Τι είναι αυτό που κάνει ορισμένες γυναίκες να ορίζουν μια εποχή και να παραμένουν σημείο αναφοράς πολύ μετά το τέλος της;
Ο όρος It Girl χρησιμοποιείται εδώ και έναν αιώνα για να περιγράψει γυναίκες που ξεπερνούν την έννοια της μόδας και μετατρέπονται σε πολιτισμικά σύμβολα. Δεν πρόκειται απλώς για ορατότητα ή επιτυχία, αλλά για μια σπάνια ικανότητα: να συμπυκνώνουν με την εικόνα, τη στάση και την παρουσία τους το πνεύμα της εποχής τους. Από τη Clara Bow μέχρι τη σημερινή ψηφιακή πραγματικότητα, το It Girl είναι ένας μηχανισμός επιρροής που εξελίσσεται διαρκώς.
Η γέννηση του It Girl
Η έννοια του It Girl καθιερώθηκε με τη Clara Bow, τη σταρ του βωβού κινηματογράφου που ενσάρκωσε το φαινόμενο μέσα από την ταινία It (1927). Έναν χρόνο νωρίτερα είχε διατυπωθεί από τη συγγραφέα Elinor Glyn, σε κείμενό της που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cosmopolitan, όπου περιέγραφε μια ιδιαίτερη, ακαθόριστη σεξουαλική και προσωπική έλξη. Η επιτυχία της ταινίας συνέβαλε στην ευρεία διάδοση του όρου, μετατρέποντάς τον σε πολιτισμικό σημείο αναφοράς. Η ίδια η Glyn συμμετείχε και στην προώθηση της ταινίας, εξηγώντας το νόημα του όρου στο κοινό.
Στην καθομιλουμένη της εποχής, ο όρος «It» άρχισε να χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια άμεση, σχεδόν μαγνητική γοητεία που δεν εξηγείται εύκολα, αλλά γίνεται αμέσως αντιληπτή. Σε μια εποχή που σημαδεύτηκε από τη χειραφέτηση των γυναικών, το κοντό καρέ και τη ρήξη με τις παραδοσιακές νόρμες, η Bow έγινε το πρώτο πρότυπο μιας νέας, αυτόνομης θηλυκότητας. Από εκεί και πέρα, το It Girl θα εξελισσόταν μαζί με την εποχή. Όλες αυτές οι γυναίκες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Δεν είναι απαραίτητα το προσωπικό τους στιλ, αλλά η ικανότητά τους να αφήνουν το αποτύπωμά τους. Η εικόνα τους επιμένει, επανέρχεται, αναπαράγεται. Το όνομά τους γίνεται συνώνυμο μιας ολόκληρης αισθητικής.
Η Audrey Hepburn λειτουργεί μέχρι σήμερα ως σημείο αναφοράς για την κομψότητα. Η Twiggy συμπύκνωσε σε μια απόλυτα αναγνωρίσιμη εικόνα το πνεύμα της δεκαετίας του 1960 και το έκανε με τρόπο ριζικά διαφορετικό από τα προηγούμενα πρότυπα. Η Sarah Jessica Parker ενσάρκωσε ένα εκλεκτικό, σχεδόν χαοτικό στιλ που όμως είχε συνοχή. Η Kate Moss καθόρισε εκ νέου το πρότυπο της ομορφιάς και της μόδας τη δεκαετία του 1990, εισάγοντας μια αισθητική πιο ωμή, ανεπιτήδευτη και «anti-glamour». Θα τις αδικήσουμε αν τις περιγράψουμε απλώς ως καλοντυμένες. Οι γυναίκες αυτές έγιναν αρχέτυπα.
Ανεξάρτητα από τη δεκαετία, το It Girl δεν ορίζεται αποκλειστικά από την εμφάνιση, αλλά από την ικανότητα να δημιουργεί αποτύπωμα. Η εικόνα επιμένει, επανέρχεται, μετατρέπεται σε αναφορά. Όπως έχει επισημάνει η Bella Freud, η Βρετανίδα σχεδιάστρια μόδας και εγγονή του ψυχαναλυτή Sigmund Freud, στο podcast Fashion Neurosis, το ντύσιμο λειτουργεί ως γλώσσα του ασυνειδήτου: ένας τρόπος αφήγησης του εαυτού, αλλά και της συλλογικής φαντασίωσης.
Η «οπτική φόρμουλα» του It Girl
Αυτό που καθιστά αυτές τις γυναίκες διαχρονικές είναι τα στοιχεία της σαφήνειας και της συνέπειας. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος τείνει να συγκρατεί ό,τι μπορεί να αναγνωρίσει και να επαναλάβει. Κάθε It Girl, με διαφορετικό τρόπο, καταλήγει σε μια μορφή «οπτικής φόρμουλας»: αναγνωρίσιμη, επαναλαμβανόμενη, αλλά ποτέ στατική. Η Jane Birkin ενσάρκωσε μια σχεδόν αυθόρμητη κομψότητα που έγινε συνώνυμη του παριζιάνικου στιλ, χωρίς να μοιάζει «στημένη». Η Carolyn Bessette-Kennedy με μια ακραία, καθαρή εκδοχή μινιμαλισμού ή η πριγκίπισσα Diana που πέρασε από τη ρομαντική αθωότητα στην απόλυτα σύγχρονη, αυτόνομη θηλυκότητα.
Μέσα από μια ψυχαναλυτική ανάγνωση, το ντύσιμο λειτουργεί ως μορφή μετουσίωσης, με την έννοια που της απέδωσε ο Freud: η εσωτερική ταυτότητα και οι επιθυμίες μετασχηματίζονται σε εικόνα και παρουσία. Αυτό που διαφοροποιεί το It Girl είναι η αίσθηση εσωτερικής συνοχής, η εντύπωση ότι η ταυτότητα και η εικόνα έχουν ευθυγραμμιστεί.
Η πιο ισχυρή ψευδαίσθηση είναι εκείνη της φυσικότητας. Στην πραγματικότητα, αυτό που προβάλλεται ως «αβίαστο» είναι αποτέλεσμα επιλογής, επεξεργασίας και επανάληψης. Η συνέπεια λειτουργεί ως στρατηγική. Το προσωπικό γούστο, από μόνο του, δεν επαρκεί, καθώς απαιτείται μια σχεδόν αυστηρή προσήλωση σε ό,τι ανήκει στην εκάστοτε ταυτότητα και εξίσου, σε ό,τι αποκλείεται από αυτήν.
Αυτό πρακτικά σημαίνει πως το It Girl σταματά να είναι μύθος και γίνεται μέθοδος. Η μίμηση της γκαρνταρόμπας του δεν οδηγεί πουθενά. Η κατανόηση της συνέπειάς του, αντίθετα, έχει ουσία. Να παρατηρεί κανείς τι επαναλαμβάνουν. Να κατανοεί τα όριά τους. Να επιλέγει μια οπτική γλώσσα και να την υπηρετεί με συνέπεια. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, το αρχέτυπο έχει μετασχηματιστεί ριζικά. Τα social media έχουν καταργήσει τα όρια ανάμεσα στη διασημότητα και την καθημερινότητα, επιτρέποντας σε νέες μορφές επιρροής να αναδυθούν. Τα It Girls στις μέρες μας επαναπροσδιορίζουν τον όρο μέσα από την αυθεντικότητα, τη ρευστότητα ταυτότητας και τη συνειδητή απόκλιση από τα παραδοσιακά πρότυπα.
Σε έναν κόσμο απεριόριστων επιλογών και διαρκούς ανανέωσης, η δύναμη του It Girl συνδέεται με την αναγνωρισιμότητα και τη συνέπεια της εικόνας. Η ταυτότητα αποκτά σαφήνεια, οργανώνεται σε μια συνεκτική αφήγηση και διατηρείται στον χρόνο. Ίσως γι’ αυτό το αρχέτυπο παραμένει ενεργό: επειδή ανταποκρίνεται σε μια βαθύτερη ανάγκη για μορφές που διαβάζονται άμεσα και αφήνουν σταθερό αποτύπωμα.
Εξωτερική φωτογραφία: Η Kate Moss, στα περιοδικά της εποχής, από τη χρυσή εποχή της στη μόδα, όταν αναδείχθηκε στο απόλυτο It Girl των ’90s. @ AFP Forum