Εθνικός Δρυμός Σουνίου: Εμπειρία απόδρασης σε ένα διαμάντι της αττικής γης

Δεν θα διαφωνήσουν πολλοί ότι η μεγαλύτερη τύχη, αλλά ακόμα μεγαλύτερη ατυχία, της Αττικής γης ήταν ότι εντός της βρέθηκε να υπάρχει και να αναπτύσσεται η Αθήνα. Ενας τόπος γεμάτος από εκείνη τη μεσογειακή γαλήνη και την εσωτερικότητα του φωτός της, με τη νεράιδα της Ιστορίας να την έχει ευλογήσει στους αιώνες, βρέθηκε μέσα σε λίγες δεκαετίες να έχει χάσει την ταυτότητά της. Τόποι εκπληκτικής ομορφιάς όπως η Πάρνηθα, τα Μεσόγεια, η haute couture κομψότητα της Παραλίας (που τώρα της φορέσαμε και τα φρανγκολεβαντίνικα της «Αθηναϊκής Ριβιέρας») υπέκυψαν σε ένα fast forward αισθητικής και κοινωνικής αλλοίωσης, που άλλαξε για πάντα το προφίλ ίσως της πιο εξέχουσας περιοχής της χώρας μας.
Υπάρχουν όμως μικρές εστίες αντίστασης, μικρά θαύματα αντοχής, που όσο και αν συρρικνώνεται η μαγεία τους και περικυκλώνονται απειλητικά από «νέες χρήσεις γης» και «αναπτυξιακές αναπλάσεις», επιμένουν να θυμίζουν ότι η Αττική γη υπήρξε ανά τους αιώνες το πιο θαυμαστό εργαστήρι της ανθρώπινης μοίρας. Ενας τέτοιος θύλακας αντίστασης είναι το δάσος στα χαμηλά βουνά μεταξύ Λαυρίου και Σουνίου. Ενας μικρός «Εθνικός Δρυμός τσέπης», μία απόδραση της διπλανής πόρτας σε έναν τόπο που η φύση και η ιστορία σμίγουν με έναν ακατάλυτο τρόπο.

Εθνικός Δρυμός Σουνίου
Eίναι ο μικρότερος και νεότερος στη χώρα μας. Ανακηρύχθηκε ως δρυμός το 1974 και έχει συνολική έκταση 35.000 στρέμματα, από τα οποία περίπου τα 5.500 είναι ο πυρήνας του Δρυμού και εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000. Αποτελεί μία περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, με κυρίαρχο είδος το δάσος της χαλέπιου πεύκης, έχοντας παράλληλα και τον τίτλο του μεγαλύτερου και πιο καλοδιατηρημένου πευκοδάσους στην Ανατολική Αττική. Εντός του θα βρει κανείς πάνω από 400 είδη χλωρίδας, αρκετά πουλιά και κάμποσα άγρια ζώα (κυρίως αλεπούδες, κουνάβια, λαγούς κ.ά.).

Ακολουθώντας τη μοίρα και των υπολοίπων δασών της Αττικής βρέθηκε και αυτό, το 1985, στο έλεος της πυράς, η οποία κατέστρεψε μεγάλο μέρος του. Σχεδόν 40 χρόνια αργότερα και έχοντας αφήσει την φύση ήσυχη να κάνει το καθήκον της, το δάσος σφύζει και πάλι από ζωή, με νέα δέντρα και μία ορμητική διάθεση να επιστρέψει στις ημέρες της δόξας (αν και θα χρειαστούν πολλά χρόνια ακόμα). Ακόμα και έτσι πάντως αποτελεί μία αισιόδοξη νότα αναγέννησης, φέρνοντας ένα ευοίωνο μήνυμα προς όλους ότι οι φυσικές διεργασίες, σε συνδυασμό με σωστές πρακτικές από την πλευρά των ανθρώπων, μπορούν να μειώσουν στο ελάχιστο τις επιπτώσεις μιας καταστροφής.

Λαυρεωτική γη
Ο Εθνικός Δρυμός Λαυρίου δεν είναι μόνο γνωστός για τη φυσική του χλωρίδα, αλλά και η μεγάλη ιστορική του παρουσία στις ζωές των Ελλήνων από τα αρχαία χρόνια έως και τα σύγχρονα. Η πλούσια σε μεταλλεύματα γη της Λαυρεωτικής υπήρξε ευχή για αιώνες, που κατέληξε με τον γνωστό νέο-ελλαδικό τρόπο σε κατάρα, με τη γενικευμένη κοινωνική και οικονομική αναστάτωση, στα τέλη του 18ου αιώνα. Αυτή η πολυτάραχη διαδρομή του δάσους του Λαυρίου που ξεκινά από το 3.000 π.Χ. είναι εμφανής ακόμα και σήμερα, καθώς το γεμάτο σφρίγος αναγεννημένο πράσινο διακόπτουν εδώ κι εκεί βαθιές τρύπες στη γη, σημάδια μιας εποχής που η εξόρυξη μεταλλευμάτων έκανε το Λαύριο κάτι σαν το μυθικό Ελντοράντο της Ελλάδας.
Στο δάσος φθάνεις σε λιγότερο από μία ώρα από την Αθήνα, είτε από την πλευρά του Λαυρίου είτε από την πλευρά της Αναβύσσου, βάζοντας ως στόχο-αφετηρία τον Αγιο Κωνσταντίνο (ή Καμάριζα). Από εκεί η πρώτη στάση -και για πολλούς η μοναδική- είναι στο πρώτο τμήμα του δάσους, όπου υπάρχουν παγκάκια και τραπεζάκια για πικ-νικ και αναψυχή. Εκεί βρίσκεται και το απόλυτο highlight του Εθνικού Δρυμού, μία μεγάλη δολίνη, η οποία έχει πάρει το όνομα «Χάος» ή «Εγκειλον Χάος» που είναι και η επίσημη ονομασία του.

Πρόκειται για έναν εντυπωσιακών διαστάσεων κρατήρα με άνοιγμα 120 μέτρα και βάθος πάνω από 50 μέτρα, ο οποίος σχηματίστηκε κατά πάσα πιθανότητα από κατακρήμνιση της οροφής ενός υπόγειου σπηλαίου πριν τουλάχιστον 2 εκατομμύρια χρόνια. Υπάρχουν βέβαια και φήμες για τη δημιουργία του από πτώση μετεωρίτη, όμως μάλλον δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Παλαιότερα υπήρχε η δυνατότητα για τους τολμηρούς να κατέβουν έως τη βάση του, όμως εδώ και χρόνια έχει μπει ένα συρματόπλεγμα περιμετρικά, έτσι ώστε να αποφεύγονται τα ατυχήματα. Σε κάθε περίπτωση πάντως το «Χάος» είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεωλογικά φαινόμενα ολόκληρης της Ελλάδας και μόνο γι’ αυτό αξίζει μία επίσκεψη στο δάσος του Λαυρίου.

Ο περιβάλλων χώρος είναι ευχάριστα διαμορφωμένος για ατέλειωτες ώρες παιχνιδιού με την οικογένεια, αρκεί βέβαια να αποφεύγει κανείς τις ημέρες των αργιών, καθώς συγκεντρώνεται αρκετός κόσμος που ψάχνει εναλλακτικές λύσεις για να αποφύγει την πολυκοσμία της παραλίας και την ταλαιπωρία -και το κόστος- του θαλάσσιου μπάνιου. Ο πρόσφατα ασφαλτοστρωμένος δρόμος συνεχίζει μέσα στο δάσος για αρκετά χιλιόμετρα, σε μία ιδιαίτερα απολαυστική διαδρομή, με θέα άλλοτε προς το Λαύριο και άλλοτε προς την άλλη πλευρά της Αθηνών-Σουνίου, προς το νησί Πάτροκλος. Στο τέλος του διασταυρώνεται με τον δρόμο που ενώνει το Λαύριο με το Σούνιο, όπου ο καθένας αποφασίζει τον δρόμο της επιστροφής προς την Αθήνα.
Σε όλη αυτή τη διαδρομή υπάρχουν δεξιά και αριστερά χωματόδρομοι, άλλοτε βατοί και άλλοτε με τη σκληρή πέτρα της περιοχής, οι οποίες προκαλούν για εξερεύνηση (καλύτερα με SUV και προσεκτική οδήγηση για κλατάρισμα ελαστικού). Μικρό σε έκταση, εύκολο στην πρόσβαση και με μία φύση που ξεχειλίζει από τη νεανική αισιοδοξία των αναγεννημένων πεύκων, το δάσος πάνω από το Λαύριο προσκαλεί τους Αθηναίους για να τους θυμίσει πώς θα μπορούσε να είναι η Αττική χωρίς το εκπτωτικό ήθος της σύγχρονης αθηναϊκής αντίληψης. Ενα δάσος που κατάφερε να επιβιώσει μέσα από την καταστροφική πυρά και τα πάθη των πολύτιμων μεταλλευμάτων του, σηκώνει και πάλι το βαρύ φορτίο να πείσει τους πάντες ότι τίποτα δεν έχει χαθεί οριστικά. Και ότι είναι δυνατόν να υπάρξει ένα παρθένο δάσος σε απόσταση αναπνοής από την Αθήνα. Το μόνο που χρειάζεται είναι να ακούσουμε το θρόισμα των πεύκων και να αγναντέψουμε τη λάμψη του Σαρωνικού για να πιστέψουμε ότι κατά βάθος η Αττική παραμένει και σήμερα ένας τόπος μαγείας εν εξελίξει.

Tips
• Ακολουθήστε πιστά της οδηγίες για τον κανονισμό λειτουργίας του Εθνικού Δρυμού, όπως αναγράφεται σε πινακίδες που υπάρχουν σε διάφορα σημεία του δάσους. Σύμφωνα με αυτά απαγορεύεται η κατασκήνωση οποιασδήποτε μορφής (τροχόσπιτα, σκηνές κ.λπ., η πρόκληση ζημιών σε γεωλογικούς σχηματισμούς και η χρησιμοποίηση του δικτύου των δρόμων για δοκιμές και αγώνες αυτοκινήτων και μοτοσικλετών. Αυτονόητη είναι επίσης η προτροπή για την αποφυγή δυνατών θορύβων και μουσικών που ενοχλούν όλους και διαταράσσουν την ισορροπία του τοπίου.
• Απαγορεύεται επίσης κάθε είδους δραστηριότητα που περιλαμβάνει τη χρήση φωτιάς. Ιδίως τους ζεστούς μήνες κάθε δραστηριότητα με φωτιά είναι απόλυτα μη αποδεκτή.
• Αυτονόητο είναι επίσης ότι η επίσκεψη στο δάσος δεν μπορεί να συνδυαστεί με τα διάσπαρτα σκουπίδια που αφήνονται επί τόπου. Το θέαμα τα τριήμερα των outdoor ελληνικών εορτών, είναι άκρως απογοητευτικό για ένα δάσος που πασχίζει να επανέλθει και μια ενδεχόμενη νέα φωτιά θα το εξαφανίσει εντελώς.
• Το καλοκαίρι κάνουμε τις όποιες δραστηριότητες νωρίς το πρωί για να αποφύγουμε τη ζέστη. Ο δρυμός προσφέρεται για πολλές πεζοπορίες και ποδηλατάδες, αρκεί κανείς να τηρεί τους βασικούς κανόνες ασφαλείας. Προσοχή χρειάζεται στα διάφορα «πηγάδια» και τις σπηλιές που υπάρχουν από τη μεταλλευτική εκμετάλλευση, ιδίως για εκείνους που συνοδεύουν παιδιά.
• Υπάρχουν διαδρομές για όλους και για κάθε φυσική κατάσταση. Η πιο πρόσφορη για κάθε ηλικία είναι η πεζοπορία στον ασφάλτινο δρόμο ανάμεσα στο Χάος και την Αγία Μαρίνα με επιστροφή. Στην περιοχή της Αγίας Τριάδας έχει γίνει επίσης αξιοποίηση των μονοπατιών για προσέγγιση στα αρχαία «πλυντήρια» αργύρου. Εκεί μάλιστα έχει διαμορφωθεί κάτι πολύ σπάνιο για τη χώρα μας, ένα πολύ φροντισμένο μονοπάτι περίπου 500 μέτρων για άτομα με ειδικές ανάγκες. Οι πιο δραστήριοι μπορούν να κάνουν μία ακόμα μεγαλύτερη διαδρομή περίπου 1.600 μέτρων.
• Για φαγητό -που το καλοκαίρι μπορεί να συνδυαστεί και με μπάνιο- υπάρχει όλο το παραλιακό μέτωπο από Λαύριο μέχρι την Παλαιά Φώκαια για να καλύψει τους πάντες. Αν και το πικ-νικ είναι η πρόταση που συστήνουμε ανεπιφύλακτα.
Φωτογραφίες: Παναγιώτης Τριτάρης