό κειμήλιο: Περίτεχνο χρυσό δισκοπότηρο, δείγμα της εξαιρετικής μεταλλοτεχνίας που εκπροσωπείται στη συλλογή Κανελλοπούλου.
Τα εγκαίνια του 1976: Ιστορικό στιγμιότυπο από την τελετή εγκαινίων του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου στην Πλάκα.

Η περίφημη αυτή συλλογή που έχει χαρακτηριστεί από Έλληνες και ξένους ειδικούς ως η πλουσιότερη ιδιωτική συλλογή ελληνικής τέχνης περιλαμβάνει αρχαιότητες από την Προϊστορία, την Αρχαϊκή, την Κλασική και την Ελληνιστική περίοδο, αλλά και πιο πρόσφατα έργα τέχνης.

Η νέα όψη του Μουσείου: Η επέκταση, με τη συμβολή της Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, διπλασίασε ουσιαστικά τους εκθεσιακούς χώρους.

Μετά το 2004 και ενώ ο Παύλος Κανελλόπουλος είχε φύγει από τη ζωή, η Αλεξάνδρα Κανελλοπούλου, με πολύ κόπο και με δική της οικονομική συμβολή, φρόντισε να αποκτηθεί όμορο οικόπεδο στο οποίο ανεγέρθηκε η νέα πτέρυγα του Μουσείου, διπλασιάζοντας ουσιαστικά τους χώρους του.

Το Ίδρυμα

Το 1999 το ζεύγος προχώρησε στη σύσταση του Ιδρύματος Παύλου & Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, με προτεραιότητες του την προβολή της Ελληνικής Τέχνης, τη διάδοση του Ελληνικού Πολιτισμού, την προαγωγή της Εκπαίδευσης, καθώς και την ανάληψη και υποστήριξη δράσεων που αφορούν ευάλωτα άτομα και κοινωφελείς φορείς.

Το 2008 μετά τον θάνατο της  Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, τη «σκυτάλη» στο Ίδρυμα πήρε η νέα γενιά αναλαμβάνοντας τη συνέχιση του έργου τους.

Όπως τονίζεται στη σελίδα του «το έργο του Ιδρύματος βρίσκεται σήμερα σε αγαστή σύμπνοια με το πνεύμα των ιδρυτών του, διατηρώντας τον πυρήνα της δικής τους έμπνευσης και δράσης, που τόσο συνέβαλε στην ανακούφιση λιγότερο προνομιούχων κοινωνικών ομάδων.

Με σημαντικές πρωτοβουλίες και έργα διατηρεί άρρηκτους δεσμούς με το παρελθόν αλλά και αφουγκράζεται τον παλμό του μέλλοντος. Ανταποκρίνεται στις προκλήσεις, υιοθετεί καινοτόμες προτάσεις, προωθεί νέες αντιλήψεις και προσεγγίζει την κοινωνία, με δράσεις συμπερίληψης που παρέχουν ίσες ευκαιρίες και αμβλύνουν τις ανισότητες».

Το Ίδρυμα στην πορεία του έχει αναλάβει δεκάδες σημαντικές δράσεις. Μεταξύ αυτών η πιο πρόσφατη φέτος αφορά τη δωρεά για την επέκταση και ανακαίνιση των εγκαταστάσεων του ΚΑΤ, με κυριότερο έργο την ανέγερση νέου κτηρίου για τη στέγαση των χειρουργείων.

Πρόεδρος του Ιδρύματος είναι ο Νέλλος Κανελλόπουλος ο οποίος σε μήνυμά του αναφέρει ότι «στα χρόνια που θα ακολουθήσουν το Ίδρυμα Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου θα συνεχίσει να έχει το βλέμμα στραμμένο με προσήλωση στην προσπάθεια ανάδειξης του ελληνικού πνεύματος και πολιτισμού, σε όλες τις εκφάνσεις τους, καθώς και στην υποστήριξη κοινωφελών δράσεων, συνεχίζοντας με ενθουσιασμό το έργο των ιδρυτών του και έχοντας ως παρακαταθήκη τις αρχές και τις αξίες τους οι οποίες και το ενέπνευσαν».

Exit mobile version