Οι πιο συναρπαστικοί προορισμοί τέχνης στον κόσμο.
Η τέχνη απελευθερώνεται από τα στενά περιθώρια του μουσείου και απλώνεται σε δάση και αμμουδιές. Κρύβεται στη μεξικανική ζούγκλα, λάμπει στην αραβική έρημο, σκαρφαλώνει σε ακραία υψόμετρα. Από το μπλε σπίτι της Frida Kahlo στην Πόλη του Μεξικού μέχρι τις υπαίθριες γλυπτοθήκες της Μοντάνα και τις καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις στις απέραντες παραλίες της Αυστραλίας, η έκδοση “The Art Escapes Atlas: Cultural Experiences Around the Globe” των εκδόσεων gestalten είναι ένα οδοιπορικό στις πιο ιδιαίτερες τοποθεσίες τέχνης παγκοσμίως.
«Απαραίτητο για τους εξερευνητές του πολιτισμού, αναδεικνύει μοναδικά σημεία όπου η δημιουργικότητα και ο τόπος συναντιούνται αρμονικά -προσφέροντας μια φρέσκια οπτική για το πώς και πού βιώνουμε την τέχνη», σημειώνει ο γερμανικός εκδοτικός οίκος. Στις σελίδες του επαναπροσδιορίζεται ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε την τέχνη. Τα γλυπτά και οι εγκαταστάσεις δεν περιορίζονται σε αίθουσες γκαλερί, η land art ενσωματώνεται σε απρόσμενα φυσικά τοπία και η αρχιτεκτονική λειτουργεί σαν τόπος θαυμάτων. Πρόκειται για ένα παγκόσμιο ταξίδι σε απομακρυσμένες παράκτιες περιοχές, τροπικά δάση και αναδιαμορφωμένους βιομηχανικούς χώρους -μια συλλογή πολιτιστικών εμπειριών που ξαφνιάζουν.
Καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις σε απρόσμενα σημεία
Το βιβλίο εξετάζει την άνοδο της land art και των site-specific εγκαταστάσεων, που από τη δεκαετία του ’60 έφεραν επανάσταση στη σύγχρονη τέχνη, όπως το μυθικό “The Lightning Field” (1977) του Walter De Maria: ένα πλέγμα από 400 ατσάλινους στύλους σε οροπέδιο σε υψόμετρο 2.200 μέτρων, που ζωντανεύει όταν φωτίζεται από κεραυνούς. Παράλληλα, εξερευνά την επανάχρηση εγκαταλελειμμένων χώρων και τη μετατροπή τους σε γκαλερί, όπως το “Teufelsberg” στα περίχωρα του Βερολίνου -ένας πρώην σταθμός παρακολούθησης του Ψυχρού Πολέμου που σήμερα λειτουργεί ως υπαίθριο μουσείο street art- και το “Zeitz Museum of Contemporary Art Africa” στο Κέιπ Τάουν, ένα σιλό που επανασχεδιάστηκε ως μουσείο από το Heatherwick Studio.
Κυρίως, όμως, χαρτογραφεί κέντρα τέχνης και πολιτισμού, φεστιβάλ και πάρκα γλυπτικής που εξάπτουν τη φαντασία -«έργα που κρύβονται μέσα στη φύση, ενσωματώνονται στο τοπίο ή βρίσκονται μπροστά στα μάτια μας χωρίς να γίνονται άμεσα αντιληπτά». Όπως το υποθαλάσσιο πάρκο γλυπτικής “Molinere Underwater Sculpture Park” (2006) του Jason de Caires Taylor, με 75 γλυπτά που λειτουργούν ως τεχνητοί ύφαλοι, καθώς έχουν σχεδιαστεί ώστε να προάγουν την ανάπτυξη των κοραλλιών. Το “SWELL Sculpture Festival”, που κάθε χρόνο μεταμορφώνει τις αμμουδιές σε εκτεταμένες υπαίθριες γκαλερί, φιλοξενώντας έργα όπως το Tide (2019) της Shirin Abedinirad -μια ξύλινη πόρτα θαμμένη στην άμμο, με έναν καθρέφτη που αντανακλά τη θάλασσα και το κοινό.
Ανάμεσα στα πιο παράξενα και ενδιαφέροντα έργα που συγκεντρώνονται στις σελίδες του The Art Escapes Atlas συγκαταλέγεται το A Concise Passage του Rashed AlShashai, μια στενή «διάβαση» που καλείται να διασχίσει ο θεατής στην έρημο και παρουσιάστηκε στην έκθεση “Desert X AlUla”. Στην εμπειρία του θεατή μέσα στο τοπίο εστιάζει και το επιβλητικό Inverted Portal του ισπανικού Ensamble Studio, μια κατασκευή από τεράστιες πλάκες σκυροδέματος που θυμίζει μεγαλιθικό μνημείο και φιλοξενείται στο Tippet Rise Art Center, ένα μεγάλο υπαίθριο πάρκο τέχνης στη Μοντάνα.
Εγκαταστάσεις σε απρόσμενα σημεία που εκμεταλλεύονται τη σκιά, το φως και τον άνεμο και γίνονται μέρος του τοπίου. Γλυπτά σε οάσεις, κατασκευές μεγάλης κλίμακας σε δάση, έργα land art σε απομονωμένες τοποθεσίες με δύσκολη πρόσβαση. Η σύγχρονη τέχνη σαν κυνήγι θησαυρού, κρυμμένη στη φύση.
Μια γέφυρα ανάμεσα στην τέχνη και το οικοσύστημα της ζούγκλας δημιουργεί το Sfer Ik Museion, μέρος του πολυτελούς eco-resort Azulik, με τη βιομορφική αρχιτεκτονική του, φιλοξενώντας -εκτός από εκθέσεις βιοκαλλιτεχνών- πουλιά, νυχτερίδες και φυτά. Τέλος, το Hollow (2016) της Katie Paterson, μια μόνιμη εγκατάσταση στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, είναι μια σπηλαιώδης κατασκευή που αποτελείται από 10.000 είδη δέντρων -ένα αρχείο δάσους, καθώς τα δείγματα που περιέχει εκτείνονται από απολιθωμένα έως σύγχρονα είδη.
*Το βιβλίο The Art Escapes Atlas: Cultural Experiences Around the Globe κυκλοφορεί από τις εκδόσεις gestalten.
Εισαγωγική φωτογραφία: Rashed Al Shashai, A Concise Passage, Desert X AlUla 2020, Saudi Arabia, Photo: Lance Gerber, Courtesy Desert X
Φωτογραφίες: The Art Escapes Atlas, gestalten 2025