Ποιο περιουσιακό στοιχείο έχει μηδενική νέα παραγωγή, δεν πέφτει σε κρίση και βγαίνει στη σκηνή του Carnegie Hall; Ένα βιολί του 1713.
Ο Antonio Stradivari εκτιμάται ότι έφτιαξε στη διάρκεια της ζωής του περίπου 1.100 όργανα. Σύμφωνα με την Stradivari Society, σήμερα έχουν διασωθεί κάπου 650. Από αυτά, τα τσέλο δεν ξεπερνούν τα πενήντα, οι βιόλες τις δώδεκα. Τα βιολιά του Giuseppe Guarneri del Gesu είναι ακόμα λιγότερα. Mεταξύ 135 και 200 παγκοσμίως, ανάλογα με την απογραφή.
Κάθε φορά που ένα τέτοιο όργανο καταλήγει σε μουσείο ή ίδρυμα, αφαιρείται οριστικά από τη διαπραγματεύσιμη αγορά. Το Ashmolean στην Οξφόρδη, το Smithsonian, το ιαπωνικό Nippon Music Foundation, ο κατάλογος των θεσμικών «αγοραστών χωρίς επιστροφή» μεγαλώνει κάθε χρόνο. Ο ελεύθερος όγκος των οργάνων που μπορούν να αλλάξουν χέρια συρρικνώνεται αθόρυβα και σταθερά.
Υψηλές αποδόσεις
Αυτή η δομική σπανιότητα έχει παράξει αποδόσεις που θα τις ζήλευε οποιοδήποτε αμοιβαίο κεφάλαιο. Τα όργανα της υψηλότερης κατηγορίας έχουν ανατιμηθεί, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Amadeus Wealth Advisors, κατά 12% έως 15% ετησίως κατά μέσο όρο τα τελευταία είκοσι χρόνια». Ο S&P 500, κινείται γύρω στο 9,8% για την ίδια περίοδο. Αν επεκτείνει κανείς το παράθυρο, τα νούμερα γίνονται αλλόκοτα. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η Stradivari Society για την περίοδο 1960-2008, η μέση τιμή των οργάνων της Κρεμόνας αυξήθηκε κατά περίπου 26.000%, έναντι 1.400% του Dow Jones στο ίδιο διάστημα.»
Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο στον αριθμό. Είναι στο πώς κινείται αυτή η αγορά σε σχέση με τις υπόλοιπες. Όταν για παράδειγμα ο S&P 500 έχασε 37% το 2008 ή 22% στο πρώτο εξάμηνο του 2022, οι τιμές των σπάνιων οργάνων δεν υποχώρησαν. Οι ιδιοκτήτες τέτοιων οργάνων σπάνια βρίσκονται σε θέση ανάγκης. Δεν πουλάνε γιατί χρειάζονται ρευστό. Αυτό δημιουργεί μια «ανελαστικότητα προς τα κάτω» που κάνει τα παραδοσιακά μοντέλα αποτίμησης να μοιάζουν εξωπραγματικά.
Ο επενδυτής και ο σολίστ
Ένα από τα πιο ευφυή χαρακτηριστικά αυτής της αγοράς είναι ότι το περιουσιακό στοιχείο έχει λειτουργικό λόγο ύπαρξης. Ένα βιολί που μένει κλειστό σε χρηματοκιβώτιο χάνει τον ήχο του και μαζί του, μέρος της αξίας του. Αυτή η φυσική απαίτηση οδήγησε σε ένα από τα πιο κομψά επιχειρηματικά μοντέλα που έχουν εμφανιστεί στον χώρο των εναλλακτικών επενδύσεων: το δάνειο σε κορυφαίους σολίστ.
Προγράμματα όπως το “In Consortium” της Rare Violins of New York λειτουργούν ως γέφυρα. Ο επενδυτής αγοράζει το όργανο, το παραχωρεί σε έναν βιολιστή διεθνούς επιπέδου, ο οποίος το παίζει στο Carnegie Hall ή στη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Το όργανο «αναπνέει», η φήμη του αυξάνεται, ο ιστορικό του γίνεται πλουσιότερο. Ο σολίστ αποκτά πρόσβαση σε ένα εργαλείο που δεν θα μπορούσε να αγοράσει ποτέ μόνος του. Ο επενδυτής αποκτά κάτι που καμία μετοχή δεν προσφέρει: η επένδυσή του παίζεται σε συναυλία. Εταιρείες όπως η Strumenti επιτρέπουν πλέον κλασματική ιδιοκτησία μέσω LLC, καθώς ένας επενδυτής μπορεί να αγοράσει μερίδιο σε ένα όργανο αξίας δέκα εκατομμυρίων δολαρίων με πενήντα χιλιάδες. Ο κύκλος παραμένει κλειστός, αλλά μία χαραμάδα αρχίζει να φαίνεται στην πόρτα.
Η επιστήμη προσπάθησε να το αποδομήσει, η αγορά αρνήθηκε να την ακούσει
Υπάρχει βέβαια η ένσταση της επιστήμης. Στις τυφλές δοκιμές που πραγματοποίησαν η ερευνήτρια Claudia Fritz και ο οργανοποιός Joseph Curtin, κορυφαίοι σολίστ δεν μπόρεσαν να ξεχωρίσουν με αξιοπιστία τα παλιά ιταλικά βιολιά από τα σύγχρονα και σε αρκετές περιπτώσεις προτίμησαν τα καινούρια. Η αγορά το άκουσε και αδιαφόρησε. Οι τιμές συνέχισαν να ανεβαίνουν. Η αξία ενός Stradivarius δεν πηγάζει από κάποιο μυστικό χημικό συστατικό στο βερνίκι, αλλά από κάτι ακατανίκητο: είναι ένα αντικείμενο του 18ου αιώνα, φτιαγμένο από τα χέρια ενός ανθρώπου που ήξερε ότι φτιάχνει κάτι που θα ζει για αιώνες. Αυτό δεν το αναπαράγεις σε εργαστήριο.
Η Ανατολή ως επόμενο κεφάλαιο
Το επόμενο κεφάλαιο αυτής της αγοράς γράφεται στην Ασία. Η ραγδαία ανάπτυξη της τάξης των εκατομμυριούχων σε Κίνα, Κορέα και Εμιράτα, σε συνδυασμό με μια βαθιά πολιτιστική εκτίμηση για την κλασική μουσική, δημιουργεί μια νέα δεξαμενή αγοραστών που δεν αναζητούν απλώς απόδοση, αναζητούν είσοδο στην παγκόσμια πολιτιστική ελίτ. Σε αυτό το επίπεδο, η αγορά ενός Guarneri δεν είναι απόφαση χαρτοφυλακίου. Είναι απόκτηση διαπιστευτηρίου.
Eισαγωγική φωτογραφία: AFPForum