Η γηραιότερη έφηβη στον κόσμο, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 102 ετών. Η Νεοϋορκέζα με τα μεγάλα στρογγυλά γυαλιά -σήμα κατατεθέν- είχε θαυμαστές σε όλο τον κόσμο χάρη στο εκλεκτικό προσωπικό της στυλ, τη ζωηρή προσωπικότητα και την ευφυΐα της.
Στο πλούσιο και συχνά πολυεπίπεδο τοπίο της μόδας, κάποιοι άνθρωποι εμφανίζονται όχι μόνο ως διαμορφωτές της αλλά ως εκπρόσωποι των τάσεων, επαναπροσδιορίζοντας και προσαρμόζοντας την ίδια την έννοια του στυλ στα δικά τους μέτρα και σταθμά. Ανάμεσά τους βρίσκεται η Iris Apfel, η γυναίκα που εξέφρασε την ατομικότητα και την δημιουργικότητά της, χρησιμοποιώντας την αυτοέκφραση και κυρίως το προσωπικό ύφος της σε ό,τι έκανε. Γνωστή για το επιδεικτικό και φανταχτερό της στυλ, η Apfel προκάλεσε τον ενδιαφέρον του κόσμου της μόδας και του interior design υπερβαίνοντας τα συμβατικά όρια.
Γεννημένη το 1921 στο Queens, της Νέας Υόρκης, η παιδεία της έθεσε τα θεμέλια για το πολύχρωμο και πλουραλιστικό της ταξίδι. Η μικρή Iris εκτέθηκε στον κόσμο της μόδας μέσω της μπουτίκ της μητέρας της, Sadye, όπου έμαθε να εκτιμά τα μοναδικά και εκλεκτικά κομμάτια που έβλεπε γύρω της. Ανέπτυξε από νωρίς μία έντονη αίσθηση του στυλ και αγαπούσε τη μόδα, που την επηρέασε στη διαμόρφωση του δικού της προσωπικού στυλ. Η χαρακτηριστική της εμφάνιση έγινε σύμβολο «εξέγερσης» για όλες τις γυναίκες που δεν ντύνονται με στόχο να δείχνουν όμορφες. Αναμφισβήτητα ήταν από εκείνες τις προσωπικότητες που ήξεραν πως τα ρούχα δεν “κάνουν”‘” τη γυναίκα, αλλά αντικατοπτρίζουν αυτό που συμβαίνει μέσα της. Μετά τις σπουδές Ιστορίας της Τέχνης στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και έπειτα στο πανεπιστήμιο του Wisconsin, έβαλε τις βάσεις για μια καριέρα που θα την οδηγούσε να προηγείται σε πολλούς τομείς.
“Αν δεν ενδιαφέρεσαι, δεν είσαι ενδιαφέρων”
Ξεκίνησε να εργάζεται στο Women’s Wear Daily ως κειμενογράφος και έπειτα ως ασκούμενη για τη σχεδιάστρια εσωτερικών χώρων Elinor Johnson, βοηθώντας την στην διακόσμηση διαμερισμάτων που προοριζόταν για μεταπώληση. Πριν γίνει σύμβολο του στυλ η Apfel θεωρούνταν πρωτοπόρος της διακόσμησης. Ξεκίνησε την καριέρα της τη δεκαετία του 1940 και κάποιες από τις πελάτισσές της ήταν η Greta Garbo, η Estée Lauder, η Faye Dunaway και η Joan Rivers.
Με τον σύζυγό της, Carl Apfel, ίδρυσαν το 1950 την ’Old World Weavers’, μια εταιρεία με πολυτελή υφάσματα από την οποία προμηθεύονταν και ο Λευκός Οίκος ό,τι χρειαζόταν, υπό την διοίκηση εννέα προέδρων, από τον Χάρι Τρούμαν μέχρι τον Μπιλ Κλίντον. «Η μόδα και η εσωτερική διακόσμηση είναι ένα και το αυτό», θα έλεγε η Apfel, η οποία συνέβαλε με την κοφτερή της ματιά στη συνολική αισθητική και την ατμόσφαιρα του Λευκού Οίκου κατά τη διάρκεια αυτών των περιόδων. Η εταιρεία πουλήθηκε το 1992, στη μεγαλύτερη εταιρεία υφασμάτων Stark για ένα αρκετά μεγάλο ποσό.
Όλα άλλαξαν το 2005, όταν η Iris Apfel έγινε το πρώτο άτομο εν ζωή, που ενώ δεν ήταν σχεδιάστρια, τα ρούχα και τα αξεσουάρ της εκτέθηκαν στο Costume Institute του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης, με τίτλο “Rara Avis: Selections from the Iris Apfel Collection”, υπό την επιμέλεια του Harold Koda. Η έκθεση περιλάμβανε κομμάτια από την προσωπική της συλλογή, ένα sui generis μείγμα από τα πάντα που φορούσε η ίδια, μία μίξη της υψηλής και απλής μόδας – η υψηλή ραπτική Dior συνδυαζόταν με τα κομμάτια που έβρισκε σε υπαίθριες αγορές -, από vintage παντελόνια μέχρι τα πλαστικά βραχιόλια που κοσμούσαν σε στοίβες τα χέρια της, προσφέροντας στο κοινό μια ματιά στον εκκεντρικό της κόσμο. Από εκεί και πέρα η Iris Apfel εκτοξεύτηκε σε άλλα επίπεδα δημοσιότητας.
Αυτό που ξεχώριζε την Iris Apfel δεν ήταν μόνο οι ενδυματολογικές της επιλογές, αλλά η ατρόμητη στάση με την οποία τις αποδεχόταν. Αρνούμενη να περιοριστεί από κοινωνικά πρότυπα ή στερεότυπα που σχετιζόταν κυρίως με την ηλικία, έγινε σύμβολο ενδυνάμωσης για γυναίκες όλων των γενεών. Όπως δήλωσε, το 2014, στο ντοκιμαντέρ ’Iris’: “More is more and less is bore.” Περισσότερο από μια ταινία μόδας, το ντοκιμαντέρ, σε σκηνοθεσία του Albert Maysles, είναι μια ιστορία για τη δημιουργικότητα και το πώς ένα ανερχόμενο, ελεύθερο πνεύμα συνεχίζει να εμπνέει.
Το 2018, στα 85 της, η Iris Apfel ήταν πλέον μία παγκόσμια δημοσιότητα ή ένα “τυχαίο είδωλο”, όπως έλεγε η ίδια και οι πρωτιές διαδέχονταν η μία την άλλη. Ήταν το γηραιότερο μοντέλο που υπέγραψε συμβόλαιο με το πρακτορείο μοντέλων IMG Models και την ίδια χρονιά η επιρροή της Apfel έφτασε σε νέα ύψη με την κυκλοφορία μιας κούκλας Barbie, απόδειξη της διαρκούς επίδρασής της στην ποπ κουλτούρα, εμπνέοντας τη νέα γενιά. Η Iris Apfel Barbie χρησίμευσε τόσο ως φόρος τιμής στην επιδραστική καριέρα της αλλά και ως όχημα για την προώθηση της διαφορετικότητας και της τόνωσης της αυτοπεποίθησης στις νεότερες γενιές.
Το κλειδί είναι ο αυτοσχεδιασμός
Η μόδα την αγάπησε όπως την αγάπησε και η ίδια, ωστόσο ενώ της άρεσε, αρνούνταν να την ακολουθήσει -αντίθετα, την έκανε δική της. Δεν την ενδιέφερε να συνδυάζει τα ρούχα για να ταιριάζουν μεταξύ τους, αλλά να συνδυάζονται με τρόπο τέτοιο ώστε να γίνει με το τελικό αποτέλεσμα η ισχυρότερη δήλωση. Ήταν εντελώς πρωτότυπη ως προς αυτό. Οι κανόνες πραγματικά δεν ίσχυαν για την Iris Apfel. Και όσο μεγάλωνε, τόσο αγρίευαν οι στυλιστικές δηλώσεις της.
Ακόμη και στα 90 της, αλληλεπιδρούσε μέσω των social media, όχι μόνο λόγω της εξαιρετικής της προσωπικότητας, αλλά επειδή η κοσμοθεωρία της ήταν μια ατελείωτη πηγή δηλώσεων. Και παρά την ηλικία της, είχε την παράξενη ικανότητα να συνδέεται με τους νέους, ειδικά τους εφήβους. “Be bold, express yourself, declare your originality”, δήλωνε.
Το ενδιαφέρον της για τη διακόσμηση δεν σταμάτησε ποτέ. Διατηρούσε σπίτια στη Νέα Υόρκη και στο Palm Beach και δημιουργούσε συλλογές για τα πάντα: από χαλιά και σειρές υφασμάτων μέχρι διακοσμητικά αντικείμενα. Ήταν λάτρης των έντονων χρωμάτων και έλεγε πως «Το χρώμα μπορεί να αναστήσει τους νεκρούς». Συνεπώς, το βιβλίο της που κυκλοφόρησε το καλοκαίρι του 2023, αμέσως μετά τα 102α γενέθλιά της, είχε τον τίτλο ’Colourful’ (εκδόσεις Abrams Books) και το σημείωμα που το συνόδευσε ήταν το εξής: «Αυτό δεν είναι ένα βιβλίο με μυστικά – δεν έχω μυστικά. Συγγνώμη για την απογοήτευση, αν αυτό ψάχνετε. Έχω όμως μερικές καλές ιστορίες. Και μερικές ιδέες. Αυτό το βιβλίο έχει να κάνει με τη ζωή, τη δημιουργία και το χρώμα. Γιατί η δημιουργικότητα και το χρώμα έχουν σημασία».
Στο τοπίο της μόδας, όπου οι τάσεις έρχονται και φεύγουν, η Iris Apfel θα συνεχίσει να είναι ένα πρότυπο που υπερβαίνει τις πρόσκαιρες μόδες και θα τη θυμόμαστε ως απόδειξη της αιώνιας δύναμης, της προσωπικής έκφρασης και της δημιουργικότητας. Όπως δήλωσε κάποτε, «Δεν είμαι όμορφη και ποτέ δεν θα είμαι όμορφη, αλλά δεν έχει σημασία. Έχω κάτι πολύ καλύτερο: έχω στυλ».
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image