Μετά από χρόνια παρουσίας στη διεθνή τέχνη, η Dasha Zhukova στρέφεται στην ανάπτυξη ακινήτων, υλοποιώντας έργα που ενσωματώνουν την πολιτιστική κουλτούρα μέσα στην πόλη.
Για όσους παρακολουθούν τον διεθνή χώρο της τέχνης, της μόδας και της υψηλής κοινωνίας, το όνομα της Dasha Zhukova δεν είναι νέο. Κόρη της μοριακής βιολόγου Elena Zhukova (η οποία το 2024 παντρεύτηκε τον μεγιστάνα των μέσων ενημέρωσης Rupert Murdoch) και πρώην σύζυγος του Ρώσου επιχειρηματία και συλλέκτη Roman Abramovich, η Zhukova βρέθηκε για χρόνια στο κέντρο της παγκόσμιας πολιτιστικής και κοινωνικής ελίτ.
Από το 2020 είναι παντρεμένη με τον Σταύρο Νιάρχο, μέλος της γνωστής ελληνικής εφοπλιστικής οικογένειας και συνεχίζει να δραστηριοποιείται σε κορυφαίους θεσμούς τέχνης, συμμετέχοντας στα διοικητικά συμβούλια σημαντικών μουσείων στις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένου του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης.
Η διαδρομή της ξεκίνησε από τη μόδα, με το brand Kova & T στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Πριν ιδρύσει το Garage Magazine, το 2011, είχε ήδη συνεργαστεί εκδοτικά με διεθνή περιοδικά μόδας, όπως το βρετανικό POP, διαμορφώνοντας σταδιακά το πολιτιστικό της αποτύπωμα.
Το μουσείο της Μόσχας
Καθοριστικό σημείο αποτέλεσε η ίδρυση του Garage Museum of Contemporary Art στη Μόσχα, που ιδρύθηκε το 2008 από τη Dasha Zhukova μαζί με τον Roman Abramovich, ο οποίος υπήρξε βασικός χρηματοδότης και συνιδρυτής του εγχειρήματος. Η Zhukova είχε τον κεντρικό καλλιτεχνικό και επιμελητικό ρόλο στη διαμόρφωση του προγράμματος και της ταυτότητας του θεσμού. Η Amy Winehouse τραγούδησε στο πάρτι εγκαινίων, ενώ ο Ολλανδός αρχιτέκτονας Rem Koolhaas σχεδίασε το μόνιμο κτίριο που στεγάζεται σήμερα το μουσείο, το οποίο άνοιξε το 2015, ως ένας κορυφαίος προορισμός στον κόσμο της τέχνης.
Το μουσείο την καθιέρωσε ως σημαντική μορφή πολιτιστικής επιρροής με διεθνή απήχηση. Παρότι εξακολουθεί να διατηρεί ενεργό ρόλο στον χώρο της τέχνης και των πολιτιστικών θεσμών, σήμερα η κατεύθυνσή της είναι διαφορετική: λιγότερο συνδεδεμένη με την κοσμική προβολή και περισσότερο προσανατολισμένη στη δημιουργία δομών.
Η Zhukova επιχειρεί πλέον να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη, η αρχιτεκτονική και η καθημερινή ζωή μπορούν να συνυπάρχουν μέσα στον αστικό ιστό. Η εταιρεία της, Ray, που ίδρυσε το 2018 με στόχο τη δημιουργία οικιστικών συγκροτημάτων όπου η κατοικία συνυπάρχει με χώρους πολιτισμού και καλλιτεχνικής δραστηριότητας, σηματοδοτεί αυτή τη μετάβαση.
Είναι ένα σύγχρονο οικιστικό κτίριο 21 ορόφων
Κεντρικό της έργο είναι το Ray Harlem, ένα υβριδικό συγκρότημα κατοικιών και πολιτισμού στη Fifth Avenue της Νέας Υόρκης, στο σημείο όπου λειτουργούσε επί δεκαετίες το National Black Theatre. Η βασική ιδέα είναι απλή αλλά ουσιαστική: το θέατρο παραμένει ο πυρήνας του χώρου, ενώ επάνω του αναπτύσσονται κατοικίες και κοινόχρηστες υποδομές που δημιουργούν μια ζωντανή κοινότητα γύρω από την τέχνη. Όπως σημειώνει σε συνέντευξή της στο αμερικανικό περιοδικό σύγχρονου πολιτισμού Cultured, η σκέψη αυτή γεννήθηκε από την εμπειρία της στο Garage Museum. «Η δημιουργία του Garage μού επέτρεψε να ερωτευτώ πραγματικά την αρχιτεκτονική. Κατάλαβα πώς η τέχνη, η αρχιτεκτονική και οι ιδέες, όταν βρίσκονται σε εγγύτητα, μπορούν να δημιουργήσουν κάτι μαγικό», αναφέρει. Και συμπληρώνει ότι αναρωτήθηκε «πώς θα μπορούσε να το βιώνει αυτό κάθε μέρα».
Το όνομα Ray δεν είναι τυχαίο. Παραπέμπει στη γεωμετρική έννοια της ημιευθείας, μια γραμμή που ξεκινά από ένα σημείο και εκτείνεται απεριόριστα προς μία κατεύθυνση, μια μεταφορά για την κλίμακα των φιλοδοξιών της. Ήδη, πέρα από το Χάρλεμ, αναπτύσσονται έργα και σε άλλες αμερικανικές πόλεις, επιβεβαιώνοντας ότι η πρωτοβουλία δεν αποτελεί μεμονωμένο πείραμα αλλά στρατηγική κατεύθυνση.
Παρά την κοσμοπολίτικη εικόνα που τη συνοδεύει, η ίδια περιγράφει τη σημερινή της ζωή ως πιο γειωμένη. Η καθημερινότητά της οργανώνεται γύρω από την οικογένεια και τη δημιουργία νέων χώρων, ενώ, όπως σημειώνει στο Cultured, «απλώς απόλαυσε το να χτίζει κάτι» και αναζήτησε τρόπους να συνεχίσει να συνεργάζεται με αρχιτέκτονες και δημιουργούς σε μόνιμη βάση.
Ray Harlem: μια νέα σχέση κατοικίας και πολιτισμού
Η αρχιτεκτονική σύλληψη του έργου βασίζεται στη συνύπαρξη πολιτισμού και κατοικίας: το θέατρο διατηρείται ως πυρήνας της σύνθεσης, ενώ επάνω του αναπτύσσονται 21 όροφοι διαμερισμάτων. Οι θεατρικές εγκαταστάσεις αναμένεται να ολοκληρωθούν το 2027, ενώ οι κατοικίες έχουν ήδη παραδοθεί. Η αρχιτεκτονική προσέγγιση αντλεί αναφορές από τη δυτικοαφρικανική μυθολογία και τον πολιτισμικό συμβολισμό που συνδέεται με την ιστορία του θεάτρου, δημιουργώντας παράλληλα διάλογο με το αστικό περιβάλλον του Harlem. Με έργα τέχνης που έχουν ανατεθεί σε καλλιτέχνες ειδικά για συγκεκριμένους χώρους, θεατρικά εργαστήρια και χώρο εκδηλώσεων, το κτίριο είναι ένας χώρος όπου συναντιούνται ο πολιτισμός, η τέχνη και η κοινότητα.
Στον επάνω όροφο, δίπλα στο γυμναστήριο, υπάρχει μια βιβλιοθήκη, ένα tea room και έργα τέχνης από τους ανερχόμενους αφροαμερικανούς καλλιτέχνες Nikko Washington και Ellon Gibbs. Η θέα στην ταράτσα βλέπει όλο το Manhattan, με το Central Park να βρίσκεται ακριβώς από κάτω.
Στόχος των αρχιτεκτονικών γραφείων Frida Escobedo Studio και Handel Architects ήταν να γεφυρώσουν το παρελθόν και το μέλλον του οργανισμού, διαμορφώνοντας ένα κτίριο που δεν φιλοξενεί απλώς κατοίκους αλλά ενισχύει τη σχέση τους με την τοπική πολιτιστική ζωή.
Οι εσωτερικοί χώροι χαρακτηρίζονται από μεγάλες, φωτεινές επιφάνειες, φυσικά υλικά και ήπιες χρωματικές παλέτες, ενώ οι κοινόχρηστες ζώνες λειτουργούν ως σημεία συνάντησης. Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό των διαμερισμάτων εντάχθηκε σε πρόγραμμα προσιτής στέγασης της Νέας Υόρκης, προσδίδοντας κοινωνική διάσταση στο έργο.
Προς μια πολιτιστική πολεοδομία
Η στροφή της Zhukova προς την αστική ανάπτυξη δεν συνιστά απομάκρυνση από την τέχνη, αλλά διαφορετικό τρόπο έκφρασής της. Σε μια εποχή όπου η αστική ανάπτυξη συχνά αποσυνδέεται από τον πολιτισμό, η Zhukova επιχειρεί το αντίθετο: να μετατρέψει την αρχιτεκτονική σε φορέα εμπειρίας και συλλογικής ζωής. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική της μεταμόρφωση, από πρόσωπο της διεθνούς ελίτ σε δημιουργό χώρων, όπου η τέχνη μπορεί να υπάρχει γύρω από τους ανθρώπους καθημερινά.
Σε μεταγενέστερη επικοινωνία της με το περιοδικό Cultured, η Zhukova επέστρεψε σε σχετική ερώτηση που της έγινε για τον σύζυγό της Σταύρο Νιάρχο και τη στροφή της προς την ανάπτυξη ακινήτων, ένα θέμα για το οποίο, όπως παραδέχεται, δεν είχε μιλήσει δημόσια. «Ο Σταύρος κι εγώ μοιραζόμαστε μια αγάπη για την αρχιτεκτονική, την τέχνη, το design και τον κινηματογράφο και αυτά τα κοινά ενδιαφέροντα αποτυπώνονται στη δουλειά μου. Περνάμε μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου μας βλέποντας εκθέσεις, εξερευνώντας κτίρια και παρακολουθώντας ταινίες, μέσα από εμπειρίες που συχνά γεννούν νέες ιδέες και υλικά».
Η καθημερινότητά της ξεκινά νωρίς με τις υποχρεώσεις των παιδιών και τα περισσότερα βράδια, επιλέγει να μένει στο σπίτι, περιπλανώμενη σε απρόσμενες ψηφιακές διαδρομές. «Αυτή την περίοδο, όλο το TikTok μου είναι γεμάτο με ιαπωνικά 7-Eleven», αναφέρει στο Cultured, αφήνοντας να φανεί μια πιο ιδιωτική, σχεδόν απλή πλευρά πίσω από τη δημόσια εικόνα. Η ίδια φαίνεται να βρίσκεται σε μια διαφορετική φάση ζωής: πιο πραγματιστική και λιγότερο συνδεδεμένη με τη λάμψη της κοσμικής σκηνής, αλλά περισσότερο προσανατολισμένη στη δημιουργία και στη σταδιακή υλοποίηση νέων έργων.
Εξωτερική φωτογραφία: @ Dasha Zhukova Niarchos Instagram @ www.rayharlem.place