Ίσως μια πρώιμη εκδοχή της pop art παρουσιάστηκε στα πιάτα στα οποία γευμάτιζε η υψηλή κοινωνία. Τρεις ιστορικοί οίκοι διατηρούν τεχνικές αιώνων που μετατρέπουν την πορσελάνη από καθημερινό αντικείμενο σε μικρό έργο τέχνης.
Meissen: Γερμανική αισθητική ακρίβεια
Η ιστορία της ευρωπαϊκής πορσελάνης υψηλής ποιότητας περνά σχεδόν υποχρεωτικά από τη γερμανική Meissen. Η μανιφακτούρα ιδρύθηκε το 1710 στη Σαξονία, όταν οι ευρωπαϊκές αυλές αναζητούσαν τρόπο να κατασκευάσουν την πολύτιμη πορσελάνη που εισαγόταν από την Ασία. Το σήμα της, δύο διασταυρωμένα ξίφη σε μπλε κοβαλτίου, χρησιμοποιείται από το 1722 και εφαρμόζεται ακόμη στο χέρι. Δεν είναι απλώς ένα εμπορικό λογότυπο. Είναι σύμβολο μιας τελετουργίας που ο οίκος εξακολουθεί να προβάλλει πάνω στα αντικείμενά του.
Το Onion Pattern, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σχέδιά της, εμφανίστηκε το 1731. Έχει επιρροές από την κινεζική πορσελάνη. Το όνομά του κρύβει μια παρεξήγηση: τα υποτιθέμενα κρεμμύδια είναι σχηματοποιημένα φρούτα, ανάμεσα σε μπαμπού και λουλούδια. Το πιο ενδιαφέρον βρίσκεται στη ζωγραφική. Το μπλε κοβάλτιο εφαρμόζεται στην πορώδη επιφάνεια πριν από την υάλωση. Απορροφάται από το υλικό και δεν επιτρέπει διορθώσεις. Πριν από το ψήσιμο, το χρώμα δεν έχει ακόμη αποκτήσει τη χαρακτηριστική λαμπερή μπλε απόχρωσή του. Αυτή εμφανίζεται μετά την υάλωση και την έκθεση σε θερμοκρασίες περίπου 1.400 βαθμών Κελσίου.
Ο ζωγράφος της Meissen καλείται επομένως να γνωρίζει εκ των προτέρων το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Κάθε πινελιά του είναι άσκηση πνευματικότητας. Προϋποθέτει ακρίβεια και μακρόχρονη εκπαίδευση. Η μανιφακτούρα διαθέτει επίσης αρχείο περίπου 700.000 καλουπιών. Έναν ολόκληρο κόσμο ιστορικών μορφών που μπορεί να επιστρέφει στην παραγωγή. Σε αντίθεση με οίκους που δίνουν έμφαση στη διαρκή ανανέωση της αισθητικής τους, η Meissen έχει μετατρέψει τη συνέπεια σε χαρακτηριστικό πολυτέλειας. Ένα σχέδιο μπορεί να επιβιώνει επί αιώνες χωρίς να χάνει τη θέση του στο τραπέζι.
Ginori 1735: Η πορσελάνη και το ιταλικό design
Αν η Meissen αναζητά την τελειότητα μέσα στην επανάληψη μιας ιστορικής τεχνικής, η Ginori 1735 ενδιαφέρεται εξίσου για την αλλαγή της αισθητικής. Το 1735 ο μαρκήσιος Carlo Andrea Ginori ίδρυσε το εργαστήριό του στην περιοχή Doccia, κοντά στη Φλωρεντία. Από νωρίς ο οίκος του διακρίθηκε για το χρώμα και τον διακοσμητικό του πλουραλισμό. Η Ginori εξακολουθεί να χρησιμοποιεί παραδοσιακές τεχνικές. Μία από αυτές είναι το spolvero, με το οποίο μεταφέρεται το περίγραμμα ενός σχεδίου στην επιφάνεια πριν αρχίσει η ζωγραφική. Στη συνέχεια, η απόδοση του χρώματος και των λεπτομερειών εξαρτάται από τη δεξιοτεχνία του τεχνίτη. Σύμφωνα με στοιχεία του γαλλικού ομίλου ειδών πολυτελείας Kering, στον οποίο ανήκουν, ορισμένα αντικείμενα χρειάζονται έξι έως οκτώ ώρες χειροτεχνικής εργασίας, τη συμμετοχή πέντε έως οκτώ τεχνιτών και περισσότερες από οκτώ ημέρες μέχρι την ολοκλήρωσή τους. Ωστόσο, η μεγαλύτερη διαφορά της Ginori από τη γερμανική σχολή δεν είναι μόνο τεχνική. Είναι αισθητική.
Η συλλογή Oriente Italiano, με τα έντονα χρώματα και τα φυτικά μοτίβα της, μετατρέπει την πορσελάνη σε πρωταγωνίστρια της διακόσμησης. Το πιάτο δεν περιορίζεται στον ρόλο της ουδέτερης επιφάνειας πάνω στην οποία τοποθετείται το φαγητό. Διεκδικεί από μόνο του την προσοχή. Το 1923 ο αρχιτέκτονας και σχεδιαστής Gio Ponti ανέλαβε καλλιτεχνικός διευθυντής της Ginori. Επιθυμία του ήταν να φέρει τη μοντέρνα αισθητική σε έναν κόσμο με μακρά ιστορία. Η γεωμετρική συλλογή Labirinto παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα της κληρονομιάς του. Η διακόσμηση για την Ginori δεν αντιμετωπίζεται ως ακλόνητη παράδοση που πρέπει απλώς να διαφυλαχθεί. Μπορεί να επανεφευρεθεί μέσα από νέους σχεδιαστές και διαφορετικά χρώματα.
Bernardaud: Γαλλικές πινελιές από τη σύγχρονη τέχνη
Στη Λιμόζ της Γαλλίας, η Bernardaud κατασκευάζει πορσελάνη από το 1863. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές πρακτικές της είναι σχεδόν απροσδόκητη. Οι τεχνίτες χτυπούν ελαφρά ένα φλιτζάνι και ακούν τον ήχο του. Η αντήχηση μπορεί να αποκαλύψει ένα ανεπαίσθητο ράγισμα που δεν διακρίνεται εύκολα με το μάτι. Σύμφωνα με την εταιρεία, η ολοκλήρωση μιας τσαγιέρας χρειάζεται περίπου μία εβδομάδα και τη συμμετοχή περισσότερων από πενήντα τεχνιτών. Συνδυάζει τη χειροτεχνία με τη σύγχρονη τεχνολογία και ορισμένα πολύτιμα αντικείμενά της ζωγραφίζονται εξ ολοκλήρου στο χέρι. Σε άλλα, οι τεχνίτες τοποθετούν χειροκίνητα τα διακοσμητικά μοτίβα και προσθέτουν με το πινέλο λεπτομέρειες ή χρώμα. Ακόμη και οι χρυσές και πλατινένιες διακοσμήσεις απαιτούν εξειδικευμένη ανθρώπινη εργασία.
Υπάρχει, όμως και μια δεύτερη διάσταση που τη διαφοροποιεί: η συστηματική σύνδεση της πορσελάνης με τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία. Ο Αμερικανός καλλιτέχνης Jeff Koons έχει συνεργαστεί με τον οίκο για τη δημιουργία συλλεκτικών αντικειμένων από πορσελάνη. Ανάμεσά τους το Balloon Dog (Blue), μια έκδοση 799 αντιτύπων που μεταφέρει σε διαφορετικό υλικό ένα από τα αναγνωρίσιμα έργα του. Η κατασκευή του απαίτησε νέες τεχνικές υάλωσης ώστε η πορσελάνη να αποκτήσει την ανακλαστική επιφάνεια του μεταλλικού πρωτοτύπου. Εδώ η τεχνογνωσία της Bernardaud μεταφέρεται από το σερβίτσιο στη σύγχρονη τέχνη.
Αν η Meissen διατηρεί την ιστορική τεχνική και η Ginori επανερμηνεύει το design, η Bernardaud συνδυάζει την παράδοση της χειροποίητης διακόσμησης με τις τεχνικές απαιτήσεις της σύγχρονης τέχνης.
Εξωτερική φωτογραφία: @ ginori1735.com