Ένα ξενοδοχείο στη Ρώμη έμελλε να είναι ένα από τα τελευταία έργα που σχεδίασε προσωπικά η Zaha Hadid. Μια συνάντηση της σύγχρονης αρχιτεκτονικής με τα δύο χιλιάδες χρόνια ρωμαϊκής ιστορίας.
Όταν η Zaha Hadid πέθανε αιφνίδια τον Μάρτιο του 2016, άφησε πίσω της μια αρχιτεκτονική κληρονομιά που δύσκολα συγκρίνεται με οποιαδήποτε άλλη των τελευταίων δεκαετιών. Από το London Aquatics Centre των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου μέχρι το MAXXI της Ρώμης και την Όπερα της Γκουανγκζού, τα κτίριά της απέδειξαν ότι η αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο μια άσκηση μηχανικής. Είναι μια νέα γλώσσα.
Ανάμεσα στα έργα που άφησε πίσω της υπήρχε και ένα που ελάχιστοι γνώριζαν τότε. Δεν ήταν μουσείο. Δεν ήταν ουρανοξύστης. Δεν ήταν κάποιο ακόμη εντυπωσιακό πολιτιστικό κέντρο. Ήταν ένα ξενοδοχείο. Σήμερα, το ROMEO Roma αποτελεί ένα από τα τελευταία έργα που σχεδίασε προσωπικά η Hadid και ίσως το πιο ιδιαίτερο της καριέρας της. Όχι επειδή είναι το πολυτελέστερο. Αλλά επειδή της ζητήθηκε κάτι που φαινόταν σχεδόν αδύνατο. Να φέρει τη χαρακτηριστική αρχιτεκτονική της μέσα σε ένα αναγεννησιακό παλάτι του 16ου αιώνα, στην καρδιά της ιστορικής Ρώμης. Η πρόκληση δεν ήταν να δημιουργήσει κάτι νέο. Η πρόκληση ήταν να δημιουργήσει κάτι νέο εκεί όπου η Ιστορία δεν συγχωρεί τα λάθη.
Ένα διαφορετικό ξενοδοχείο μέσα σε ένα ιστορικό Palazzo
Στεγασμένο στο Palazzo Capponi, λίγα μόλις βήματα από την Piazza del Popolo, το ROMEO Roma δεν αποκαλύπτει σχεδόν τίποτα από τον δρόμο. Η πρόσοψη παραμένει πιστή στην εποχή της. Δεν υπάρχουν θεαματικοί διάκοσμοι, ούτε αρχιτεκτονικές υπερβολές που διεκδικούν την προσοχή του περαστικού. Η πραγματική μετάβαση αρχίζει τη στιγμή που περνά κανείς το κατώφλι. Εκεί, η αυστηρότητα της Αναγέννησης παραχωρεί τη θέση της στις οργανικές καμπύλες που έκαναν τη Ιρακινο-Βρετανίδα αρχιτέκτονα Zaha Hadid αναγνωρίσιμη σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι τοίχοι μοιάζουν να ρέουν αντί να τελειώνουν. Οι επιφάνειες δεν ακολουθούν την κλασική γεωμετρία. Το φως αντανακλάται πάνω στο λευκό μάρμαρο, στο γυαλί και στο μέταλλο, δημιουργώντας την αίσθηση ότι ο χώρος βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση. Είναι μια αισθητική που θα μπορούσε εύκολα να μοιάζει ξένη μέσα σε ένα ιστορικό παλάτι. Κι όμως, συμβαίνει το αντίθετο. Η Hadid δεν προσπάθησε να νικήσει το κτίριο. Το άφησε να πρωταγωνιστήσει.
Μια… αρχαιολογική έκπληξη
Η μεγαλύτερη όμως έκπληξη του έργου δεν είναι αρχιτεκτονική. Είναι αρχαιολογική. Κατά τη διάρκεια της ανακαίνισης, οι εργασίες αποκάλυψαν διαδοχικά στρώματα της αρχαίας Ρώμης. Κατάλοιπα διαφορετικών ιστορικών περιόδων, τα οποία υποχρέωσαν αρχαιολόγους, μηχανικούς και αρχιτέκτονες να επανεξετάσουν μεγάλο μέρος του σχεδιασμού. Σε πολλές περιπτώσεις, τέτοιες ανακαλύψεις αποτελούν εμπόδιο για την ολοκλήρωση ενός έργου. Στο ROMEO Roma μετατράπηκαν σε μέρος της εμπειρίας. Τα αρχαιολογικά ευρήματα δεν καλύφθηκαν ούτε μεταφέρθηκαν. Ενσωματώθηκαν στον σχεδιασμό, υπενθυμίζοντας διαρκώς ότι στη Ρώμη κάθε νέο κτίριο χτίζεται κυριολεκτικά πάνω στις προηγούμενες εποχές της πόλης.
Η απλότητα του εκλεπτυσμένου luxury
Το ROMEO Roma αναπτύσσεται σε 74 δωμάτια και σουίτες, όμως ο αριθμός τους μοιάζει σχεδόν δευτερεύων. Η εμπειρία αρχίζει από την είσοδο, εκεί όπου το λευκό μάρμαρο Carrara συναντά το μαύρο μάρμαρο σε ένα λόμπι που θυμίζει περισσότερο γλυπτική σύνθεση παρά ξενοδοχειακή υποδοχή. Το έντονο παιχνίδι φωτός και σκιάς – ένα σύγχρονο chiaroscuro – προετοιμάζει τον επισκέπτη για όσα ακολουθούν. Στα δωμάτια, η χαρακτηριστική σχεδιαστική γλώσσα της Zaha Hadid αποκτά πιο ήπιους τόνους. Οι ρευστές καμπύλες που αποτέλεσαν το σήμα κατατεθέν της συνυπάρχουν με επενδύσεις από καρυδιά και έβενο, ενώ απέναντί τους διατηρούνται αυθεντικές τοιχογραφίες, ιστορικές λεπτομέρειες και γλυπτά που αποκαλύφθηκαν κατά την αποκατάσταση του Palazzo Capponi. Το αποτέλεσμα δεν είναι μια σύγκρουση ανάμεσα στο παλιό και το νέο, αλλά ένας διάλογος όπου κάθε εποχή αφήνει τον χώρο να αφηγηθεί τη δική της ιστορία.
Αυτός ο διάλογος κορυφώνεται στο Sisley Paris Spa, ίσως στον πιο εντυπωσιακό χώρο του ξενοδοχείου. Η εσωτερική-εξωτερική πισίνα διαθέτει διάφανο πυθμένα, επιτρέποντας στους επισκέπτες να βλέπουν τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κάτω από το κτίριο. Είναι μια εικόνα σχεδόν συμβολική: κολυμπώντας κυριολεκτικά πάνω από αιώνες ιστορίας, αντιλαμβάνεται κανείς ότι στο ROMEO Roma η αρχιτεκτονική δεν καλύπτει το παρελθόν αλλά το αναδεικνύει.
Η γαστρονομία αποτελεί εξίσου σημαντικό κεφάλαιο της εμπειρίας. Ο Alain Ducasse υπογράφει όχι μόνο το Il Ristorante Alain Ducasse Roma, αλλά και το πρωινό που σερβίρεται αποκλειστικά στους φιλοξενούμενους του ξενοδοχείου, αντιμετωπίζοντας κάθε γεύμα ως φυσική συνέχεια της συνολικής εμπειρίας φιλοξενίας. Τους καλοκαιρινούς μήνες, όμως, το επίκεντρο μεταφέρεται στο Il Cortile. Ο εσωτερικός κήπος του Palazzo Capponi, έκτασης σχεδόν 1.000 τετραγωνικών μέτρων, μεταμορφώνεται σε μια υπαίθρια σκηνή για τη φιλοσοφία της Cuisine de la Naturalité του Ducasse. Ανάμεσα σε αιωνόβια δέντρα, δίπλα στην πισίνα και με θέα προς τις αρχαιολογικές ανασκαφές, η γαστρονομία αποκτά μια σχεδόν τελετουργική διάσταση. Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ένα περιβάλλον όπου η σύγχρονη υψηλή κουζίνα συνυπάρχει τόσο αρμονικά με στρώματα ιστορίας δύο χιλιάδων ετών. Λίγους ορόφους ψηλότερα, το Champagne Bar, σε συνεργασία με τον οίκο Krug, ανοίγει μια διαφορετική προοπτική της Ρώμης. Από την ταράτσα, οι τρούλοι, τα κεραμίδια και οι στέγες της Αιώνιας Πόλης απλώνονται μέχρι τον ορίζοντα, υπενθυμίζοντας ότι το ROMEO Roma δεν επιχειρεί να ξεχωρίσει από την πόλη. Αντίθετα, έχει σχεδιαστεί για να γίνει μέρος της.
Το κατόρθωμα της Hadid
Πίσω από το ROMEO Roma βρίσκεται ο Ιταλός επιχειρηματίας Alfredo Romeo, ιδρυτής της ROMEO Collection. Με έντονο ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική και τη σύγχρονη τέχνη, δεν αντιμετώπισε το νέο του ξενοδοχείο ως μια ακόμη επένδυση στον χώρο της φιλοξενίας, αλλά ως ένα έργο πολιτισμού. Η επιλογή της Zaha Hadid δεν ήταν τυχαία. Ήθελε έναν αρχιτέκτονα που θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ξενοδοχείο-προορισμό, ικανό να σταθεί ισάξια δίπλα στην ιστορία της Ρώμης χωρίς να την αντιγράψει. Ο Romeo είχε πει σε συνεντεύξεις του ότι κατά τη διάρκεια του έργου υπήρξαν έντονες δημιουργικές συζητήσεις με τη Hadid για επιλογές υλικών και αισθητικής. Δεν ήταν μια σχέση “πελάτη-αρχιτέκτονα”, αλλά μια συνεχής δημιουργική αντιπαράθεση.
Το ROMEO Roma άνοιξε τις πόρτες του στα τέλη του 2024, σχεδόν οκτώ χρόνια μετά τον αιφνίδιο θάνατο της Zaha Hadid. Αν και η ίδια δεν πρόλαβε να δει το έργο ολοκληρωμένο, είχε ήδη διαμορφώσει το αρχιτεκτονικό του όραμα. Την υλοποίηση ανέλαβε το γραφείο της, Zaha Hadid Architects, το οποίο συνέχισε πιστά τον σχεδιασμό της, μετατρέποντας το τελευταίο της μεγάλο ξενοδοχειακό έργο σε πραγματικότητα. Σήμερα, δέκα χρόνια μετά τον θάνατο της Zaha Hadid, το ξενοδοχείο αποκτά μια σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τη φιλοξενία. Είναι μια υπενθύμιση ότι τα σημαντικότερα έργα της δεν ήταν ποτέ εντυπωσιακά μόνο για τις καμπύλες τους ή για την τεχνολογική τους τόλμη. Ήταν σημαντικά γιατί άλλαζαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χώρο. Στο ROMEO Roma αυτό συμβαίνει με έναν τρόπο σχεδόν αθόρυβο.
www.theromeocollection.com