Το Atlassian Central έφτασε τα 180 μέτρα σε τριάντα εννέα ορόφους κι έγινε ο ψηλότερος υβριδικός ξύλινος πύργος του κόσμου.
Πάνω από τον ορίζοντα του Σίδνεϊ ολοκληρώθηκε πρόσφατα ένας πύργος που δεν στηρίζεται στο τσιμέντο αλλά, σε μεγάλο βαθμό, στο ξύλο. Ο πύργος, με 39 ορόφους, σχεδιάστηκε από τα γραφεία SHoP Architects της Νέας Υόρκης, σε συνεργασία με τους Αυστραλούς BVN και προορίζεται να στεγάσει την αυστραλιανή έδρα της εταιρείας λογισμικού Atlassian. Ξεπερνά κατά σχεδόν εκατό μέτρα τον προηγούμενο κάτοχο του τίτλου, τον πύργο Ascent στο Μιλγουόκι των ΗΠΑ, ύψους 86,6 μέτρων.
Τι κρύβεται πίσω από το ρεκόρ
Η λέξη «υβριδικός» έχει σημασία. Ο πύργος δεν είναι φτιαγμένος αποκλειστικά από ξύλο. Στον πυρήνα του υπάρχουν πυρήνες από σκυρόδεμα, γύρω του ένας χαλύβδινος εξωσκελετός, κι ανάμεσά τους περίπου δέκα χιλιάδες κυβικά μέτρα επεξεργασμένης ξυλείας, κυρίως κολόνες από συγκολλημένη ξυλεία και σταυρωτά επικολλητά ξύλινα φύλλα, που ταξίδεψαν από την Αυστρία. Ο χαλύβδινος σκελετός στηρίζει επτά «μεγαόροφους» τοποθετημένους κάθε τέσσερα επίπεδα, χωρίζοντας τον πύργο σε ό,τι οι σχεδιαστές ονομάζουν «βιότοπους»: συστάδες ορόφων με το ξύλο ορατό, φυτεμένες βεράντες και ανοιχτά, φυσικά αεριζόμενα σημεία. Τα μεγέθη δίνουν την κλίμακα του εγχειρήματος. Ο πύργος διαθέτει 75.000 τετραγωνικά μέτρα δαπέδου και περίπου 8.000 τόνους χάλυβα, ενώ η κατασκευή του απαίτησε έναν βαθμό ψηφιακού σχεδιασμού που πριν λίγα χρόνια δεν υπήρχε. Ο ανάδοχος συναρμολόγησε τα ξύλινα στοιχεία εικονικά, σε ψηφιακό περιβάλλον, πριν καν ξεκινήσει το εργοτάξιο, ώστε τα κομμάτια που έφταναν από την Αυστρία να ταιριάζουν με ακρίβεια χιλιοστού πάνω στον χαλύβδινο σκελετό.
Πίσω από την αισθητική υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο επιχείρημα. Ο συνδυασμός ξύλου, χάλυβα και σκυροδέματος υπολογίζεται ότι μειώνει κατά 50% το ενσωματωμένο διοξείδιο του άνθρακα σε σχέση με έναν συμβατικό πύργο. Το ενσωματωμένο διοξείδιο του άνθρακα είναι οι εκπομπές που παράγονται από τα ίδια τα υλικά και την κατασκευή, πριν καν το κτίριο αρχίσει να λειτουργεί. Σε αυτό προστίθενται μια πρόσοψη που παράγει ηλεκτρικό ρεύμα, σκίαση που περιορίζει τη θερμότητα κι ο φυσικός αερισμός. Το κτίριο, με άλλα λόγια, πουλά ταυτόχρονα αισθητική και περιβαλλοντική επίδοση.
Αυτός ο συνδυασμός είναι το σημείο όπου η αγορά συναντά τη ρύθμιση. Καθώς οι κανόνες για τις εκπομπές των κτιρίων γίνονται αυστηρότεροι σε πολλές χώρες, το ενσωματωμένο διοξείδιο του άνθρακα μετατρέπεται από περιβαλλοντικό επιχείρημα σε οικονομικό. Ένα κτίριο με χαμηλό αποτύπωμα δεν είναι απλώς ηθικά προτιμότερο, γίνεται και εμπορικά ελκυστικότερο, ειδικά για εταιρείες τεχνολογίας που θέλουν να προβάλλουν τις δεσμεύσεις τους.
Ο πύργος του Σίδνεϊ είναι η κορυφή ενός κύματος
Τα τελευταία χρόνια, η μαζική ξυλεία έχει γίνει το προτιμώμενο υλικό για μια νέα γενιά ψηλών κτιρίων, από το Μιλγουόκι μέχρι το Βανκούβερ, με τους αρχιτέκτονες να μιλούν πλέον για «plyscrapers», ουρανοξύστες από ξύλο. Ο λόγος δεν είναι μόνο περιβαλλοντικός. Το ορατό ξύλο αλλάζει την ίδια την αίσθηση του χώρου εργασίας. Απέναντι στους ψυχρούς πύργους από γυαλί κι ατσάλι, η μαζική ξυλεία προσφέρει ζεστασιά, υφή και μια αίσθηση φυσικότητας που η αγορά των γραφείων έχει αρχίσει να την τιμολογεί. Οι εργαζόμενοι, δείχνουν διάφορες μελέτες, αντιδρούν θετικά σε περιβάλλοντα με φυσικά υλικά, κι οι εταιρείες το γνωρίζουν. Εδώ βρίσκεται κι η καθαρά αισθητική διάσταση του εγχειρήματος. Οι «βιότοποι» του πύργου, οι συστάδες ορόφων με το εκτεθειμένο ξύλο και τις φυτεμένες βεράντες, είναι μια πρόταση για το πώς μπορεί να μοιάζει ένας χώρος εργασίας που δεν κρύβει τη δομή του πίσω από γυψοσανίδες, αλλά την κάνει το ίδιο το διακοσμητικό του στοιχείο. Η ομορφιά, εδώ, προκύπτει από την ειλικρίνεια του υλικού.
Το κτίριο υψώνεται πάνω από ένα ιστορικό κτίσμα του 1906, το Parcels Shed, που κάποτε λειτουργούσε ως αποθήκη δεμάτων του κεντρικού σταθμού κι αργότερα ως ξενώνας νέων. Οι σχεδιαστές το εντάσσουν στα χαμηλότερα επίπεδα του πύργου, αφήνοντας το παλιό να συνυπάρχει με το νέο. Η ολοκλήρωση του έργου, που ανήκει από κοινού στην Dexus και την Atlassian, αναμένεται στο τέλος του 2026.
Γιατί η Αθήνα χτίζει αλλιώς
Για το ελληνικό μάτι, το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο ο πύργος, αλλά κι η απόσταση από αυτόν. Η Ελλάδα χτίζει, σχεδόν αποκλειστικά, με οπλισμένο σκυρόδεμα. Η παράδοση, η τεχνογνωσία και κυρίως ο αντισεισμικός κανονισμός έχουν στρέψει τη χώρα στο μπετόν εδώ και δεκαετίες. Ένας ξύλινος ουρανοξύστης όπως του Σίδνεϊ είναι, στα ελληνικά δεδομένα, σχεδόν αδιανόητος, όχι μόνο τεχνικά αλλά και νοητικά. Το ξύλο στη χώρα μας παραμένει συνδεδεμένο με το εξοχικό, τη στέγη, τη λεπτομέρεια, όχι με τον σκελετό ενός ψηλού κτιρίου. Κι όμως, το ζήτημα αξίζει συζήτηση ακριβώς σε μια σεισμική χώρα. Οι υποστηρικτές της μαζικής ξυλείας επισημαίνουν ότι το ξύλο είναι πολύ ελαφρύτερο από το σκυρόδεμα, κάτι που μειώνει τα σεισμικά φορτία, κι ότι διαθέτει ελαστικότητα που του επιτρέπει να απορροφά ενέργεια. Δεν πρόκειται για έτοιμη απάντηση, ούτε για κάτι που μπορεί να εφαρμοστεί αύριο στην Αθήνα. Είναι όμως ένα ερώτημα που η ελληνική κατασκευή θα κληθεί κάποια στιγμή να αντιμετωπίσει, καθώς η πίεση για μείωση των εκπομπών θα φτάνει κι εδώ.
Στο μεταξύ, ο πύργος του Σίδνεϊ στέκει ως δείγμα του τι σημαίνει «πολυτέλεια» και «βιωσιμότητα» όταν πάψουν να είναι διαφημιστικές λέξεις και γίνουν κατασκευαστικές αποφάσεις. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι το ύψος. Είναι το αν το χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα θα γίνει το νέο κριτήριο του πολυτελούς κτιρίου, εκείνο που ξεχωρίζει ένα ακριβό γραφείο από ένα ακριβό κι έξυπνο γραφείο. Κι όποια χώρα κάνει πρώτη αυτό το κριτήριο δικό της, θα ορίσει και τον τρόπο με τον οποίο θα χτίζεται το ακριβό κτίριο της επόμενης δεκαετίας.
Φωτογραφίες: @ atlassiancentral.com.au