Στη διάρκεια της καριέρας του σχεδίασε περισσότερα από 500 διαφορετικά καθίσματα, συνδυάζοντας την απόλυτη εργονομία με την παραδοσιακή δανέζικη ξυλουργική τέχνη, καθορίζοντας το κίνημα του Mid-Century Modern.
Με ένα εντυπωσιακό βιογραφικό που περιλαμβάνει πάνω από 500 σχέδια για καρέκλες, ο περίφημος Δανός σχεδιαστής Hans J. Wegner κέρδισε επάξια τον τίτλο του «Master of the Chair». Οι δημιουργίες του δεν διακόσμησαν απλώς τα πιο κομψά σπίτια του 20ού αιώνα, αλλά κατάφεραν να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στην υψηλή τέχνη, την απόλυτη εργονομία και τη μαζική παραγωγή, μένοντας στην ιστορία ως διαχρονικά σύμβολα του εκλεπτυσμένου lifestyle.
Μια ηγετική μορφή του σκανδιναβικού μοντερνισμού
Η ιστορία του ξεκίνησε το 1914, στο Tønder της Δανίας. Γιος ενός τσαγκάρη, έδειξε από πολύ νωρίς μια έμφυτη κλίση προς τη χειροτεχνία και τα υλικά της φύσης. Σε ηλικία μόλις 14 ετών ξεκίνησε να εργάζεται ως μαθητευόμενος δίπλα στον master ξυλουργό H. F. Stahlberg. Μαζί του ανέπτυξε μια βαθιά, σχεδόν πνευματική σχέση με το ξύλο, κατανοώντας τις ιδιότητες, τις αντοχές και την οργανική του φύση. Αργότερα, μετακόμισε στην Κοπεγχάγη για να σπουδάσει στη Σχολή Τεχνών και Χειροτεχνίας (School of Arts and Crafts), όπου ήρθε σε επαφή με το σύγχρονο design. Το μεγάλο του βήμα έγινε το 1938, όταν οι κορυφαίοι αρχιτέκτονες Arne Jacobsen και Erik Møller του πρότειναν να σχεδιάσει τα έπιπλα για το νέο δημαρχείο του Aarhus. Αυτή η συνεργασία ήταν το έναυσμα για μια λαμπρή, αυτόνομη πορεία. Το 1949, η μοιραία συνεργασία του με την εταιρεία Carl Hansen & Søn έμελλε να αλλάξει τον χάρτη του παγκόσμιου design, γεννώντας μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα καθίσματα στην ιστορία.
Όταν το ξύλο αποκτά ψυχή
Το μυστικό της επιτυχίας του Wegner κρυβόταν στην απλότητα. Ο ίδιος έλεγε συχνά ότι «μια καρέκλα δεν έχει μία μόνο πλευρά, αντίθετα, πρέπει να είναι όμορφη από κάθε γωνία». Πάνω από έναν αιώνα μετά τη γέννησή του, πολλά από τα σχέδια του εξακολουθούν να παράγονται και να εκτίθενται σε μουσεία, ενώ η επιρροή του είναι σχεδόν πανταχού παρούσα στον σύγχρονο κόσμο του design. Ως τεχνίτης επιπλοποιός με εξαιρετική κατανόηση του ξύλου, της κατασκευής και του ανθρώπινου σώματος, ο Wegner αντιμετώπιζε την καρέκλα ως ένα ζήτημα που μπορούσε διαρκώς να επανεξετάζεται και να τελειοποιείται.
Σε ένα βιβλίο εκείνης της εποχής, του Δανού σχεδιαστή επίπλων Ole Wanscher, ο Wegner είδε εικόνες ανθρώπων να κάθονται σε κινεζικές καρέκλες της δυναστείας των Μινγκ, με πλάτη σε σχήμα πετάλου, ένα σχέδιο που χαρακτηρίζεται από ένα ενιαίο, καμπυλόγραμμο στοιχείο το οποίο σχηματίζει τόσο την πλάτη όσο και τα μπράτσα. Αντί να περιοριστεί σε μια απλή απομίμηση, ο ευφυής δημιουργός αποκωδικοποίησε τη δομή τους και επαναπροσέγγισε το ιστορικό αυτό πρότυπο μέσα από το πρίσμα της δανικής δεξιοτεχνίας. Το αποτέλεσμα ήταν η εμβληματική China Chair της οποίας η κατασκευή θεωρείται ένας άθλος δεξιοτενίας. Κατασκευάστηκε από την περίφημη εταιρεία Fritz Hansen το 1944 και καθιέρωσε μια προσέγγιση που ο ίδιος θα εξέλισσε σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, τη μελέτη δηλαδή παλαιότερων παραδόσεων επιπλοποιίας, την κατανόηση της δομικής τους λογικής και την απόδοση των επίπλων στα ουσιώδη στοιχεία τους.
Δεκάδες σχέδια και διεθνής απήχηση
To 1949 παρουσίασε την Wishbone Chair, ένα εμβληματικό σχέδιο και ένα από τα πολλά καθίσματα του σχεδιαστή που παράγονται μέχρι σήμερα με μεγάλη εμπορική επιτυχία και σύγχρονο σχεδιασμό. Την ίδια χρονιά σχεδιάστηκε και η Round Chair, θα λέγαμε μάλιστα ότι αν υπάρχει ένα σχέδιο που ενσαρκώνει την απόλυτη μινιμαλιστική τελειότητα, είναι η συγκεκριμένη καρέκλα. Όταν το έγκυρο αμερικανικό περιοδικό διακόσμησης Interiors, τη φιλοξένησε στο εξώφυλλό του, την αποκάλεσε απλώς «Η καρέκλα», θεωρώντας την το πιο όμορφο κάθισμα που φτιάχτηκε ποτέ.
Το 1960, το συγκεκριμένο σχέδιο πέρασε στην ποπ κουλτούρα και την πολιτική ιστορία, καθώς επιλέχθηκε για το πρώτο τηλεοπτικό debate ανάμεσα στον John F. Kennedy και τον Richard Nixon. Μάλιστα, ο Kennedy που υπέφερε από έντονους πόνους στην πλάτη, ενθουσιάστηκε από την άνεση και την εργονομική υποστήριξη που του προσέφερε. Δύο χρόνια αργότερα, ο Wegner που αγαπούσε να αντλεί έμπνευση και από το ζωικό βασίλειο, σχεδίασε την Papa Bear Chair, μια πολυθρόνα-αγκαλιά. Ένας κριτικός design της εποχής είχε γράψει ότι τα μεγάλα, ξύλινα μπράτσα της μοιάζουν με «μεγάλες αρκουδίσιες πατούσες που σε αγκαλιάζουν, ενώ πρόκειται για το απόλυτο statement piece για κάθε σύγχρονο living room, προσφέροντας απαράμιλλη θαλπωρή και πολυτέλεια».
Το 1963 κυκλοφόρησε στην αγορά η Shell Chair, καθώς όμως ο υπερσύγχρονος σχεδιασμός της θεωρήθηκε υπερβολικά πρωτοποριακός για τα γούστα της εποχής η παραγωγή της περιορίστηκε στο ελάχιστο. Ωστόσο, όταν η εταιρεία Carl Hansen & Son την επανακυκλοφόρησε το 1998 απευθυνόμενη σε μια νέα γενιά καταναλωτών, έλαβε άμεσα θερμή υποδοχή και μεγάλη εμπορική απήχηση.
Οργανική λειτουργικότητα
Η σχεδιαστική προσέγγιση του Wegner υπήρξε επαναστατική για την εποχή της. Ενώ οι μοντερνιστές του Bauhaus εστίαζαν στο ψυχρό ατσάλι και τις αυστηρές γεωμετρικές γραμμές, εκείνος επέμεινε στο ξύλο, χαρίζοντας του μέσα από δύσκολες τεχνικές, οργανικές, ζωντανές φόρμες.
Η διαδικασία σχεδιασμού που ακολουθούσε ήταν εξαιρετικά σχολαστική καθώς ξεκινούσε πάντα φτιάχνοντας μικρές μακέτες σε κλίμακα 1:5 από καθαρό ξύλο, δοκιμάζοντας τις ισορροπίες και τις γωνίες με τα ίδια του τα χέρια. Δεν σχεδίαζε ποτέ κάτι που δεν μπορούσε αρχικά να κατασκευάσει ο ίδιος. Σήμερα, δεκαετίες μετά τη δημιουργία τους, τα έπιπλα του Wegner συνεχίζουν να παράγονται από κορυφαίους οίκους όπως η Carl Hansen & Søn και η PP Møbler. Φιλοξενούνται στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, από το MoMA της Νέας Υόρκης μέχρι το Die Neue Sammlung στο Μόναχο, αποδεικνύοντας ότι το αληθινό design δεν επηρεάζεται από τις εφήμερες τάσεις της μόδας.
Ο Hans J. Wegner δεν υπήρξε απλώς ένας σχεδιαστής, αλλά ένας ποιητής του ξύλου που κατάφερε να μετατρέψει ένα καθημερινό, χρηστικό αντικείμενο όπως η καρέκλα σε ένα διαχρονικό έργο τέχνης που αποθεώνει το σύγχρονο σχεδιασμό και το ευ ζην.
Εξωτερική φωτογραφία: @ carlhansen.com