Πρώτη φορά αρνητική μετανάστευση από την δεκαετία του 1930.
Ακόμα και τώρα, με τους επίσημους αριθμούς να έχουν ανακοινωθεί, είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς: Το 2025 περισσότεροι ήταν αυτοί που έφυγαν από τις ΗΠΑ παρά αυτοί που μπήκαν στη χώρα. Το παραδοσιακό «Αμερικανικό Όνειρο» το βλέπουμε τώρα από την ανάποδη. Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι εξετάζουν το ενδεχόμενο να ζήσουν σε άλλη χώρα και δεν μένουν μόνο στη σκέψη.
Αυτό το φαινόμενο είναι πρωτόγνωρο για τη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ. Για πρώτη φορά καταγράφεται «αρνητική καθαρή μετανάστευση» από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του 1930. Η διαφορά είναι ότι το φαινόμενο του 2025 δεν ήταν αποτέλεσμα μιας εθνικής τραγωδίας, ενός πολέμου ή μιας οικονομικής καταστροφής. Οι αιτίες είναι περισσότεροι κοινωνικές και πολιτισμικές.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Σύμφωνα με το Brookings Institution περίπου 150.000 περισσότεροι άνθρωποι εγκατέλειψαν τις Ηνωμένες Πολιτείες από όσους ήρθαν μέσα στο 2025. Η μετανάστευση προς τη «χώρα της ελευθερίας», που ενίσχυε επί δεκαετίες το ισχυρό προφίλ της αμερικανικής κοινωνίας, έχει υποχωρήσει δραματικά, ενώ η εξερχόμενη ροή επιταχύνεται. Αυτό που κάνει τη ροή αυτή ξεχωριστή δεν είναι μόνο τα νούμερα, αλλά το ποιοι είναι αυτοί που φεύγουν. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οικογένειες με παιδιά, επαγγελματίες με σταθερό εισόδημα και άνθρωποι με δυνατότητα εξ αποστάσεως εργασίας που αποφασίζουν να επανεγκατασταθούν στο εξωτερικό. Πολλοί από αυτούς δεν είναι οικονομικοί πρόσφυγες, ούτε απελπισμένοι μετανάστες. Είναι απλά άνθρωποι της διπλανής πόρτας, που επιλέγουν να ζήσουν αλλού.
Το μωσαϊκό των παραγόντων που τους ωθούν πέρα από τα σύνορα των ΗΠΑ είναι σύνθετο. Το υψηλό κόστος ζωής σε μεγάλες πόλεις, το κόστος υγειονομικής περίθαλψης, η σχολική και ασφάλεια των παιδιών, οι πολιτιστικές εντάσεις και ένα γενικευμένο αίσθημα πολιτικής πόλωσης συχνά αναφέρονται ως αιτίες που κάνουν άλλους να κοιτάξουν έξω από τα παραδοσιακά σύνορα των ΗΠΑ. Το παράδοξο είναι ότι η ίδια η αμερικανική ποιότητα ζωής, που προσφέρει υψηλότερους μισθούς και εισόδημα από ό,τι σε πολλές άλλες χώρες ακόμα και της ίδιας γεωγραφικής περιοχής, αποτελεί το μέσο που κάνει δυνατή αυτή την επιλογή: με το ίδιο εισόδημα, η ζωή σε μια μικρότερη πόλη της Ευρώπης ή σε ένα νησί της Καραϊβικής μπορεί να δώσει περισσότερο χώρο, ασφάλεια και μια καλύτερη καθημερινότητα.
Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η τάση δεν αφορά μόνο την κορυφή της κοινωνίας. Οι εταιρείες μετεγκατάστασης και οι υπηρεσίες που ασχολούνται με αυτό το θέμα δηλώνουν ότι βλέπουν «καθημερινούς ανθρώπους», ακόμα και μεσαίων εισοδημάτων, να ζητούν συμβουλές για μετακόμιση, όχι μόνο πλούσιους ή ιδιαίτερα περιπετειώδεις. Οι υπηρεσίες αυτές κάνουν χρυσές δουλειές τον τελευταίο καιρό. Στοιχεία επίσημα δεν ανακοινώνονται, όμως σύμφωνα με εκτιμήσεις μπορεί να εξυπηρετούν περισσότερο από ένα εκατομμύριο ανθρώπους που βλέπουν το μέλλον τους εκτός ΗΠΑ.
Ποιοι είναι οι πιο δημοφιλείς προορισμοί
Από τον Καναδά μέχρι την Πορτογαλία, από τη Γερμανία ως την Ιρλανδία, η εικόνα των Αμερικανών του εξωτερικού αλλάζει. Η Πορτογαλία έχει δει αύξηση πάνω από 500% στους Αμερικανούς κατοίκους της από την πανδημία. Κράτη όπως η Ιρλανδία και η Ισπανία καταγράφουν διπλάσιους ρυθμούς αμερικανικής μετανάστευσης μόνο μέσα στο 2025. Στη Γερμανία οι Αμερικανοί που την επέλεξαν για να συνεχίσουν τη ζωή τους ξεπέρασαν τους αριθμούς Γερμανών που έκαναν το αντίθετο δρομολόγιο, προς στις ΗΠΑ, για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αυτή η τάση αντικατοπτρίζει επίσης μια βαθιά μετατόπιση στους στόχους και τα όνειρα της νεότερης γενιάς. Δημοσκοπήσεις και ανεπίσημες έρευνες δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό νεότερων Αμερικανών, ειδικά γυναικών κάτω των 45 ετών, εκφράζουν την επιθυμία να ζήσουν μόνιμα στο εξωτερικό. Αναζητούν την καθημερινή ποιότητα ζωής και ισορροπία μεταξύ δουλειάς και προσωπικού χρόνου.
Δεν λείπουν και οι αντιπαραθέσεις. Στις ΗΠΑ κάποιοι πολιτικοί και σχολιαστές περιγράφουν τη μετακίνηση αυτή ως «Donald Dash», βάζοντας στο κάδρο και τον Ντόναλντ Τραμπ. Η πολιτική ατζέντα που ενίσχυσε τις αντι-μεταναστευτικές κατευθύνσεις και συχνά δημιούργησε ένα περιβάλλον, όπου η καθημερινότητα δεν είναι ονειρεμένη, όπως την έβλεπε πολύς κόσμος άλλοτε. Άλλοι, όμως, υποστηρίζουν ότι αυτό το κύμα είναι λιγότερο αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων και περισσότερο συνέπεια της ελευθερίας επιλογής που προσφέρει το ίδιο το αμερικανικό οικονομικό σύστημα. Οι δεξιότητες, δηλαδή, και τα εισοδήματα των Αμερικανών τους επιτρέπουν να ζήσουν οπουδήποτε στον κόσμο.
Σε ευρωπαϊκές πόλεις, το αποτύπωμα των Αμερικανών είναι ορατό. Σχολεία με αμερικανικά προγράμματα γεμίζουν από οικογένειες που κάποτε θα θεωρούσαν αδιανόητο να εγκαταλείψουν τη Νέα Υόρκη ή το Λος Άντζελες. Έχουν αρχίσει να δημιουργούνται μέχρι και κοινότητες Αμερικανών «μεταναστών» στο Λονδίνο, το Δουβλίνο ή και το Βερολίνο. Το να βλέπει κανείς Αμερικανούς να πίνουν καφέ σε πλατείες του Βερολίνου ή να πηγαίνουν με τα παιδιά τους σε σχολεία στη Λισαβόνα δεν είναι πλέον εξαίρεση. Είναι ένα δείγμα του πώς, στον 21ο αιώνα, η έννοια της πατρίδας και της «εθνικής παράδοσης» δεν έχει τόσο στενούς γεωγραφικούς περιορισμούς.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image