Στο ιστορικό Palazzo Pisani Moretta, το ίδρυμα Dries Van Noten ανοίγει με την έκθεση The Only True Protest Is Beauty, μια ωδή στην ομορφιά ως μορφή αντίστασης απέναντι στην ασχήμια της εποχής.
Ο Dries Van Noten δεν υπήρξε ένας σχεδιαστής που ενδιαφερόταν αποκλειστικά για τα ρούχα. Από τότε που ίδρυσε τον ομώνυμο οίκο του, το 1986, μέχρι την αποχώρησή του το 2024, η δουλειά του περιστρεφόταν γύρω από κάτι βαθύτερο: τη δύναμη της αισθητικής να δημιουργεί ατμόσφαιρα, μνήμη και συναίσθημα. Ο οίκος του κατάφερε να παραμείνει επί δεκαετίες ανεξάρτητος, συνεπής και δημιουργικά ακέραιος και ο ίδιος παρέμεινε προσηλωμένος στη χειροτεχνία, στο ύφασμα, στις πολιτισμικές αναφορές και στη λεπτομέρεια. Γι’ αυτό και το νέο του εγχείρημα στη Βενετία μοιάζει λιγότερο με αλλαγή πορείας και περισσότερο με φυσική συνέχεια όσων υπερασπιζόταν πάντα.
Το Palazzo που καθόρισε το όραμα του ιδρύματος
Όταν ο Dries Van Noten και ο σύντροφος και στενός του συνεργάτης, Patrick Vangheluwe, άρχισαν να αναζητούν έναν χώρο για τη νέα τους πολιτιστική πρωτοβουλία, φαντάζονταν κάτι εντελώς διαφορετικό: ένα ουδέτερο, σύγχρονο περιβάλλον όπου η αρχιτεκτονική θα υποχωρούσε διακριτικά ώστε να πρωταγωνιστούν τα έργα. Τελικά, βρέθηκαν μπροστά στο ακριβώς αντίθετο. Το Palazzo Pisani Moretta, το ιστορικό κτίριο της βενετσιάνικης οικογένειας Pisani, που βρίσκεται πάνω στο Μεγάλο Κανάλι, με τις μπαρόκ τοιχογραφίες, τα μαρμάρινα δάπεδα και τους τεράστιους πολυελαίους του, τούς κέρδισε από την πρώτη στιγμή. Ο Van Noten έχει παραδεχτεί πως το κτίριο έμοιαζε να διαθέτει δική του προσωπικότητα, τόσο ισχυρή ώστε, αντί να λειτουργήσει ως ουδέτερο φόντο, κατέληξε να καθορίσει ολόκληρη τη φιλοσοφία του ιδρύματος. Έτσι, η πρώτη έκθεση στήθηκε σχεδόν χωρίς παρεμβάσεις στον χώρο, αφήνοντας το ίδιο το Palazzo να συνομιλεί με τα έργα και να διαμορφώνει την εμπειρία του επισκέπτη.
Η πρώτη έκθεση του ιδρύματος, «The Only True Protest Is Beauty», λειτουργεί σαν διακήρυξη αυτής της σκέψης. Ο τίτλος προέρχεται από μια φράση του αμερικανού τραγουδοποιού και ακτιβιστή, Phil Ochs, από την εποχή του πολέμου του Βιετνάμ: «In such ugly times, the only true protest is beauty» (Σε τόσο άσχημους καιρούς, η μόνη αληθινή πράξη αντίστασης είναι η ομορφιά). Ο Van Noten επέλεξε να κρατήσει μόνο το δεύτερο μέρος της πρότασης. Για εκείνον, η ομορφιά είναι ένας τρόπος να αντιστέκεσαι στον κυνισμό, στην ασχήμια και στην απανθρωποποίηση της εποχής. «Για μένα, η ομορφιά ήταν πάντοτε ένας τρόπος να αντεπεξέρχομαι στον κόσμο, ένας τρόπος να καθαρίζει το μυαλό, να δημιουργείται τάξη, να προχωρά κανείς μπροστά», αναφέρει ο ίδιος σε πρόσφατη ανάρτηση του ιδρύματος.
Σε συνεργασία με τον μακροχρόνιο συνεργάτη του, τον επιμελητή Geert Bruloot, η έκθεση, που θα λειτουργεί για το κοινό έως τις 4 Οκτωβρίου 2026, απλώνεται σε περισσότερα από είκοσι δωμάτια του κτιρίου, ενώνοντας πάνω από 200 αντικείμενα που, μεταξύ άλλων, καλύπτουν τη μόδα, το κόσμημα, την τέχνη, το συλλεκτικό design, τη φωτογραφία, το γυαλί, την κεραμική.
Η επιμέλεια αποφεύγει τη γραμμική αφήγηση και αντ’ αυτού δημιουργεί ηθελημένες συγκρούσεις και συνομιλίες ανάμεσα στο παλιό και το νέο, στο εύθραυστο και το θεατρικό, στο περίτεχνο και στο ακατέργαστο. Δημιουργίες σημαντικών σχεδιαστών συνυπάρχουν με έργα νεότερων καλλιτεχνών, που τοποθετούνται δίπλα σε ιστορικά αντικείμενα Murano, βενετσιάνικα κοσμήματα του οίκου Codognato, τεράστια φωτογραφικά πορτρέτα του Steven Shearer, γυάλινα άνθη της Lilla Tabasso ή τα φαντασιακά κεραμικά της Kaori Kurihara. Όλα μοιάζουν να εξερευνούν την ίδια ιδέα: ότι η ομορφιά δεν είναι ποτέ στατική.
Ένας ύμνος στην ανθρώπινη δεξιοτεχνία
Η ομορφιά εδώ δεν είναι ένα σταθερό ιδανικό αλλά μια αμφισβητούμενη παρουσία. Η δημιουργία γίνεται μια διαδικασία ανακάλυψης, ένας διάλογος που φέρει τα ίχνη της πρόθεσης και της φαντασίας. Οι επισκέπτες περνούν από στιγμές συντονισμού και αναστάτωσης, με σκοπό να αφυπνιστεί η αντίληψη και να αποκαλυφθεί η χειροτεχνία ως μια συνεχής διαδικασία έρευνας και συνάντησης.
Πίσω από όλα αυτά υπάρχει και μια άλλη διάσταση. Ο Van Noten αντιμετωπίζει τη χειροτεχνία ως πράξη πολιτιστικής συνέχειας. Σε έναν κόσμο αυτοματοποίησης και τεχνητής νοημοσύνης, επιμένει στην αξία του ανθρώπινου χεριού, του χρόνου και της διαδικασίας. Το ίδρυμα φιλοδοξεί να γίνει ένας ζωντανός χώρος ανταλλαγής ανάμεσα σε τεχνίτες, καλλιτέχνες, σχεδιαστές και νέους δημιουργούς. Ήδη έχουν ανακοινωθεί εκπαιδευτικά προγράμματα, εργαστήρια και ένας δεύτερος πειραματικός χώρος στη Βενετία, το Studio San Polo, που θα λειτουργήσει στο άμεσο μέλλον ως εργαστήριο ιδεών και συνεργασιών.
«Μέσω του ιδρύματος στοχεύουμε να δημιουργήσουμε έναν ζωντανό χώρο όπου καλλιτέχνες και τεχνίτες μπορούν να παρουσιάσουν το έργο τους, οι μαθητές θα μπορούν να συμμετάσχουν σε πρακτική εξερεύνηση και οι επισκέπτες θα μπορούν να βιώσουν τη δημιουργία ως πράξη πολιτισμού. Πρόκειται για την καλλιέργεια ενός οικοσυστήματος που ενδυναμώνει τη χειροτεχνία, δίνοντάς της ορατότητα, συνάφεια και ζωντάνια στην εποχή των μηχανών και της ψηφιακής επανάστασης, ενώ παράλληλα συνδέει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της πόλης», σημειώνει ο Van Noten.
*Πληροφορίες: fondazionedriesvannoten.org
Εξωτερική φωτογραφία: @camillaglorioso, @ Fondazione Dries Van Noten Instagram