Στα Νότια Καρπάθια, η σιωπή δεν είναι απουσία, είναι εργαλείο. Σε αναγκάζει να κοιτάς χαμηλά, να διαβάζεις το έδαφος, να ξεχωρίζεις ένα σπασμένο κλαδί από το πέρασμα ενός ζώου. Εδώ, το ταξίδι δεν ξεκινά με θέα. Ξεκινά με ίχνη.
Το ευρωπαϊκό Σερενγκέτι
Η περιοχή αυτή της Ρουμανίας, ένα μωσαϊκό από δάση, αλπικά λιβάδια και ξεχασμένα χωριά, έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια έναν βαρύ τίτλο: «Ευρωπαϊκό Σερενγκέτι». Ο χαρακτηρισμός, ακούγεται υπερβολικός μέχρι να δεις τι πραγματικά συμβαίνει. Όχι από το παράθυρο ενός οχήματος, αλλά με τα παπούτσια χωμένα στη λάσπη. Εκεί καταλαβαίνεις τι σημαίνει Rewilding 2.0: όχι παρατήρηση της φύσης, αλλά συμμετοχή στην αποκατάστασή της.
Ο πρωταγωνιστής αυτής της ιστορίας είναι ο ευρωπαϊκός βίσωνας. Ένα ζώο που κάποτε, κάλυπτε την ήπειρο και που εξαφανίστηκε σχεδόν αθόρυβα, θύμα κυνηγιού και ανθρώπινης αλαζονείας. Στα τέλη του 18ου αιώνα χάθηκε από τα Καρπάθια, ενώ το 1927 έφτασε ένα βήμα πριν από την οριστική εξαφάνιση. Κι όμως, σήμερα επιστρέφει. Όχι ως αξιοθέατο, αλλά ως λειτουργικό κομμάτι του τοπίου.
Η φύση θα κάνει τη δουλειά της
Η επανεισαγωγή του στα Όρη Tarcu δεν έγινε τυχαία. Πρόκειται για μία από τις πιο συνεχείς εκτάσεις άγριας φύσης στην Ευρώπη, με ελάχιστο κατακερματισμό. Οργανισμοί, όπως η Rewilding Europe και η WWF Romania, σε συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες έστησαν από το 2014 ένα πείραμα μεγάλης κλίμακας: να αφήσουν τη φύση να ξαναδουλέψει μόνη της. Ο βίσωνας είναι διαμορφωτής του οικοσυστήματος. Με τη βόσκηση, ανοίγει ξέφωτα, με το βάρος του διαμορφώνει το έδαφος, με τα περιττώματά του σπέρνει φυτά. Δημιουργεί ανισορροπίες και ακριβώς γι’ αυτό επαναφέρει την ισορροπία. Στα μέρη όπου κινείται, επιστρέφουν έντομα, πουλιά, μικρά θηλαστικά. Το τοπίο ζωντανεύει.
Αυτό που αλλάζει όμως πραγματικά είναι ο ρόλος του ταξιδιώτη. Στα Καρπάθια δεν «βλέπεις» βίσωνες. Τους αναζητάς. Μαθαίνεις να ξεχωρίζεις το φρέσκο ίχνος από το παλιό, να αναγνωρίζεις τρίχες σε κορμούς, να διαβάζεις τη φορά του ανέμου. Οι τοπικοί οδηγοί, άνθρωποι που μεγάλωσαν εδώ, δεν παίζουν τον ρόλο του ξεναγού. Είναι ένα με το τοπίο. Ουσιαστικά σε παίρνουν μαζί τους στην ίδια τους την καθημερινότητα και τη ζωή. Σε μια χειμωνιάτικη περιήγηση, το χιόνι λειτουργεί σαν ανοιχτό βιβλίο. Δεν αποκαλύπτει μόνο τον βίσωνα, αλλά και τους λύκους που τον ακολουθούν, τις αρκούδες που κατεβαίνουν χαμηλότερα, τη διαδρομή ολόκληρου του τροφικού πλέγματος. Τίποτα δεν είναι απομονωμένο. Κι αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο μάθημα για τον σύγχρονο ταξιδιώτη: να πάψει να βλέπει τη φύση ως σκηνικό.
Το αποτύπωμα στην οικονομία
Η οικονομία που χτίζεται γύρω από αυτή την επιστροφή είναι εξίσου ενδιαφέρουσα. Στο χωριό Armenis, το WeWilder λειτουργεί σαν ένα ζωντανό εργαστήριο: καταλύματα χαμηλού αποτυπώματος, τοπική γαστρονομία, έσοδα που επιστρέφουν στην κοινότητα. Εδώ ο τουρισμός, έρχεται και στηρίζει έμπρακτα τη φύση.
Φυσικά, υπάρχει και η άλλη ανάγνωση. Οι βίσωνες, πλησιάζουν καλλιέργειες, οι αρκούδες μπαίνουν σε αυλές. Η συνύπαρξη, απαιτεί διαχείριση, τεχνολογία, και κυρίως αλλαγή νοοτροπίας. Αυτό που κάποτε θεωρούνταν απειλή, σήμερα γίνεται ταυτότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι τοπικές ομάδες, σύλλογοι, ακόμα και ποδοσφαιρικά σωματεία υιοθετούν τον βίσωνα ως σύμβολο. Φεύγοντας από τα Νότια Καρπάθια, προφανώς και δεν έχεις «δει» τα πάντα. Έχεις όμως συμμετάσχει σε κάτι που εξελίσσεται.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image