Πίσω από κάποια κουμπιά κρύβονται εξειδικευμένοι τεχνίτες και ιστορικά εργαστήρια.
Η ποιότητα ενός σακακιού ή ενός πουκαμίσου δεν αποκαλύπτεται αποκλειστικά από το ύφασμα, το πατρόν ή την υπογραφή του σχεδιαστή του. Υπάρχει εκείνη η συχνά δυσδιάκριτη λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά. Ένα κουμπί μπορεί να γίνει ο ρυθμιστής της αξίας ενός ενδύματος. Ένα εξάρτημα που κατασκευάστηκε για να συγκρατεί δύο κομμάτια υφάσματος μπορεί να προέρχεται από το εσωτερικό ενός οστράκου, από το κέρατο ενός ζώου ή από τους σπόρους ενός τροπικού φοίνικα. Μπορεί επίσης να έχει διαμορφωθεί από μέταλλο, με πολύτιμες μήτρες που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες. Πίσω του υπάρχουν εργαστήρια, εξειδικευμένοι τεχνίτες, διαφορετικές τεχνικές επεξεργασίας, μια ήσυχη αγορά που δεν απασχολεί το ευρύ κοινό. Η χειροτεχνία συνυπάρχει με τη μηχανική κατεργασία. Το φυσικό υλικό μετατρέπεται σε ένα μικροσκοπικό προϊόν ακριβείας.
Στη γαλλική πόλη Μερί λειτουργεί η Maison Mercier, ιστορική επιχείρηση παραγωγής κουμπιών με καταβολές από το 1895. Στις ιστορικά τεκμηριωμένες συνεργασίες της συγκαταλέγονται οι οίκοι Lanvin, Yves Saint Laurent και Chanel. Μέρος της παραγωγής πραγματοποιείται στη Μαδαγασκάρη. Στη Γαλλία διατηρούνται εργασίες βαφής και συσκευασίας. Οι τεχνίτες των κουμπιών σπάνια βρίσκονται στο προσκήνιο των μεγάλων οίκων μόδας. Κι όμως, μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από την ανθεκτικότητα, τη λάμψη, τη φινέτσα κρύβεται στην εργασία τους. Τα ονόματά τους απουσιάζουν από τις ετικέτες. Η δουλειά τους, όμως, βρίσκεται πάνω σε χιλιάδες πουκάμισα και σακάκια. Κάποτε η ποιότητα ενός ενδύματος αποκαλύπτεται από την παραμικρή του λεπτομέρεια. Ακόμη κι αν χρειάζεται να πλησιάσουμε αρκετά για να τη διακρίνουμε.
Φίλντισι
Πρόκειται για το φυσικό, ιριδίζον υλικό που σχηματίζεται στο εσωτερικό ορισμένων οστράκων. Αποτελείται κυρίως από λεπτές στρώσεις ανθρακικού ασβεστίου που αντανακλούν το φως, δημιουργώντας μια απόχρωση που μεταβάλλεται ανάλογα με τη γωνία θέασης. Δεν είναι μαργαριτάρι, αν και η σύνθεσή τους παρουσιάζει ομοιότητες. Η μεταμόρφωσή του σε κουμπί απαιτεί αρκετά στάδια. Το όστρακο κόβεται σε μικρούς δίσκους, οι επιφάνειες λειαίνονται, ανοίγονται οι οπές και ακολουθεί το γυάλισμα. Οι μηχανές αναλαμβάνουν μέρος της εργασίας. Η επιλογή και το φινίρισμα εξακολουθούν σε ορισμένα εργαστήρια να απαιτούν ανθρώπινο χέρι.
Η ιταλική εταιρεία κατασκευής κουμπιών Bottonificio Padano δίνει στο φυσικό φίλντισι τη μορφή μιας μικρής, πολύτιμης λεπτομέρειας του ενδύματος. Επιλέγει όστρακα από εκτροφεία στην Αυστραλία, την Ινδονησία και την Πολυνησία, παρακολουθώντας την πρώτη ύλη ήδη στον τόπο προέλευσής της. Στη μονάδα της στο Μόρνικο, στην περιοχή του Μπέργκαμο, οι τεχνίτες ελέγχουν την ποιότητα του υλικού και το μετατρέπουν σε κουμπιά, αναδεικνύοντας τη φυσική του λάμψη. Η διαφορά από το πλαστικό δεν είναι μόνο οπτική. Το φίλντισι έχει βάρος, μια χαρακτηριστική ψυχρή αίσθηση στην αφή και αντανακλά διαφορετικά το φως.
Φυσικό κέρατο
Το φυσικό κέρατο είναι μία από τις παραδοσιακές επιλογές για τα κουμπιά σακακιών και παλτών. Προέρχεται συνήθως από βοοειδή ή νεροβούβαλους. Για ποιο λόγο όμως χρησιμοποιούμε ζωικό υλικό σε ένα αντικείμενο τόσο καθημερινό; Η απάντηση συνδέεται με την ανθεκτικότητα και την εμφάνισή του. Το κέρατο αποτελείται κυρίως από κερατίνη, μπορεί να κοπεί και να λειανθεί και διαθέτει φυσικές χρωματικές διακυμάνσεις. Από το κεχριμπαρένιο μέχρι το βαθύ καφέ και το μαύρο, τα νερά του δημιουργούν επιφάνειες που δεν επαναλαμβάνονται με απόλυτη ακρίβεια. Τα κέρατα προέρχονται συχνά από υποπροϊόντα της κτηνοτροφίας και της βιομηχανίας τροφίμων. Η ιδέα της ανακύκλωσης πριν γίνει μόδα. Ένα υλικό που διαφορετικά θα μπορούσε να απορριφθεί αποκτά νέα εμπορική χρήση.
Η βρετανική Courtney & Co., επιχείρηση κατασκευής κουμπιών από φυσικά υλικά, αξιοποιεί το πραγματικό κέρατο για τις ιδιαίτερες αποχρώσεις του. Στους πελάτες της συγκαταλέγονται η Bamford, βρετανική εταιρεία ένδυσης και ειδών πολυτελείας, καθώς και οι εταιρείες πλεκτών Herd και Genevieve Sweeney. Η τελευταία χρησιμοποιεί κουμπιά της Courtney & Co. από corozo και καζεΐνη γάλακτος. Ανάμεσα στους σχεδιαστές που έχουν χρησιμοποιήσει κουμπιά της Courtney & Co. βρίσκεται ο Βρετανός Nigel Cabourn, γνωστός για τις συλλογές ανδρικής μόδας που αντλούν έμπνευση από ιστορικά στρατιωτικά ενδύματα.
Ελεφαντόδοντο
Το υλικό corozo έχει φυτική καταγωγή. Προέρχεται από τους σκληρούς σπόρους του φοίνικα tagua, ο οποίος ευδοκιμεί στη Νότια Αμερική, κυρίως στον Ισημερινό. Ονομάζεται και φυτικό ελεφαντόδοντο, επειδή η συμπαγής, ανοιχτόχρωμη ύλη του θυμίζει το ζωικό ελεφαντόδοντο. Οι σπόροι συλλέγονται, αποξηραίνονται μέχρι να σκληρύνουν και στη συνέχεια κόβονται σε μικρούς δίσκους. Το υλικό μπορεί να βαφτεί, να χαραχθεί και να γυαλιστεί, διατηρώντας τη φυσική του υφή. Η ιταλική εταιρεία κατασκευής κουμπιών Bottonificio Lenzi 1955 αξιοποιεί το κορόζο, γνωστό και ως «φυτικό ελεφαντόδοντο». Το φυσικό αυτό υλικό προέρχεται από τους σπόρους φοίνικα του Ισημερινού και θυμίζει στην όψη το ζωικό ελεφαντόδοντο. Η ευκολία με την οποία δουλεύεται και βάφεται επιτρέπει τη δημιουργία κουμπιών σε πλήθος σχημάτων και αποχρώσεων.
Μεταλλικά κουμπιά
Στο Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας, η Firmin & Sons, ιστορική βρετανική κατασκευάστρια μεταλλικών κουμπιών και στρατιωτικών διακριτικών, έχει ιστορία που αρχίζει το 1655. Συνεργάζεται με την Kashket & Partners, βρετανική επιχείρηση εξειδικευμένης ραπτικής στρατιωτικών και τελετουργικών στολών. Η Firmin συνδέεται με τον βρετανικό βασιλικό οίκο, τον οποίο προμηθεύει με κουμπιά επί αιώνες. Η παραγωγή της συνδυάζει μηχανική ακρίβεια και χειρωνακτική εργασία. Ειδικές μεταλλικές μήτρες δίνουν μορφή στα κουμπιά με μηχανική κρούση. Η συναρμολόγηση και το φινίρισμα γίνονται στο χέρι. Η Firmin κατασκευάζει ακόμη και κουμπιά από χρυσό 18 καρατίων. Ένα αντικείμενο με αυστηρά πρακτικό προορισμό μπορεί να μετατραπεί σε μικρό κόσμημα.
Στη Γαλλία, η Maison Desrues χρησιμοποιεί ορείχαλκο, ασήμι, κασσίτερο, ρητίνη και γαλαλίτη για την κατασκευή κουμπιών και διακοσμητικών εξαρτημάτων υψηλής ραπτικής. Το ιστορικό εργαστήριο, που ιδρύθηκε το 1929 και κατασκευάζει επίσης κοσμήματα και αξεσουάρ, συνδέεται με μερικούς από τους σημαντικότερους οίκους μόδας. Στους ιστορικούς πελάτες της περιλαμβάνονται οι Balmain, Lanvin, Givenchy και Vionnet. Από τη δεκαετία του 1960 κατασκευάζει κουμπιά για τα χαρακτηριστικά ταγέρ της Chanel. Η συνεργασία οδήγησε στην εξαγορά της Desrues από τον γαλλικό οίκο το 1985.
Στα εργαστήριά της συνυπάρχουν η μεταλλουργία, η χάραξη, η επιχρύσωση και η χειροποίητη συναρμολόγηση. Ένα κουμπί μπορεί να μετατραπεί σε χαρακτηριστικό στοιχείο της ταυτότητας ενός οίκου μόδας. Γιατί όμως οι μεγάλοι οίκοι μόδας εξακολουθούν να επενδύουν σε τόσο εξειδικευμένες εργασίες; Η απάντηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην ποιότητα του τελικού προϊόντος. Βρίσκεται και στη δυνατότητα να διατηρούν μια κατασκευαστική ταυτότητα που δεν αναπαράγεται εύκολα από τη μαζική παραγωγή. Η χειροτεχνία είναι μέρος της εμπορικής αξίας της πολυτέλειας.
Εξωτερική φωτογραφία: @ boutons-mercier.fr