Τι κοινό έχουν οι μεσαιωνικοί κήποι, οι αυλές των γιαγιάδων μας και τα σημερινά μπαλκόνια της πόλης; Όλα κρύβουν μέσα τους την φιλοσοφία του foodscaping, δηλαδή πώς η ομορφιά και η τροφή μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά.
Τα τελευταία χρόνια ο όρος foodscaping εμφανίζεται όλο και συχνότερα σε διεθνή μέσα, σε αρχιτεκτονικά γραφεία, αλλά και σε κοινωνικά δίκτυα. Πρόκειται για τον συνδυασμό καλλωπιστικών και βρώσιμων φυτών σε κήπους, μπαλκόνια, ταράτσες αλλά και δημόσιους χώρους. Με άλλα λόγια, η αισθητική συναντά τη λειτουργικότητα: ένα παρτέρι με κατιφέδες μπορεί να συνυπάρχει αρμονικά με ντοματίνια και βασιλικό, ένα καλλωπιστικό παρτέρι μπορεί να φιλοξενεί φράουλες, ενώ αρωματικά όπως το θυμάρι και το φασκόμηλο δίνουν ταυτόχρονα χρώμα, άρωμα και προστασία από έντομα.
Μια πανάρχαια τακτική
Το foodscaping συχνά παρουσιάζεται ως μια νέα τάση, ωστόσο, η ιστορία αποδεικνύει ότι υπήρχε αιώνες πριν. Από τους παραδοσιακούς μεσογειακούς κήπους, όπου οπωροφόρα, λαχανικά και αρωματικά φυτά συνυπήρχαν αρμονικά με λουλούδια, μέχρι τις αυλές των ελληνικών σπιτιών του 20ού αιώνα, η έννοια του «βρώσιμου τοπίου» ήταν πάντα παρούσα. Ακόμη πιο πίσω στον χρόνο, οι ρωμαϊκοί και βυζαντινοί αλλά και οι μεσαιωνικοί μοναστηριακοί κήποι συνδύαζαν διατροφικές καλλιέργειες, φαρμακευτικά βότανα και διακοσμητικά φυτά σε χώρους που εξυπηρετούσαν τόσο την αυτάρκεια όσο και την πνευματική γαλήνη.
Σήμερα το foodscaping γίνεται εργαλείο κλιματικής δράσης. Κάθε φυτό που φυτεύεται στην πόλη απορροφά διοξείδιο του άνθρακα, βελτιώνει το μικροκλίμα, μειώνει την ενεργειακή κατανάλωση μέσω σκίασης και συμβάλλει στην αύξηση της βιοποικιλότητας. Επιπλέον, προωθεί την κυκλική οικονομία: τα οργανικά απορρίμματα μετατρέπονται σε κομπόστ, επιστρέφοντας στο χώμα ως θρεπτικά στοιχεία. Σε μια εποχή που η σπατάλη τροφίμων αγγίζει το 30% της συνολικής παραγωγής, τέτοιες πρακτικές αποκτούν καθοριστική σημασία.
Η δυναμική των μπαλκονιών και των ταρατσών στην παραγωγή είναι εντυπωσιακή. Ένα μικρό μπαλκόνι μόλις 3 τ.μ. μπορεί να αποδώσει ντοματίνια, πιπεριές, φρέσκο κρεμμύδι, σπανάκι και σχοινόπρασο, προϊόντα αρκετά για να εμπλουτίσουν τη διατροφή ενός νοικοκυριού με φρέσκα, θρεπτικά συστατικά. Η μικρής κλίμακας αστική καλλιέργεια αποδεικνύεται ως μια πράξη περιβαλλοντικής συνείδησης αλλά και μια χειροπιαστή οικονομική ανάσα: μειώνει τα έξοδα αγοράς βασικών λαχανικών, προσφέρει ανεξαρτησία από τις διακυμάνσεις των τιμών και ενισχύει την αυτάρκεια. Επιπλέον η καλλιέργεια εποχικών ειδών φέρνει ξανά στο τραπέζι τη σοφία της παραδοσιακής διατροφής.
Τα λαχανικά που ωριμάζουν φυσικά την κάθε εποχή είναι πιο πλούσια σε βιταμίνες και αντιοξειδωτικά, για παράδειγμα, το σπανάκι του χειμώνα προσφέρει σίδηρο και φολικό οξύ, ενώ τα ντοματίνια του καλοκαιριού είναι γεμάτα λυκοπένιο, ισχυρό φυσικό αντιοξειδωτικό. Αυτός ο ρυθμός της φύσης συνδέεται άμεσα με το μεσογειακό πρότυπο διατροφής, το οποίο θεωρείται διεθνώς από τα πιο υγιεινά και βιώσιμα.
Είναι ασφαλή τα τρόφιμα που καλλιεργούνται στις πόλεις;
Η ατμοσφαιρική ρύπανση, η παρουσία βαρέων μετάλλων στο έδαφος ή οι πιθανές πηγές μολυσμένου νερού αποτελούν πραγματικές ανησυχίες. Φυλλώδη λαχανικά, όπως το μαρούλι και το σπανάκι, έχουν μεγαλύτερη ικανότητα να συσσωρεύουν ρύπους, σε αντίθεση με καρποφόρα φυτά όπως οι ντομάτες. Για αυτό απαιτείται υπεύθυνη διαχείριση δηλαδή εδαφολογικοί έλεγχοι πριν τη φύτευση, χρήση υπερυψωμένων παρτεριών με καθαρό χώμα ενώ η εφαρμογή προστατευτικού οργανικού στρώματος και οι τακτικοί έλεγχοι της ποιότητας του νερού είναι απαραίτητοι.
Τελικά, το foodscaping δεν είναι μια τάση που ήρθε για να περάσει. Είναι μια αναγκαιότητα που αντανακλά τη στροφή προς έναν πιο υπεύθυνο, αυτάρκη και νόστιμο τρόπο ζωής. Σε κάθε πόλη κάθε μπαλκόνι, ταράτσα ή πάρκο μπορεί να μετατραπεί σε μικρή όαση παραγωγής. Αρχίστε την δική σας παραγωγή σήμερα.
Η Μαριάννα Ράππου είναι Garden Coach, Γεωπόνος και Αρχιτέκτων Τοπίου / Instagram:@mariannarappou
Εισαγωγική φωτογραφία: 123RF