Το διαζύγιο σε μεγαλύτερη ηλικία (grey divorce) γίνεται όλο και πιο συχνό και οι επιστήμονες αρχίζουν να ερευνούν τις βαθύτερες επιπτώσεις που μπορεί να έχει στα ενήλικα παιδιά και στις σχέσεις τους.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ένα από τα υψηλότερα ποσοστά διαζυγίων στον κόσμο, αν και τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες έχει μειωθεί μεταξύ νεότερων ζευγαριών. Αντίθετα, τη σκυτάλη έχουν πάρει οι μεσήλικες και οι μεγαλύτεροι ενήλικες. Στην πραγματικότητα, οι ενήλικες άνω των 65 ετών είναι πλέον η μοναδική ηλικιακή ομάδα στις ΗΠΑ με αυξανόμενο ποσοστό διαζυγίου. Για τους άνω των 50, το ποσοστό αυξήθηκε για δεκαετίες, αλλά τώρα έχει σταθεροποιηθεί. Σήμερα, περίπου το 36% των ανθρώπων που χωρίζουν είναι 50 ετών και άνω, σε σύγκριση με μόλις 8,7% το 1990. Αυτό είναι γνωστό ως «γκρίζο διαζύγιο».
To νέο φαινόμενο
Η στροφή προς τα διαζύγια σε μεγαλύτερη ηλικία οφείλεται σε διάφορους λόγους, σύμφωνα με τις μελέτες. Η ζωή είναι πιο μακρά απ’ ό,τι στο παρελθόν και τα μεγαλύτερα ζευγάρια είναι λιγότερο πρόθυμα να παραμείνουν σε μη ικανοποιητικούς γάμους. Εν τω μεταξύ, οι νέοι παντρεύονται αργότερα και είναι πιο επιλεκτικοί στην επιλογή συντρόφου. Όπως το έθεσε ένας ερευνητής, «οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν σε ένα σύστημα όπου ο γάμος είναι σπανιότερος και πιο σταθερός από ό,τι στο παρελθόν».
Η αύξηση του γκρίζου διαζυγίου δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ -συμβαίνει επίσης σε γηράσκοντες πληθυσμούς σε όλο τον κόσμο. Μια κορεατική έκφραση λέει ότι ένας γάμος πρέπει να διαρκεί “μέχρι τα μαύρα μαλλιά να γίνουν οι ρίζες των πράσινων κρεμμυδιών”, δηλαδή, για μια ολόκληρη ζωή. Όμως από τη δεκαετία του 2000, όλο και περισσότεροι μεγαλύτεροι ενήλικες στην Κορέα προχωρούν σε hwang-hon divorce ή «διαζύγια του λυκόφωτος», για να τερματίσουν μη ικανοποιητικούς γάμους. Δεδομένου ότι το προσδόκιμο ζωής για άνδρες και γυναίκες ξεπερνά τα 80 έτη, “εκείνοι που βρίσκονται στα 50 ή 60 μπορούν να προσδοκούν άλλα 30 ή 40 χρόνια ζωής και το γκρίζο διαζύγιο μπορεί να προσφέρει την ευκαιρία για ένα νέο κεφάλαιο”, αναφέρει η μελέτη. Στην Ιαπωνία, τα “ώριμα” διαζύγια αυξήθηκαν από τη δεκαετία του 1990 και σήμερα αποτελούν το 22% όλων των διαζυγίων.
“Σεισμός” στη ζωή των παιδιών
Μέσα σε αυτή την τάση, μια πτυχή του γκρίζου διαζυγίου αρχίζει να τραβάει μεγαλύτερη προσοχή: οι βαθιές και εκτεταμένες επιπτώσεις που μπορεί να έχει στα ενήλικα παιδιά και στις σχέσεις τους με τους γονείς, ιδιαίτερα με τους πατέρες. Ενώ οι ερευνητές έχουν μελετήσει ευρέως πώς τα μικρά παιδιά επηρεάζονται από το διαζύγιο, ο αντίκτυπος στα ενήλικα παιδιά είχε αγνοηθεί για καιρό, πιθανώς επειδή θεωρούνταν πιο ώριμα και ικανά να το αντιμετωπίσουν. Ωστόσο, ήδη από τη δεκαετία του 1980, αναδυόμενες έρευνες διαπίστωσαν ότι όπως και τα μικρά παιδιά, έτσι και οι ενήλικες αντιδρούν με θυμό, σοκ και παρατεταμένη θλίψη.
“Πολλές φορές έχω ακούσει ενήλικα παιδιά να λένε: Ενιωσα σαν ο βράχος που ήταν η οικογένειά μου, το σύστημα υποστήριξης στο οποίο μεγάλωσα, να ρουφήχτηκε σε μια σεισμική ρωγμή“. Ξαφνικά οι γονείς τους χωρίζουν και νιώθουν ότι το έδαφος κατέρρευσε κάτω από τη ζωή τους»., λέει η θεραπεύτρια οικογένειας Κάρολ Χιουζ, συγγραφέας του βιβλίου Home Will Never Be the Same Again.
Τα ενήλικα παιδιά συχνά αναρωτιούνται: “Ηταν όλα μια ψευδαίσθηση; Ήταν ποτέ πραγματικά ευτυχισμένοι οι γονείς μου;” Κάποια λήγουν τις δικές τους σχέσεις ή αμφισβητούν την ταυτότητά τους και την αυτοεκτίμησή τους. Η κοινωνιολόγος Τζολίν Γκρίνγουντ σημειώνει ότι τα ενήλικα παιδιά μπορεί να αισθάνονται υποχρεωμένα να πάρουν το μέρος του ενός γονέα, να παρέχουν συναισθηματική ή ακόμη και νομική υποστήριξη, και συχνά βρίσκονται «στη μέση». Οι κόρες, σύμφωνα με τις έρευνες, τείνουν να παρέχουν περισσότερη στήριξη από τους γιους. Η Χιουζ προσθέτει ότι μερικές φορές οι γονείς ξεπερνούν τα όρια και στρέφονται στα παιδιά τους για συμβουλές σε θέματα γνωριμιών ή σχέσεων, κάτι που δημιουργεί έντονη αμηχανία.
Οι κοινωνικές απώλειες των ανδρών
Η καθηγήτρια δημόσιας πολιτικής στο Rutgers, Τζόσελιν Ελίζ Κρόουλι, εξηγεί ότι οι γυναίκες μετά από γκρίζο διαζύγιο αντιμετωπίζουν κυρίως οικονομικό τίμημα, ενώ οι άνδρες υφίστανται κοινωνικό τίμημα. Οι γυναίκες είχαν συχνά διακόψει την εργασία τους, ενώ οι άνδρες έχασαν το κοινωνικό τους δίκτυο που διατηρούσαν μέσω των συζύγων τους. “Οι γυναίκες είναι ακόμα οι κοινωνικοί διευθυντές της οικογένειας το 2025 και όταν αυτό χάνεται, οι άνδρες μοιάζουν με νησιά στη θάλασσα”, λέει η Κρόουλι. Η έρευνα δείχνει ότι μετά το διαζύγιο οι πατέρες έχουν λιγότερη επαφή με τα παιδιά, τα οποία τείνουν να πλησιάζουν περισσότερο τη μητέρα. Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως matrifocal tilt, έχει καταγραφεί διεθνώς εδώ και δεκαετίες. Μελέτη στη Γερμανία το 2024 διαπίστωσε ότι το γκρίζο διαζύγιο ενισχύει την αλληλεγγύη με τις μητέρες, αλλά διαβρώνει τους δεσμούς με τους πατέρες.
Άλλες μελέτες δείχνουν ότι η επαφή μειώνεται ακόμη περισσότερο όταν ο πατέρας συνάπτει νέα σχέση, ενώ για τις μητέρες δεν παρατηρείται το ίδιο. Επιπλέον, γυναίκες είναι πιο πιθανό να ζητήσουν το διαζύγιο και λιγότερο πιθανό να ξαναπαντρευτούν.
Ρήξη οικογενειακών δεσμών
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενήλικα παιδιά περιορίζουν την επαφή για να αποφύγουν τις συγκρούσεις. Έρευνα σε 930 άτομα που χώρισαν αργότερα στη ζωή τους έδειξε ότι το 7% των γονέων δεν είχε καμία επαφή με τουλάχιστον ένα παιδί. Αυτό έχει αρνητικές συνέπειες και για την ψυχική υγεία των γονιών. Παράλληλα, μπορεί να υπάρξουν πρακτικές συνέπειες: παιδιά που μένουν ακόμα στο πατρικό επηρεάζονται οικονομικά, ενώ κάποιοι νέοι ενήλικες καθυστερούν τις σπουδές τους.
Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου οι σχέσεις ξαναχτίζονται. Κάποια παιδιά νιώθουν ανακούφιση μετά τον χωρισμό των γονιών, ιδίως όταν η οικογένεια βίωνε χρόνια συγκρούσεων. Όπως σημειώνει η Γκρίνγουντ, “ακόμα και για τις σχέσεις που είχαν πληγεί, με τον χρόνο υπήρξε επανόρθωση”.
Eξωτερική φωτογραφία: Getty Images / Ideal Image