Με το RedBall Project, ο Kurt Perschke τοποθετεί μια γιγαντιαία κόκκινη σφαίρα σε απρόσμενα σημεία του αστικού ιστού, μετατρέποντας δρόμους, κτίρια, γέφυρες και περάσματα σε σκηνές παιχνιδιού.
Υπάρχουν εικόνες που λειτουργούν αμέσως, πριν ακόμη προλάβει κανείς να τις εξηγήσει. Ένας τεράστιος κόκκινος όγκος, σφηνωμένος ανάμεσα σε δύο κτίρια ή ακουμπισμένος κάτω από μια γέφυρα, ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία. Δεν χρειάζεται θεωρία για να τον προσέξεις. Δεν χρειάζεται να ξέρεις ποιος είναι ο καλλιτέχνης ή ποιο είναι το concept για να σταματήσεις μπροστά του. Η αντίδραση είναι σχεδόν ενστικτώδης: κοιτάς, χαμογελάς, πλησιάζεις, βγάζεις φωτογραφία, και για λίγα λεπτά βλέπεις την πόλη αλλιώς.
Από πόλη σε πόλη
Το RedBall Project του Αμερικανού καλλιτέχνη Kurt Perschke είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα δημόσια έργα τέχνης που ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο. Η ιδέα μοιάζει απλή, σχεδόν παιδική: μια φουσκωτή κόκκινη μορφή μεγάλης κλίμακας εμφανίζεται σε διαφορετικά σημεία του αστικού περιβάλλοντος, κάθε φορά για λίγο, κάθε φορά σε άλλο πλαίσιο. Κι όμως, ακριβώς μέσα από αυτή την απλότητα, η παρέμβαση καταφέρνει να αλλάξει όχι μόνο την εικόνα ενός δρόμου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κινούνται, σταματούν και συναντιούνται μέσα σε αυτόν.
Η εγκατάσταση δεν τοποθετείται τυχαία. Άλλοτε πιέζεται ανάμεσα σε δύο προσόψεις, άλλοτε μοιάζει να έχει κυλήσει μέσα σε ένα στενό, άλλοτε εμφανίζεται κάτω από μια καμάρα ή σε ένα σημείο που μέχρι χθες περνούσε απαρατήρητο. Κάθε φορά, το ίδιο αντικείμενο γίνεται κάτι διαφορετικό, γιατί αλλάζει η σχέση του με το περιβάλλον. Σε μια ιστορική πρόσοψη μπορεί να μοιάζει παιχνιδιάρικα απείθαρχο. Σε ένα αυστηρό αστικό πέρασμα γίνεται σχεδόν θεατρικό. Σε έναν χώρο καθημερινής διέλευσης λειτουργεί σαν μικρή διακοπή της ρουτίνας.
Αυτό είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του έργου: δεν προσπαθεί να επιβληθεί στην πόλη με μια βαριά, μόνιμη χειρονομία. Αντίθετα, εμφανίζεται για λίγο και μετά φεύγει, αφήνοντας πίσω του περισσότερο μια ανάμνηση παρά ένα ίχνος. Το RedBall δεν αλλάζει την αρχιτεκτονική, αλλά αλλάζει την προσοχή μας. Μας κάνει να δούμε ένα κενό, μια είσοδο, μια γωνία, μια απόσταση ανάμεσα σε δύο τοίχους που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχαν καμία ιδιαίτερη σημασία.
Ενας χώρος φαντασίας
Στον πυρήνα του project υπάρχει μια ιδέα που μοιάζει απλή αλλά είναι τελικά πολύ ουσιαστική: ο δημόσιος χώρος δεν είναι μόνο ένα πεδίο μετακίνησης, κυκλοφορίας και λειτουργίας. Είναι το μέρος όπου μπορεί να συμβεί κάτι απρόσμενο, κάτι που δεν εξυπηρετεί απαραίτητα έναν πρακτικό σκοπό, αλλά αλλάζει τη διάθεση μιας στιγμής. Η κόκκινη σφαίρα λειτουργεί σαν ένας επισκέπτης που δεν ανήκει εκεί, και ακριβώς γι’ αυτό κάνει το περιβάλλον γύρω της πιο ορατό. Ένα κτίριο που έμοιαζε συνηθισμένο αποκτά ξαφνικά σκηνογραφική ένταση. Ένα στενό γίνεται πέρασμα σε μια άλλη ανάγνωση της πόλης. Ένας περαστικός που θα συνέχιζε βιαστικά τη διαδρομή του σταματά, κοιτάζει γύρω του, μοιράζεται την εικόνα με κάποιον άλλον.
Το έργο δεν δημιουργεί απλώς μια φωτογενή στιγμή· δημιουργεί μια μικρή κοινή εμπειρία.Δεν είναι τυχαίο ότι η παρέμβαση αγαπήθηκε τόσο πολύ από το κοινό. Είναι απλή, άμεση, ευανάγνωστη και ταυτόχρονα ανοιχτή σε πολλές ερμηνείες. Για κάποιους είναι παιχνίδι. Για άλλους είναι γλυπτό. Για άλλους μια αστική παρέμβαση ή ένα σχόλιο πάνω στον τρόπο που οι πόλεις γίνονται συχνά υπερβολικά σοβαρές, αυστηρές και προβλέψιμες. Η δύναμή της βρίσκεται στο ότι χωρά όλες αυτές τις αναγνώσεις χωρίς να χρειάζεται να διαλέξει μία.
Σε μια εποχή όπου οι πόλεις μοιάζουν όλο και πιο ελεγχόμενες, σχεδιασμένες, εμπορευματοποιημένες και βιαστικές, ένα τόσο απλό αντικείμενο μπορεί να λειτουργήσει σχεδόν ανατρεπτικά. Δεν πουλά κάτι, δεν εξυπηρετεί κάτι, δεν κατευθύνει τη συμπεριφορά. Αντίθετα, φέρνει στο κέντρο της καθημερινότητας μια αίσθηση παιχνιδιού, μια παύση, μια μικρή αμηχανία που σύντομα γίνεται χαρά. Και αυτή η χαρά, όσο απλή κι αν φαίνεται, είναι σπάνια στον δημόσιο χώρο.Η προσωρινότητα παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Επειδή κάθε εμφάνιση διαρκεί λίγο, το έργο δεν προλαβαίνει να γίνει μέρος της συνήθειας. Παραμένει γεγονός. Κάτι που συνέβη σήμερα και αύριο θα έχει φύγει. Αυτή η αίσθηση του εφήμερου το κάνει ακόμη πιο έντονο, γιατί όσοι το συναντούν ξέρουν ότι βλέπουν κάτι που ανήκει στη στιγμή. Δεν είναι μνημείο. Δεν διεκδικεί αιωνιότητα. Υπάρχει για να διακόψει για λίγο τη ροή της πόλης και μετά να συνεχίσει αλλού.
Κάπως έτσι, η χειρονομία του Perschke καταφέρνει να είναι ταυτόχρονα πολύ απλή και πολύ έξυπνη. Στην πρώτη ματιά, είναι ένας μεγάλος κόκκινος όγκος που έχει τοποθετηθεί σε ένα παράξενο σημείο. Στη δεύτερη, όμως, αρχίζει κανείς να καταλαβαίνει ότι αυτό που πραγματικά αλλάζει δεν είναι το ίδιο το αντικείμενο, αλλά η πόλη γύρω του. Η κλίμακα μετατοπίζεται, οι αναλογίες γίνονται πιο αισθητές, η αρχιτεκτονική αποκτά έναν απροσδόκητο συνομιλητή. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο γοητευτικό στοιχείο του RedBall Project: ότι μας θυμίζει πως η πόλη μπορεί ακόμη να μας εκπλήξει. Ότι ένας δρόμος που έχουμε συνηθίσει, ένα κτίριο που προσπερνάμε, ένα πέρασμα που θεωρούμε αδιάφορο, μπορούν να αλλάξουν εντελώς με μια μόνο χειρονομία. Όχι επειδή μεταμορφώθηκαν πραγματικά, αλλά επειδή για μια στιγμή τα κοιτάξαμε διαφορετικά.
Η κόκκινη σφαίρα του Kurt Perschke δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο μέσα στον δημόσιο χώρο. Είναι μια πρόσκληση να σταματήσουμε, να παρατηρήσουμε, να παίξουμε, να μοιραστούμε μια εικόνα με αγνώστους. Και μέσα σε αυτή την απλή πράξη, η πόλη χάνει για λίγο τη βεβαιότητά της και γίνεται κάτι πιο ανοιχτό, πιο ανθρώπινο, πιο ζωντανό.
Φωτογραφίες: www.redballproject.com, @redballproject/Instagram